Alaksandr Bialacki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Alaksandr Bialacki
Аляксандр Бяляцкі
Alaksandr Bialacki.jpg
Alaksandr Bialacki na spotkaniu w Warszawie, 14 stycznia 2011 r.
Data i miejsce urodzenia 25 września 1962
Wiartsila
Dyrektor Centrum Obrony Praw Człowieka „Wiosna”
Okres urzędowania od 1996 (1998?)
Deputowany do Mińskiej Miejskiej Rady Deputowanych
Okres urzędowania od 1992 (1991?)
do 1996 (1995?)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Alaksandr Wiktarawicz Bialacki (biał. Аляксандр Віктаравіч Бяляцкі[a], ros. Александр Викторович Беляцкий, Aleksandr Wiktorowicz Bielacki; ur. 25 września 1962 w Wiartsili) – białoruski działacz społeczny, polityk i obrońca praw człowieka; dyrektor Centrum Obrony Praw Człowieka „Wiosna”, wiceprzewodniczący Międzynarodowej Federacji Praw Człowieka; honorowy obywatel miasta Genui, dwukrotnie nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla.

Rodzice i dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Ojciec Alaksandra Bialackiego, Wiktar, pochodził z zamożnej rodziny, która w wyniku kolektywizacji popadła w nędzę. W 1940 roku władze sowieckie przeprowadziły akcję werbunkową mającą na celu zasiedlenie dawnych fińskich terytoriów włączonych do ZSRR w wyniku wojny radziecko-fińskiej. Wobec panującego na Białorusi głodu, ojciec Wiktara, Uscin, na początku tego samego roku podjął decyzję o skorzystaniu z możliwości przeprowadzki. W ten sposób 10-letni Wiktar wraz z ojcem i pięciorgiem rodzeństwa znalazł się w Karelii. Matka Alaksandra Bialackiego, Nina, pochodziła spod Narowli i podobnie jak Wiktar, przybyła do Karelii w wyniku sowieckiej akcji werbunkowej, jednak dopiero po II wojnie światowej. Tam też poznali się i wzięli ślub[1].

Alaksandr Bialacki urodził się 25 września 1962 roku w osadzie Wiartsila, w rejonie sortawalskim Karelskiej Autonomicznej SRR. Był pierwszym dzieckiem swoich rodziców. Nadali mu imię po ojcu matki, który zginął w czasie wojny. W 1964 roku rodzina otrzymała możliwość powrotu na Białoruś w związku z zapotrzebowaniem na robotników do nowo powstających zakładów przemysłowych. Rodzina Bialackich postanowiła zamieszkać przy zakładach chemicznych w Swietłahorsku ze względu na ich bliższe położenie do rodzinnych stron matki[1].

Edukacja i praca[edytuj | edytuj kod]

Ukończył Szkołę Średnią Nr 5 w Swietłahorsku. Od 1979 roku studiował filologię białoruską i rosyjską[1] na Wydziale Historyczno-Filologicznym Homelskiego Uniwersytetu Państwowego[2]. W czasie studiów zaczął aktywnie mówić w języku białoruskim. W 1981 roku został pierwszym studentem na wydziale, który stale posługiwał się tym językiem[3]. Kiedy w 1984 roku kończył studia[2], po białorusku mówiło już kilkudziesięciu studentów[3]. W latach 1984–1989, z przerwą na służbę w Armii Radzieckiej, zrobił aspiranturę w Instytucie Literatury Akademii Nauk Białoruskiej SRR. Pracował jako nauczyciel[4]. W roku 1989 był pracownikiem naukowym Muzeum Historii Literatury Białoruskiej. W latach 1989–1998 pracował jako dyrektor Muzeum Literackiego Maksyma Bahdanowicza[2].

Działalność społeczna i polityczna[edytuj | edytuj kod]

Anastasija Niakrasawa (z lewej) i Alaksandr Bialacki (z prawej) w czasie spotkania w klubie „Grawitacja” w Warszawie, 14 stycznia 2011 roku.

