10 Dywizja Piechoty (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 10 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 10 Dywizja Piechoty – inne dywizje piechoty o numerze 10.
10 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca nie posiadała[a]
Patron nie posiadała
Tradycje
Rodowód 4 Dywizja Strzelców Polskich
Dowódcy
Pierwszy gen. ppor. Bronisław Babiański
Ostatni gen. bryg. Franciszek Dindorf-Ankowicz
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Łódź
Podporządkowanie Okręg Generalny „Łódź”
Okręg Korpusu Nr IV
Ministerstwo Spraw Wojskowych
Armia „Łódź”
Rodzaj wojsk piechota
Rodzaj sił zbrojnych wojsko

10 Dywizja Piechoty (10 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Organizacja dywizji i walki w latach 1919-1920[edytuj | edytuj kod]

2 czerwca 1919 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz w sprawie sformowania 10 Dywizji Piechoty. Organizacja dywizji miała być przeprowadzona na terenie Okręgu Generalnego „Łódź”. Braki kadrowe i sprzętowe spowodowały zmianę decyzji w sprawie formowania dywizji. Na przełomie czerwca i lipca 1919 roku, oddziały 10 DP przebywające na terenie operacyjnym Frontu Galicyjsko-Wołyńskiego połączone zostały z oddziałami 4 Dywizji Strzelców Polskich.

Organizacja dywizji w 1919

Początkowo dywizja brała udział w walkach w rozdrobnieniu. Na front wysyłano poszczególne bataliony w miarę ich formowania. Poszczególne bataliony 28 pułku piechoty brały udział w walkach polsko-ukraińskich na Wołyniu, w walkach polsko-litewskich na Suwalszczyźnie, a także w walkach polsko-czechosłowackich na Śląsku Cieszyńskim. Bataliony 31 pułku piechoty brały udział m.in. w powstaniu wielkopolskim (zdobycie Inowrocławia), walkach polsko-ukraińskich na Wołyniu i polsko-litewskich na Wileńszczyźnie.

Podczas wojny z bolszewikami 1920 dywizja stanowiła odwód 1 Armii Frontu Północnego pod dowództwem gen. Franciszka Latinika. W krytycznym momencie bitwy warszawskiej została użyta do kontrnatarcia w bitwie pod Radzyminem. 14 sierpnia 1920 r. dywizja została skierowana w rejon Radzymina, gdzie odparła dwa natarcia bolszewickiej 21 Dywizji Strzelców, a następnie szybkim kontratakiem przełamała linie rosyjskie i zajęła Radzymin oraz jego okolice.

Po zakończeniu bitwy warszawskiej część dywizji dołączyła do pościgu za wycofującymi się wojskami bolszewickimi, część zaś przerzucono do Zamościa dla wzmocnienia obrony tego miasta przed 1 Armią Konną pod dowództwem Siemiona Budionnego.

W okresie międzywojennym dwa pułki oraz dowództwo dywizji stacjonowały w Łodzi.

Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1919-1939[edytuj | edytuj kod]

Józef Olszyna-Wilczyński

Dowódcy dywizji:

Dowódcy piechoty dywizyjnej:

  • płk SG Adam Nałęcz Nieniewski (25 IX 1921 - 12 VIII 1923 → dowódca piechoty dywizyjnej 7 DP[1])
  • płk piech. Jarosław Aleksandrowicz de Witold (12 VIII - 1 XI 1923 → dowódca piechoty dywizyjnej 16 DP[2])
  • płk piech. Włodzimierz Rachmistruk (16 XII 1923 - 19 III 1927)
  • gen. bryg. Oswald Frank (19 III 1927 - 24 XII 1929)
  • płk dypl. inż. Stefan Rotarski (27 I 1930 - 18 X 1935)
  • płk dypl. Jan Ziętarski-Liziński (18 X 1935 - IX 1939)

Szefowie sztabu:

  • mjr SG Adam Korytowski (VII - IX 1919)
  • ppłk SG Leon Bobicki (do 4 VI 1920)
  • kpt SG Jan Tiletschke (od 4 X 1920)
  • kpt. SG Władysław Gadomski (od 28 V 1921)
  • mjr SG Tadeusz Piotr Parafiński (13 X 1922)
  • mjr SG Jarosław Szafran (od 10 X 1923)
  • mjr SG Stanisław Walawski (od 4 XI 1925)
  • mjr SG Bolesław Ciążyński (od 11 VI 1927)
  • mjr dypl. Marian Kluska (od 13 VIII 1929)
  • mjr dypl. Karol Rzewuski (od 10 XI 19310
  • mjr dypl. Stanisław Jamka (od 28 X 1932)
  • mjr dypl. Ernest Buchta (od 22 X 1935)
  • mjr/ppłk dypl. Tadeusz Daniec (od 7 XII 1938)
  • ppłk dypl. Stefan Osika (VIII - IX 1939)

