Tenzin Gjaco

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tenzin Gjaco
Najczcigodniejszy, Doskonałej Chwały, Elokwentny, Inteligentny Dzierżawca Nauk, Ocean Mądrości
Dalai Lama 1430 Luca Galuzzi 2007crop.jpg
XIV Dalajlama
Okres panowania od 1940; od 1950 pełna władza polityczna
(od 1959 na uchodźstwie)
Poprzednik Thubten Gjaco
Dane biograficzne
Urodziny 6 lipca 1935
w Takcer (Tybet)
Ojciec Czökjong Cering
Matka Deczi Cering
Odznaczenia
Złoty Medal Kongresu Stanów Zjednoczonych
Order Uśmiechu Order Ecce Homo Order Białego Lotosu (Kałmucja, Rosja)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
XIV Dalajlama w dzieciństwie
Miejsce narodzin XIV Dalajlamy
Tenzin Gjaco i George W. Bush w Białym Domu
XIV Dalajlama podczas wizyty w Senacie (2008)
XIV Dalajlama otrzymuje Złoty Medal Kongresu, 17 października 2007

Tenzin Gjaco, XIV Dalajlama (tyb. ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་, wylie: bstan ’dzin rgya mtsho[1], ZWPY: Dainzin Gyaco; ur. 6 lipca 1935) – duchowy i polityczny przywódca narodu tybetańskiego, laureat pokojowej nagrody Nobla (1989)[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w chłopskiej rodzinie, w miejscowości Takcer w północno-wschodnim Tybecie, niedaleko miasta Xining jako Lhamo Dondrub (tyb. ལྷ་མོ་དོན་འགྲུབ་ , IPA: [l̥ámo tʰø̃ ̀ɖup]) . W wieku dwóch lat chłopiec po długich i zgodnych z wielowiekową tybetańską tradycją poszukiwaniach kolejnych wcieleń dalajlamów został rozpoznany jako inkarnacja XIII Dalajlamy, Thuptena Gjaco. Wyświęcono go na mnicha i nadano imię duchowe: Dzietsyn Dziambel Ngałang Losang Jeszie Tenzin GjacoNajczcigodniejszy, Doskonałej Chwały, Elokwentny, Inteligentny Dzierżawca Nauk, Ocean Mądrości. Jednak tybetańscy buddyści zazwyczaj mówią o nim Yeshe NorbuKlejnot spełniający życzenia lub KundunObecność. Na Zachodzie, podobnie jak papież, jest tytułowany Jego Świątobliwość, używa się również skróconej formy imienia duchowego: Tenzin Gjaco.

Narodziny i rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Przyszedł na świat tuż przed świtem, 6 lipca 1935[3] w wiosce Takcer w północno-wschodnim Tybecie jako dziewiąte dziecko ubogich rolników[4]. Matka, Deczi Cering, powiła go w należącej do rodzinnego gospodarstwa oborze[5]. Szyja noworodka była okręcona przez pępowinę, co według interpretacji duchownych znamionowało posiadanie wielu zasług z poprzednich wcieleń[6]. Według zapisków prowadzonych przez przewodniczącego komisji poszukiwawczej, Keucanga Rinpocze (Keutsanga Rinpocze), niedługo po przyjściu na świat chłopca w najbliższej okolicy jego domu rodzinnego pojawiło się duże stado kruków, ptaków związanych z I, VII, VIII i XII Dalajlamą[7].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

22 lutego 1940 roku został intronizowany jako XIV Dalajlama. Od tego momentu zgodnie z tybetańską tradycją jest przywódcą duchowym i politycznym Tybetu. Od czasu upadku powstania w 1959 przebywa na emigracji w Indiach, gdzie w Dharamsali kieruje emigracyjnym rządem swojego kraju, będącego obecnie częścią Chińskiej Republiki Ludowej. 10 marca 2011 zapowiedział w oświadczeniu wydanym z okazji Tybetańskiego Dnia Powstania Narodowego swoją rezygnację z pełnionych funkcji politycznych, na rzecz przywódcy wybranego w sposób demokratyczny.[8]

Wizyty w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Dalajlama odwiedził Polskę 6 razy:

Dokonania[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Publikacje książkowe Tenzina Gjaco[14][15]:

  • My Land and My People (1962)
  • The Opening of the Wisdom Eye (1966)
  • The Buddhism of Tibet and the Key to the Middle Way (1975)
  • Universal Responsibility and the Good Heart (1977)
  • Deity Yoga (wraz z Jeffreyem Hopkinsem, 1981)
  • Four Essential Buddhist Commentaries (1982)
  • Collected Statements, Interviews & Articles (1982)
  • Advice from Buddha Shakyamuni (1982)
  • Kindness, Clarity and Insight (1984)
  • Opening the Mind and Generating a Good Heart (1985)
  • Opening of the Eye of New Awareness (1985)
  • Kalachakra Tantra – Rite of Initiation (wraz z Jeffreyem Hopkinsem, 1985)
  • Tantra in Tibet (wraz z Jeffreyem Hopkinsem, książka zawiera również jedno z pism Congkhapy, 1987)
  • The Union of Bliss & Emptiness (1988)
  • Transcendent Wisdom (1988)
  • The Dalai Lama at Harvard (1988)
  • The Bodhgaya Interviews (1988)
  • Ocean Of Wisdom (1989)
  • Policy of Kindness (1990)
  • The Nobel Peace Prize and the Dalai Lama (1990)
  • My Tibet (wraz z Galenem Rowellem, 1990)
  • The Global Community & the Need for Universal Responsibility (1990)
  • Freedom in Exile (1990, 1991; wydanie polskie Wolność na wygnaniu. Autobiografia, 1993)
  • Path to Bliss (1991)
  • Mind Science – An East – West Dialogue (wraz z Herbertem Bensonem, Robertem A. Thurmanem, Howardem E. Gardnerem i Danielem Golemanem, 1991)
  • Cultivating a Daily Meditation (1991)
  • Gentle Bridges – Conversations with the Dalai Lama on the Sciences of the Mind (wraz z Jeremy Haywardem i Francisco Varelą, 1992)
  • Worlds in Harmony (1992)
  • Generous Wisdom – Commentaries on the Jatakamala (1993)
  • Words of Truth (1993)
  • A Flash of Lightning in the Dark of Night (1994)
  • The World of Tibetan Buddhism (1995)
  • The Way to Freedom (1995; wydanie polskie Droga do wolności, 1998)
  • The Spirit of Tibet: Universal Heritage – Selected Speeches and Writings (1995)
  • The Power of Compassion (1995; wydanie polskie Moc współczucia, 1996)
  • The Path to Enlightenment (1995)
  • His Holiness the Dalai Lama Speeches Statements Articles Interviews from 1987 to June 1995 (1995)
  • Dimensions of Spirituality (1995)
  • Dialogues on Universal Responsibility and Education (1995)
  • Commentary on the Thirty Seven Practices of a Bodhisattva (1995)
  • Awakening the Mind, Lightening the Heart (1995; wydanie polskie Przebudzanie umysłu, rozświetlanie serca, 1998)
  • The Good Heart – A Buddhist Perspective on the Teachings of Jesus (1996)
  • Beyond Dogma (1996)
  • Buddha Nature (1997)
  • Sleeping, Dreaming and Dying (1997)
  • Love, Kindness and Universal Responsibility (1997)
  • The Joy of Living and Dying in Peace (1997)
  • The Heart of Compassion (1997)
  • Healing Anger – The Power of Patience from a Buddhist Perspective (1997)
  • The Gelug/Kagyu Tradition of Mahamudra (wraz z Alexandrem Berzinem, 1997)
  • Spiritual Advice for buddhists and Christians (1998)
  • The Political Philosophy of His Holiness the Dalai Lama – Selected Speeches and Writings (1998)
  • The Path to Tranquillity – Daily Meditations (1998)
  • The Four Noble Truths (1998)
  • The Art of Happiness (wraz z Howardem C. Cutlerem, 1998; wydanie polskie Sztuka szczęścia. Poradnik życia, 2000)
  • The Power of Buddhism (wraz z Jean-Claude Carrière, 1999; wydanie polskie Siła buddyzmu. Jak lepiej żyć we współczesnym świecie, 2008)