Od 20 roku życia brał udział w ruchu antykomunistycznym i narodowo-demokratycznym[2]. W młodości działał w nieformalnej, faktycznie podziemnej organizacji, wraz z kolegami kupując proste maszynki drukarskie i wyrabiając ulotki. Celem organizacji, według jego słów, była niepodległość Białorusi[3]. Alaksandr Bialacki był współzałożycielem, a w latach 1986–1989 przewodniczącym Towarzystwa Młodych Literatów „Tutejszyja”[2]. W tym okresie KGB podjęło próbę jego zwerbowania, jednak na pierwszym spotkaniu Bialacki odmówił kontynuowania jakichkolwiek kontaktów z tą instytucją[3]. Podpisywał pisma do Mińskiej Miejskiej Rady Deputowanych z prośbą o zezwolenie na organizację demonstracji „Dziady-87” i „Dziady-88”, których celem było wyrażenie sprzeciwu wobec totalitaryzmu i stalinizmu. Za udział w „Dziadach-88” został aresztowany i ukarany grzywną. W czasie aspirantury był szykanowany z przyczyn politycznych. Był współzałożycielem Białoruskiego Społecznego Towarzystwa Historyczno-Oświatowego „Martyrałoh Biełarusi”. Od ukształtowania się komitetu organizacyjnego Białoruskiego Frontu Ludowego „Odrodzenie” (BFL) w 1988 roku był jego aktywnym działaczem. Pełnił funkcję sekretarza zarządu BFL. W 1990 roku był jednym z założycieli Białoruskiej Katolickiej Hramady. W latach 1992–1996 był deputowanym do Mińskiej Miejskiej Rady Deputowanych[2] (według innego źródła 1991–1995[4]). Wchodzi w skład Związku Pisarzy Białoruskich. Od 1998 roku był redaktorem biuletynu „Prawa na Wolu”, dotyczącego obrony praw człowieka[2]. Od 30 października 1999 roku był zastępcą przewodniczącego Białoruskiego Frontu Ludowego „Odrodzenie”. W czerwcu 2000 roku został wybrany na kierownika Grupy Roboczej Zgromadzenia Demokratycznych Organizacji Pozarządowych[4]. Pełni funkcję wiceprzewodniczącego Międzynarodowej Federacji Praw Człowieka[3].

W 1996 roku, po serii przypadków brutalnego rozpędzania demonstracji przez siły porządkowe, Alaksandr Bialacki stanął na czele nowo utworzonego Centrum Obrony Praw Człowieka „Wiosna-96” (obecnie: „Wiosna”). Według jego słów, nie przewidywał wówczas, że obroną praw człowieka na Białorusi trzeba będzie się zajmować jeszcze tak wiele lat[3] (według innego źródła, Bialacki został dyrektorem „Wiosny-96” dopiero w 1998 roku[2]). Przez wiele lat działalności organizacja udzieliła pomocy prawnej i materialnej tysiącom ludzi, w przypadku których istniały podejrzenia, że białoruska władza łamie ich prawa[5].

Relacje z władzami[edytuj | edytuj kod]

Mural „Kalendarze empatii” na ścianie przy skrzyżowaniu ul. Górczewskiej i Alei Prymasa Tysiąclecia w Warszawie, prezentujący osoby uznane przez Amnesty International za więźniów sumienia. Fragment z wizerunkiem Aleksandra Bialackiego.