10 DP w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Dywizja walczyła w składzie Armii "Łódź"
Bitwa warta 1939.png

Przed rozpoczęciem wojny 10 DP pod dowództwem gen. Franciszka Dindorf-Ankowicza weszła w skład Armii "Łódź" gen. Juliusza Rómmla. Zajęła ona pozycje obronne nad rzeką Wartą, które opierały się na systemie kilkunastu bunkrów i schronów. Od samego ranka 1 IX 1939 r. dywizja była atakowana przez prawie całą niemiecka 8. Armię, wspartą potężnym lotnictwem, czołgami i artylerią, i skutecznie odpierała te ataki, prowadząc działania opóźniające. W dniu 3 IX otrzymała rozkaz przejścia do obrony przepraw na Warcie pod Sieradzem, lecz na skutek błędnego zinterpretowania rozkazu dowódca dywizji rozkazał 30. pp atakować pod Chajewem, gdzie okazało się że nie ma tam Niemców i pułk musiał w ciągu dnia forsownym marszem nadrabiać opóźnienie. 31. pp otrzymał natomiast rozkaz utrzymania przyczółka na przedpolu Sieradza. W związku z tymi niezrozumiałymi decyzjami 10. DP zdołała dopiero 4 IX wykonać rozkaz i obsadzić główną linię obrony. Tego dnia oddziałom niemieckim, które wykorzystały zamieszanie w polskich oddziałach, udało się sforsować Wartę m.in. pod Mnichowem. W dniu 4 IX 31. pp dostał rozkaz przeprowadzenia odwrotu z przedmościa i zaczął obsadzać nową pozycję obronną pod Mnichowem. Okazało się jednak, że w Mnichowie i Dzigorzewie są Niemcy. Z kolei na pozycjach 30. pp niemiecka 17. DP sforsowała rzekę pod Beleniem. Rozegrała się tu zażarta walka, podczas której kilkakrotnie dochodziło do walki wręcz. Pomimo bohaterskiej obrony 30. pp nie zdołano zepchnąć wroga za rzekę. Nie udało się także przywrócić sytuacji kontratakiem. Niemieckie oddziały z 10. i 24. DP zepchnęły pułki z 10. DP z Glinna i Mnichowa, zmuszając je do odwrotu. Rozbita dywizja zbierała się pod Lutomierskiem. W dniu 7 IX 10. DP skierowała się w kierunku na Głowno i dalej na Piaseczno. Rankiem zajęła obronne pozycje na wschodnich przedpolach Zgierza. Następnie zagrożona okrążeniem ruszyła polnymi drogami na Głowno. W dniu 8 IX podczas dalszego odwrotu i ataków wroga poszczególne pododdziały pogubiły się i dywizja poszła w rozsypkę. Resztki dywizji 10 IX przeszły Wisłę koło Otwocka i przeszły do obrony. W dniu 12 IX jej oddziały kontratakowały pod Warszewicami, lecz nie zdołały zepchnąć wroga z przyczółków.

Potem dywizja walczyła jeszcze długo, kapitulując 27 września na Lubelszczyźnie.

Ordre de Bataille i obsada personalna w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Planowane Ordre de Bataille i obsada personalna 10 DP w kampanii wrześniowej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących oraz stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.

Odtworzenie dywizji w ramach Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

Podczas powstania warszawskiego w ramach Warszawskiego Korpusu AK z oddziałów powstańczych walczących na Mokotowie została odtworzona 10 Dywizja Piechoty AK im. Macieja Rataja pod dowództwem ppłk. Józefa Rokickiego ps. "Karol".

Uwagi

  1. Potocznie, od miejsca stacjonowania dowództwa, nazywana dywizją „łódzką”.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939. Organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • Almanach oficerski, praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.
  • Księga chwały piechoty, komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992.
  1. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 54 z 12 sierpnia 1923 roku, s. 502.
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 68 z 27 października 1923 roku, s. 724.