  • Imagine All the People – The Dalai Lama on Money, Politics and Life as it Coud Be (wraz z Fabien Ouaki, 1999)
  • Introduction to Buddhism (1999)
  • Training the Mind (1999)
  • The Little Book of Buddhism (1999)
  • The Heart of the Buddha’s Path (1999)
  • Consciousness at the Crossroads – Conversations with the Dalai Lama on Brain Science and Buddhism (rozmowa z uczestnikami konferencji Brain Science and Buddhism, 1999)
  • Ancient Wisdom, Modern World – Ethics for a New Millennium (1999; wydanie polskie Etyka na nowe tysiąclecie, 2000)
  • Essential Teachings (1999)
  • Buddha Heart, Buddha Mind – Living the Four Noble Truths (2000)
  • Dalai Lama’s Book of Wisdom (2000)
  • The Little Book of Wisdom (2000)
  • Transforming the Mind (2000)
  • A Simple Path (2000)
  • The Meaning of Life – Bhuddhist Perspectives on Cause and Effect (2000)
  • The Transformed Mind – Reflections on Truth, Love and Happiness (2001)
  • Stages of Meditation (2001)
  • An Open Heart (2001)
  • Pocket Dalai Lama (2002)
  • Illuminating the Path to Enlightenment (2002)
  • How to Practice (2002)
  • Essence of the Heart Sutra (2002)
  • Advice on Dying (2002)
  • Healing Emotions – Conversation with the Dalai Lama on Emotions and Health (2003)
  • Heart of Compassion (2003)
  • 365 – Dalai Lama Daily Advice from the Heart (2003)
  • Art of Happiness at Work (wraz z Howardem C. Cutlerem, 2003; wydanie polskie Sztuka szczęścia w pracy, 2004)
  • Warm Heart Open Mind (2003)
  • The Compassionate Life (2003)
  • Destructive Emotions (wraz z Danielem Golemanem, 2004)
  • Practicing Wisdom – The Perfection of Shantideva’s Bodhisattva Way (2004)
  • New Physics and Cosmology – Dialogues with the Dalai Lama (wraz z Arthurem Zajoncem i Zarą Houshmand, 2004)
  • Dzogchen: Heart Essence of the Great Perfection (2004)
  • The Wisdom of Forgiveness (wraz z Victorem Chanem, 2004; wydanie polskie Dalajlama nieznany. Niezwykła siła przebaczenia)
  • Many Ways to Nirvana (2004)
  • Path of Wisdom, Path of Peace – A Personal Conversation (wraz z Felizitas von Schönborn, 2005)
  • Lighting the Path, Teachings on Wisdom and Compassion (2005)
  • Widening the Circle of Love (2005)
  • The Universe in a Single Atom – The Convergence of Science and Spirituality (2005)
  • Yoga Tantra – Paths to Magical Seats (wraz z Jeffreyem Hopkinsem, 2005)
  • Teachings on je Tsong Khapa’s Three Pincipal Aspects of the Path (2006)
  • Activating Bodhichitta and a Meditation on Compassion (2006)
  • Mind in Comfort and Ease – The Vision of Enlightenment in the Great Perfection (2007)
  • Dalai Lama at MIT (2008)
  • In My Own Words – An Introduction to My Teachings and Philosophy (2008)
  • Becoming Enlightened (2009)
  • Emotional Awareness (wraz z Paulem Ekmanem, 2009)
  • Art of Happiness in a Troubled World (wraz z Howardem C. Cutlerem, 2009; wydanie polskie Sztuka szczęścia w trudnych czasach, 2010)
  • All You Ever Wanted to Know About Happiness, Life and Living (2009; wydanie polskie Rozmowy z Dalajlamą o życiu, szczęściu i przemijaniu, 2010)
  • Leaders’s Way – Business, Buddhism and Happiness in an Interconnected World (wraz z Laurensem van den Muyzenbergiem, 2009; wydanie polskie Droga przywódcy. Studium buddyzmu i jego znaczenia w dobie globalizacji, 2009)
  • The Middle Way – Faith Grounded in Reason (2009)
  • Toward a True Kinship of Faiths (2010)
  • My Spiritual Journey (wraz z Sofią Stril-rever, 2010)
  • Beyond Religion: Ethics for a Whole World (2011)
  • The Wisdom of Compassion (wraz z Victorem Chanem, 2013)