Alaksandr Bialacki był wielokrotnie pociągany do odpowiedzialności karnej – do końca lat 90. ponad 20 razy. Zdaniem niezależnych białoruskich mediów, były to prześladowania o podłożu politycznym[4]. Na początku 2011 roku gazeta „Sowietskaja Biełorussija”, organ prasowy władz Białorusi, opublikowała serię bardzo krytycznych artykułów na temat polityków opozycji, w tym Bialackiego[3]. 4 sierpnia 2011 roku ok. godziny 17. Bialacki został aresztowany pod zarzutem uchylania się od wypłaty sum podatków, zbiórek w szczególnie dużych rozmiarach[5]. Podstawą do aresztowania były informacje o kontach bankowych, które przekazały Białorusi litewskie Ministerstwo Sprawiedliwości oraz polska Prokuratura Generalna. Wyjście tego faktu na jaw wywołało międzynarodowy skandal. Strona litewska wyraziła ubolewanie, tłumacząc, że informacje o Bialackim zostały przekazane przez pomyłkę. Zawiesiła też bezterminowo współpracę prawną z Białorusią[6]. Wkrótce potem oficjalne przeprosiny wystosował minister spraw zagranicznych Polski Radosław Sikorski[7]. Aresztowanie Bialackiego zostało potępione przez osoby i instytucje z całego świata, m.in. przez: ministra spraw zagranicznych Litwy i przewodniczącego OBWE Audroniusa Ažubalisa[8], rząd Niemiec[9], wysoką przedstawiciel ds. zagranicznych Unii Europejskiej Catherine Ashton[10], Związek Pisarzy Białoruskich[11], brytyjskiego ministra ds. Europy Davida Lidingtona[12], organizację Amnesty International[13], Departament Stanu USA[14], przewodniczącego Parlamentu Europejskiego Jerzego Buzka[15].

24 listopada 2011 roku Alaksandr Bialacki został skazany na 4,5 roku kolonii o zaostrzonym rygorze oraz na konfiskatę mienia. Wyrok został potępiony przez białoruskich polityków opozycyjnych, obrońców praw człowieka, polityków i dyplomatów państw Unii Europejskiej[16] i Stanów Zjednoczonych, Radę Europy, a także wielu innych instytucji, polityków i obrońców praw człowieka z całego świata. Ich zdaniem miał on charakter polityczny, a wina Bialackiego nie została dowiedziona[17]. 24 grudnia 2011 roku zmarł na raka płuc ojciec Alaksandra, Wiktar Bialacki. Kilka dni wcześniej władze odmówiły Alaksandrowi prawa do spotkania z umierającym ojcem[18].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Alaksandr Bialacki jest katolikiem. Jest żonaty z Natallą Pinczuk, ma syna[2][18]. Żona jest z wykształcenia historykiem, pracuje jako wykładowca na Akademii Sztuk Pięknych[4].

Prace[edytuj | edytuj kod]

Alaksandr Bialacki pisze liczne publikacje w periodykach o tematyce społeczno-politycznej i literaturoznawczej. Jedną z jego prac jest: Litieratura i nacyja, Mińsk, 1991[2].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • Nagroda Homo Homini, wręczona przez Václava Havla w marcu 2006 roku – za działalność na rzecz obrony praw człowieka;
  • Honorowe obywatelstwo miasta Genui w 2010 roku – nagroda była wyrazem zaniepokojenia społeczeństwa włoskiego sytuacją praw człowieka na Białorusi; tytuł ten nadawany jest przez władze miasta corocznie jednej osobie; wśród laureatów byli m.in. Lech Wałęsa i Szymon Peres;
  • Dwukrotnie nominowany do pokojowej Nagrody Nobla; w 2007 roku znalazł się na tzw. „krótkiej liście” najbardziej prawdopodobnych kandydatów[3].