Filmy[edytuj | edytuj kod]

XIV Dalajlama wystąpił w licznych filmach dokumentalnych dotyczących Tybetu (między innymi When the Dragon Swallowed the Sun., Tibet: El techo del mundo, Ce qu’il reste de nous, Dalai Lama – filozof nadziei i ludzkiego współodczuwania). Ekranizacją życia XIV Dalajlamy, do momentu ucieczki do Indii jest film Martina Scorsese pt. Kundun - życie Dalaj Lamy. Dalajlama jest także kluczową postacią również opartego na faktach filmu Siedem lat w Tybecie.

Złoty Medal Kongresu przyznany Dalajlamie w 2007

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Doktoraty honoris causa i inne honorowe stopnie naukowe[edytuj | edytuj kod]

Poniżej wymieniono niektóre uczelnie, które przyznały XIV Dalajlamie doktorat honorowy bądź inny honorowy stopień naukowy. O ile nie podano inaczej, są to doktoraty. W nawiasach podano datę przyznania wyróżnienia.

Funkcje honorowe[edytuj | edytuj kod]

Honorowe obywatelstwa[edytuj | edytuj kod]

Związki z chrześcijaństwem[edytuj | edytuj kod]

XIV Dalajlama uważa Jezusa Chrystusa za bodhisattwę[78]:

Jezus Chrystus również żył kilka razy... A więc, widzicie, osiągnął wyższy stan jako Bodhisattwa lub osoba oświecona, przez praktykę buddyjską lub coś podobnego...

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Rząd Chińskiej Republiki Ludowej oskarża „klikę dalajlamy” o działalność secesjonistyczną i nawoływanie do oderwania Tybetu od Chin[79], a także o próby „szerzenia chaosu” w tym regionie m.in. poprzez sprowokowanie zamieszek w Tybecie w marcu 2008 roku[80]. Krytykuje również deklaracje tybetańskiego lidera o wyznaczeniu swojego następcy za życia, nazywając je „gwałtem na tybetańskiej tradycji”[81].

Australijski dziennik The Age oskarżył dalajlamę o pobieranie, a następnie sprzeniewierzanie gigantycznych sum pieniędzy od CIA, a także o korupcję i nepotyzm poprzez obsadzanie swojego rodzeństwa na wysokich stanowiskach w tybetańskim rządzie na uchodźstwie[82]. W 1998 roku tybetański rząd na uchodźstwie przyznał, że w latach 60. otrzymał od CIA w sumie 1,7 mln $ przeznaczonych na szkolenie antychińskiej partyzantki, zdementował natomiast informacje o otrzymywaniu przez dalajlamę prywatnej pensji od amerykańskiego wywiadu[83]. Zarzuty o komercyjne działania dalajlamy pojawiły się także w związku z jego wystąpieniem w reklamie firmy Apple Inc.[84][85].

Kontrowersje wywołały nawoływania dalajlamy do światowego pokoju, przy jednoczesnym wyrażaniu poparcia dla indyjskich prób nuklearnych[85]. Przed zamachem terrorystycznym w tokijskim metrze w 1995 roku dalajlama wielokrotnie spotykał się z Shōkō Asaharą, przywódcą sekty Najwyższej Prawdy, który podarował mu kwotę 45 milionów rupii[85].

Opinia dalajlamy potępiająca kult buddyjskiego bóstwa Dordże Szugden[86] spowodowała gniewną reakcję części środowiska buddyjskiego. Członkowie organizacji Nowa Tradycja Kadampy, założonej przez mieszkającego w Wielkiej Brytanii tulku, oskarżają Tenzina Gjaco o ograniczanie wolności religijnej[87]. 5 lutego 1997 w Dharamsali został zamordowany jeden z najbliższych współpracowników Dalajlamy, dyrektor utworzonego z jego inicjatywy Instytutu Dialektyki Buddyjskiej, Lobsang Gjaco[88]. W czasie wizyty dalajlamy w Wielkiej Brytanii i Australii w czerwcu 2008 roku doszło do ulicznych demonstracji z udziałem mnichów i mniszek; demonstranci trzymali transparenty z hasłami „kłamca” i „hipokryta”[89][90][91].