Uwagi

  1. Zapis według oficjalnego wariantu języka białoruskiego. Alternatywne formy zapisu:
    • według tzw. wariantu klasycznego (taraszkiewicy): Аляксандар Віктаравіч Бяляцкі (czyt. Alaksandar Wiktarawicz Bialacki);
    • przy użyciu białoruskiej łacinki: Alaksandr Viktaravič Bialacki lub Alaksandar Viktaravič Bialacki;
    • występuje także jako Алесь Бяляцкі (czyt. Aleś Bialacki).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Alaksandr Tamkowicz: Aleś Bielacki (biał.). Nowy Czas, 2009-12-24. [dostęp 2011-08-09].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Kto... s. 30–31.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Mikałaj Czarniauski: 10 faktau z życcia Alesia Bialackaha (biał.). Nasza Niwa, 2011-08-06 22:10. [dostęp 2011-08-09].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Bielacki Aleksandr Wiktorowicz (ros.). bymedia.net. [dostęp 2011-08-09].
  5. 5,0 5,1 Aleś Bialacki uziaty pad wartu. Kalehi: „Heta zwiazana z tym, szto my akazwali materyjalnuju padtrymku represawanym” (biał.). Nasza Niwa, 2011-08-04 23:02. [dostęp 2011-08-10].
  6. Šarunas Čarniauskas: Litwa pieradała Minsku infarmacyju pra rachunki biełarusau (biał.). Nasza Niwa, 2011-08-05 14:51. [dostęp 2011-08-09].
  7. Sikorski przeprasza Białorusinów. wyborcza.pl, 2011-08-12 10:04. [dostęp 2011-08-12].
  8. Kiraunik MZS Litwy asudziu zatrymannie Alesia Bialackaha (biał.). Nasza Niwa, 2011-07-05 15:55. [dostęp 2011-08-10].
  9. Wiaczasłau Budkiewicz: Urad FRG zapatrebawau nieadkładnaha wyzwalennia Alesia Bialackaha (biał.). Nasza Niwa, 2011-08-05 16:07. [dostęp 2011-08-10].
  10. Anton Taras: ES zaklikau biełaruskija ułady rastłumaczyć pryczyny zatrymannia Alesia Bialackaha (biał.). Nasza Niwa, 2011-08-05 22:32. [dostęp 2011-08-10].
  11. 2011-08-06: Sajuz piśmiennikau patrabuje nieadkładnaha wyzwalennia Bialackaha (biał.). Nasza Niwa, 2011-08-06 17:29. [dostęp 2011-08-10].
  12. Urad Wialikabrytanii: zatrymannie Bialackaha – aburalny wypadak pierasledu prawaabaroncau (biał.). Nasza Niwa, 2011-08-06 18:10. [dostęp 2011-08-10].
  13. „Miżnarodnaja amnistyja”: Aleś Bialacki zwiedau prasledawannie uład za swaju prafiesijnuju dziejnasć (biał.). Nasza Niwa, 2011-08-08 11:14. [dostęp 2011-08-10].
  14. Wiaczasłau Budkiewicz: ZSZA zaklikali biełaruskija ułady nieadkładna wyzwalić Alesia Bialackaha (biał.). Nasza Niwa, 2011-08-08 22:24. [dostęp 2011-08-10].
  15. Jerzy Buzek: J. Buzek w sprawie zatrzymania białoruskiego obrońcy praw człowieka Alaksandra Bialackiego (niem. • ang. • fr. • pol.). Parlament Europejski, 2011-08-04. [dostęp 2011-08-10].
  16. Daniel Szeligowski: UE wzywa Białoruś do uwolnienia Bialackiego (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-11-24. [dostęp 2011-11-26].
  17. Waler Kalinouski, Aleś Daszczynski: Wyrak Alesiu Bialackamu: 4,5 hoda uzmocnienaha reżymu z kanfiskacyjaj majomaści (biał.). Radio Swaboda, 2011-11-24. [dostęp 2011-11-25].
  18. 18,0 18,1 Walancina Łajeuska: Sionnia pamior baćka Alesia Bialackaha (biał.). Białoruskie Radio Racja, 2011-12-24. [dostęp 2011-12-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Centrum Naukowo-Analityczne „Białoruska Perspektywa”: Kto jest kim w Białorusi. Białystok: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000, s. 313, seria: Biblioteka Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska – Białoruś. ISBN 83-913780-0-4.