Dalajlamę krytykują także radykalni tybetańscy działacze emigracyjni. Zdaniem członków Kongresu Młodzieży Tybetańskiej jego polityka jest „zbyt pokojowa” i „nieskuteczna”[92][93][94].

Kontrowersje wśród części tybetańskiej diaspory budzi sformułowana przez dalajlamę tzw. propozycja strasburska. Stanowi ona rozwinięcie Pięciopunktowego Planu Pokojowego, przedstawionego przed amerykańskim Kongresem w 1987. Zakłada utworzenie w Tybecie samorządnego i demokratycznego organizmu politycznego stowarzyszonego z ChRL, w którym inkarnacja dalajlamy nie zajmowałaby żadnego stanowiska. Krytycy tej koncepcji nazywają ją „zdradą sprawy Tybetu”. Zauważają również, że została ona przedstawiona na arenie międzynarodowej bez przeprowadzenia odpowiednich konsultacji społecznych[95].

Niewielka grupa konserwatywnych buddystów praktykujących w szkole Karma Kagyu podejrzewa dalajlamę o użycie czarnej magii przeciwko XVI Karmapie, który zmarł na raka w 1981[96].

Kontrowersje budzi również rola XIV Dalajlamy w poszukiwaniach inkarnacji XVI Karmapy. W 2001 przedstawiciele 500 klasztorów i ośrodków medytacyjnych szkoły Karma Kagyu popierających pretendenta do tytułu Karmapy Taje Dordże wystosowali do dalajlamy list otwarty, w którym domagali się, aby ten „wycofał się z wewnętrznego konfliktu szkoły Karma Kagyu” i zaprzestał wspierania Ogjena Trinleja Dordże. Oskarżyli go również o „celowe popieranie niewłaściwych decyzji i działań skorumpowanych lamów Kagyu”[97]. Środowiska związane z Ole Nydahlem zarzucają mu wręcz współpracę z komunistycznymi władzami Chin w celu opanowania szkoły Karma Kagyu[98].

Liczne protesty wywołały także wykłady Tenzina Gjaco dotyczące pracy ludzkiego mózgu na Uniwersytecie Stanforda wygłoszone w 2005. Grupa kilkuset naukowców podpisała wówczas petycję, w której sprzeciwiała się wystąpieniom tybetańskiego lidera. Twierdzili w niej, że nie jest on osobą kompetentną, by wypowiadać się na tematy medyczne[99].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Drzewo genealogiczne[100][101][102][103]:

Taszi Thondup Lhamo Dolma Czodong Phuncok Dolma Co
         
     
  Czökjong Cering
ur. 1899
zm. 1947
Sonam Como (Deczi Cering)
ur. 1900
zm. 12 I 1981
     
   
                   
                   
                   
Cering Dolma
 ur. 1920
 zm. XI 1964
 
Thupten Dżigme Norbu (Takcer Rinpocze)
 ur. 16 VIII 1922
 zm. 5 IX 2008
 
Gjalo Thondup
 ur. 1929
 
Lobsang Samten
 ur. 1932
 zm. 1985
 
Lhamo Thondup (Tenzin Gjaco, XIV Dalajlama)
 ur. 6 VII 1935
 
                   
Dziecyn Pema
 ur. 7 VII 1940
 
Tenzin Czota
 
Tenzin Czögjal (Ngari Rinpocze)
 ur. 1946
 


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ushuaiapl.: Tenzin Gjaco (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  2. Nobelpeaceprize.org: Prize Laureates (ang.). [dostęp 8 października 2009].
  3. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 110. ISBN 83-89375-94-X.
  4. Thomas Laird: Opowieść o Tybecie. Rozmowy z Dalajlamą. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2008, s. 298. ISBN 978-83-7510-128-7.
  5. Glenn H. Mullin: Czternastu dalajlamów. Spadkobiercy oświeconej mądrości. Elżbieta Smolarz (red.). Warszawa: Jacek Santorski& Co Agencja Wydawnicza, 2008, s. 502. ISBN 978-83-7554-010-9.
  6. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 111. ISBN 83-89375-94-X.
  7. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 112. ISBN 83-89375-94-X.
  8. Statement of His Holiness the Dalai Lama on the 52nd Anniversary of the Tibetan National Uprising Day.
  9. Polskie Radio.
  10. BenchenOrg.pl: J.Ś. Dalajlama w Polsce w 2000 r. (pol.). [dostęp 10 października 2009].
  11. Wyborcza.pl: Dalajlama w Polsce (pol.). [dostęp 10 października 2009].
  12. Psz.pl.: Dalajlama w Polsce (pol.). [dostęp 10 października 2009].
  13. Szczyt Noblistów 2013 w Warszawie. Dalajlama: Przemocą nie zmienimy poglądów innych ludzi (pol.). W: polskatimes.pl [on-line]. Polskapresse sp. z.o.o. [dostęp 2013-10-23].
  14. Dalailama.com: Books (ang.). [dostęp 2 kwietnia 2010].
  15. Hfhrpol.waw.pl: Bibliografia (pol.). [dostęp 24 września 2010].
  16. IPolska.com: Dalajlama wśród 12 nowych kawalerów Orderu Uśmiechu (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  17. Damy i Kawalerowie Orderu „Ecce Homo” w 2001.
  18. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 3 kwietnia 2010].
  19. .Kawaler Orderu rok 2001 [dostęp 5 kwietnia 2010].
  20. Dalailama.com: Dalai Lama Receives the White Lotus Order (ang.). [dostęp 16 maja 2009].
  21. Marek Kalmus: Tybet: legenda i rzeczywistość. Kraków: Bezdroża, 2008, s. 352. ISBN 978-83-7560-090-2.
  22. 22,00 22,01 22,02 22,03 22,04 22,05 22,06 22,07 22,08 22,09 22,10 Glenn H. Mullin: Czternastu dalajlamów. Spadkobiercy oświeconej mądrości. Elżbieta Smolarz(red.). Warszawa: Jacek Santorski& Co Agencja Wydawnicza, s. 540. ISBN 978-83-7554-010-9.
  23. Tibet.com: Major Awards conferred on His Holiness the Dalai Lama (ang.). [dostęp 6 października 2009].
  24. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  25. Time.com: Dalai Lama - Teaching Us to Be Neighbors (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  26. Time.com: The Dalai Lama - He Belongs to the World (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  27. WirtualneMedia.pl: Dalajlama na czele listy „100 najbardziej wpływowych” osób tygodnika „Time” (pol.). [dostęp 25 kwietnia 2009].
  28. GazetaPrawna.pl: USA - „Newsweek”: 50 najbardziej wpływowych ludzi świata (pol.). [dostęp 5 czerwca 2009].
  29. Ratujtybet.org: Lista 50 najbardziej wpływowych ludzi świata (pol.). [dostęp 3 sierpnia 2009].
  30. WirtualneMedia.pl: Dalajlama odebrał Niemiecką Nagrodę Mediów (pol.). [dostęp 25 kwietnia 2009].
  31. RatujTybet.org: Dalajlama odebrał Niemiecka Nagrodę Mediów (pol.). [dostęp 3 sierpnia 2009].
  32. Rp.pl: Słowackie władze ignorują Dalajlamę (pol.). [dostęp 24 września 2009].
  33. DalajlamaInfo.pl: Dalajlama otrzymuje Nagrodę Jana Langosa (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  34. DalajlamaInfo.pl: Jego Świątobliwość Dalajlama otrzymuje Międzynarodową Nagrodę Wolności (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  35. Oregonfaithreport.com: Dalai Lama and Desmond Tutu win Fetzer award (ang.). [dostęp 2 października 2009].
  36. Forbes.com: #39 Tenzin Gyatso (ang.). [dostęp 18 grudnia 2009].
  37. RatujTybet.org: Medal National Endowment for Democracy dla Dalajlamy (pol.). [dostęp 18 lutego 2010].
  38. Tibet.net: His Holiness the Dalai Lama Honoured with International Freedom Conductor Award (ang.). [dostęp 22 lutego 2010].
  39. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 25 marca 2010].
  40. Phayul.com: Dalai Lama in Slovenia speaks on ethics (ang.). [dostęp 7 kwietnia 2010].
  41. Phayul.com: Dalai Lama honoured with 'Menschen in Europa Award 2010' (ang.). [dostęp 7 września 2010].
  42. Wyborcza.pl: Dalajlamo, witaj we Wrocławiu, w swoim mieście! (pol.). [dostęp 22 września 2010].
  43. Templetonprize.org: Current Winner (ang.). [dostęp 29 marca 2012].
  44. Czternasty Dalajlama. W: Glenn H. Mullin: Czternastu dalajlamów. Spadkobiercy oświeconej mądrości. Elżbieta Smolarz (red.). Warszawa: Jacek Santorski& Co Agencja Wydawnicza, 2008, s. 541. ISBN 978-83-7554-010-9.
  45. Czternasty Dalajlama. W: Glenn H. Mullin: Czternastu dalajlamów. Spadkobiercy oświeconej mądrości. Elżbieta Smolarz (red.). Warszawa: Jacek Santorski& Co Agencja Wydawnicza, 2008, s. 539. ISBN 978-83-7554-010-9.
  46. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 6 kwietnia 2010].
  47. Dalailama.com: List of Major Awards and Honorary Conferments Received (ang.). [dostęp 4 lipca 2009].
  48. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 4 kwietnia 2010].
  49. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 2 kwietnia 2010].
  50. Wprost.pl.: Ludzie Wprost - Tenzin Giaco Dalajlama (XIV) (pol.). [dostęp 11 czerwca 2009].
  51. Psz.pl.: Dalajlama do Zachodu: „Nie narzekajcie na kryzys” (pol.). [dostęp 3 sierpnia 2009].
  52. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 15 marca 2010].
  53. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 2 czerwca 2010].
  54. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 11 listopada 2010].
  55. Dalailama.com: Awards & Honors: 2000 - 2010 (ang.). [dostęp 25 grudnia 2010].
  56. 56,0 56,1 56,2 56,3 Awards & Honors: 2000 - 2013 (ang.). Dalailama.com. [dostęp 21 maja 2013].
  57. Books.google.pl: The International Who’s Who 2004, DALAI LAMA, The Tenzin Gyatso (ang.). [dostęp 21 maja 2010].
  58. Paljor.net: Department of Finance (Central Tibetan Administration) (ang.). [dostęp 7 kwietnia 2010].
  59. BuddyzmEu.org: Polska Unia Buddyjska pod patronatem Jego Świątobliwości Dalajlamy (pol.). [dostęp 4 października 2009].
  60. BbppEu.org: Kalendarium (pol.). [dostęp 7 października 2009].
  61. Clubofbudapest.org: Honorary Members (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  62. Ccare.stanford.edu: Patron Committee (ang.). [dostęp 7 kwietnia 2010].
  63. Banderadelapaz.org: [http://www.banderadelapaz.org/en/articles/interview.shtml The International Committe for the Banner of Peace] (ang.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  64. Mindandlife.org: Board of Directors and Scientific Advisory Board (ang.). [dostęp 22 lutego 2010].
  65. Thecenter.mit.edu: Honorary Members (ang.). [dostęp 23 lutego 2010].
  66. Thebuddhistsociety.org: Buddhist Society UK:: Buddhism, Dharma talks, Zen, Tibetan, Theravada, Meditation, Buddhist Library, Buddhist Teachings (ang.). [dostęp 4 października 2009].
  67. Bartoszkokosinski.com: list do kaczyńskiego (pol.). [dostęp 25 kwietnia 2009].
  68. Discover.scu.edu.pl.: Dalai Lama honoured for humanitarian achievements (ang.). [dostęp 25 kwietnia 2009].
  69. Dalajlama.Info.pl.: Wenecja honoruje Dalajlame (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  70. Dalajlama.Info.pl.: Dalaj Lama Honorowym Obywatelem Rzymu (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  71. gazeta.pl, rp.pl.
  72. Ratujtybet.org: Civitate Wratislaviensi Donatus dla Dalajlamy XIV (pol.). [dostęp 3 sierpnia 2009].
  73. Psz.pl: Chiny-Francja/ Dalajlama honorowym obywatelem Paryża (pol.). [dostęp 25 kwietnia 2009].
  74. Ratujtybet.org: Dalajlama został honorowym obywatelem Paryża (pol.). [dostęp 3 sierpnia 2009].
  75. Psz.pl.: Dalajlama został honorowym obywatelem Warszawy (pol.). [dostęp 29 maja 2009].
  76. Dalajlama.Info.pl.: Jego Świątobliwość Dalajlama honorowym obywatelem Warszawy (pol.). [dostęp 5 października 2009].
  77. Caboodle.hu: Dalai Lama to give public teachings, receive title in Budapest (ang.). [dostęp 16 września 2010].
  78. James A. Beverley – Hollywood’s Idol. „CT visits the Dalai Lama, spiritual hero to millions” (ang.)
  79. Dalai Lama, a secessionist in disguise (ang.). english.peopledaily.com.cn. [dostęp 24 lutego 2010].
  80. China renews Dalai Lama criticism (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 24 lutego 2010].
  81. Wszystkie tajemnice Dalajlamy (pol.). Dziennik.pl. [dostęp 25 lutego 2010].
  82. Behind Dalai Lama’s holy cloak (ang.). theage.com.au. [dostęp 24 lutego 2010].
  83. World News Briefs; Dalai Lama Group Says It Got Money From C.I.A. (ang.). nytimes.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  84. The Apple Collection (ang.). theapplecollection.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  85. 85,0 85,1 85,2 His material highness (ang.). salon.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  86. His Holiness the Dalai Lama’s Advice Concerning Dolgyal (Shugden) (ang.). dalailama.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  87. Pico Iyer: Otwarta droga: globalna podróż XIV Dalajlamy. Warszawa: Ushuaia.pl, 2008, s. 141. ISBN 978-83-925306-2-6.
  88. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 415. ISBN 83-89375-94-X.
  89. Dalai Lama arrives to welcomes and taunts (ang.). theage.com.au. [dostęp 24 lutego 2010].
  90. Protest at Dalai Lama prayer ban (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 24 lutego 2010].
  91. Noisy demonstrations target Dalai Lama on London streets (ang.). chinapost.com.tw. [dostęp 24 lutego 2010].
  92. The radicalisation of Tibetan youth (ang.). rediff.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  93. Dalai Lama 'too soft' on China, say Tibetan exiles (ang.). telegraph.co.uk. [dostęp 24 lutego 2010].
  94. Tibetan youth unhappy with Dalai Lama’s Middle Path (ang.). ibnlive.in.com. [dostęp 24 lutego 2010].
  95. Instytucje i perspektywy demokracji Tybetańskiej (pol.). Ratujtybet.org. [dostęp 5 kwietnia 2010].
  96. [http://www.buddyzm.edu.pl/cybersangha/page.php?id=874 Indie, Sikkim, Chiny i dokuczliwy tybetański lama] (pol.). buddyzm.edu.pl. [dostęp 25 lutego 2010].
  97. [http://www.buddyzm.edu.pl/cybersangha/page.php?id=238 Koniec waśni o Karmapę? Wskazówka Dalajlamy budzi nadzieję] (pol.). buddyzm.edu.pl. [dostęp 25 lutego 2010].
  98. Kagyupowie mówią „nie” Jego Świątobliwości Dalaj Lamie. (pol.). diamentowadroga.pl. [dostęp 2011-04-06].
  99. Dalajlama a neurologia (pol.). Ekumenizm.pl. [dostęp 23 września 2010].
  100. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 446. ISBN 83-89375-94-X.
  101. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 96. ISBN 83-89375-94-X.
  102. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 97. ISBN 83-89375-94-X.
  103. Gilles Van Grasdorff: Biografia Dalajlamy. Katowice: Wydawnictwo KOS, 2005, s. 151. ISBN 83-89375-94-X.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Powers, Introduction to Tibetian Buddhism, tłum. polskie: Wprowadzenie do Buddyzmu Tybetańskiego, Wydawnictwo A, Kraków 1999.
  • Gilles Van Grasdorff, Le Dalaї-Lama. La biographie non autorisée, tłum. polskie: Biografia XIV Dalajlamy, Wydawnictwo KOS, Katowice 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]