Ceratozaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ceratozaur
Ceratosaurus
Marsh, 1884
Ceratosaurus nasicornis
Ceratosaurus nasicornis
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd gadziomiedniczne
Podrząd teropody
Infrarząd ceratozaury
(bez rangi) neoceratozaury
Rodzina Ceratosauridae
Rodzaj ceratozaur
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ceratozaur (Ceratosaurus) – rodzaj dużego, dwunożnego, mięsożernego teropoda z grupy ceratozaurów. Nazwa Ceratosaurus oznacza „rogaty jaszczur”.

Opis[edytuj | edytuj kod]

model ceratozaura (Wystawa w galerii handlowej Poznań Plaza)

Ceratozaur był dużym drapieżnikiem, o charakterystycznej budowie czaszki, na której za nozdrzami wyrastał podobny do rogu wyrostek. Dwa mniejsze wyrostki znajdowały się nad oczodołami. Ich funkcja nie została dotąd wyjaśniona. Ceratozaur miał dużą szczękę i żuchwę, w których tkwiły sztyletowate, piłkowane zęby. Głowa ceratozaura była osadzona na grubej i krótkiej szyi, wygiętej esowato ku tyłowi. Przeciwwagę dla masywnej głowy ceratozaura stanowił ciężki, usztywniony ogon, który mógł być wyginany tylko w końcowym odcinku. Na grzbiecie ceratozaura, wzdłuż kręgosłupa, wyrastały niewielkie płytki kostne. Ceratozaur miał charakterystyczną budowę kości pasa miednicznego, które tworzyły zwartą strukturę a kość łonowa miała kształ wąskiego prętu i pozbawiona była na końcu charakterystycznego dla innych dinozaurów gadziomiednicznych rozszerzenia. Muskularna budowa długich kończyn tylnych ceratozaura wskazuje, że mógł osiągać dużą prędkość podczas pościgu za zdobyczą. Kończyny tylne były zakończone czterema, uzbrojonymi w ostre pazury palcami, z czego trzy współtworzyły stopę a czwarty zredukowany, zwany paluchem, skierowany był do tyłu. Kończyny przednie ceratozaura były również czteropalczaste, ale znacznie krótsze od tylnych. Trzy palce, poza ostatnim, który był mocno zredukowany, były zakończone ostrymi pazurami.

Wielkość[edytuj | edytuj kod]

Długość: od około 5,5 m do około 7 m.

Waga: od około 0,5 tony do 1 tony.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Ceratozaur występował w późnej jurze (około 150 mln lat temu) na obszarze dzisiejszej Ameryki Północnej i Europy. Jego skamieniałości zostały znalezione w USA na terenie stanów: Kolorado, Utah i Wyoming oraz w Europie na terenie Portugalii. Jeden gatunek - C. roechlingi - opisano na podstawie skamieniałości odkrytych w Afryce (Tendaguru w Tanzanii); nie jest jednak pewne, czy gatunek ten rzeczywiście należał do rodzaju Ceratosaurus (patrz niżej).

Gatunki[edytuj | edytuj kod]

  • C. nasicornis Marsh, 1884

Jego holotypem jest szkielet odkryty w stanie Kolorado w skałach z kimerydu, należący do zwierzęcia o długości ok. 5,5 m i ważącego ok. pół tony. Na podstawie jego skamieniałości opisano też rodzaj Ceratosaurus. Żył w tym samym czasie i na tych samych terenach co inny późnojurajski teropod, allozaur; jego skamieniałości są jednak rzadsze od skamieniałości allozaura.

  • C. roechlingi Janensch, 1925

Afrykański gatunek, opisany na podstawie fragmentarycznych skamieniałości; Rauhut (2011) ustanowił jego lektotypem trzon kręgu ogonowego oznaczony MB.R.2162 i stwierdził, że żadnych innych skamieniałości nie można uznać za z pewnością należące do przedstawiciela tego gatunku. Przypisywane temu teropodowi: kość strzałkowa MB.R.3627 i kość skokowa MB.R.1926 według Rauhuta w rzeczywistości należą do tetanura z grupy Megalosauroidea, większego od teropoda, do którego należał kręg MB.R.2162; także kość kwadratowa MB R 2160, pierwotnie przypisana C. roechlingi, należała w rzeczywistości do większego dinozaura, którego można jedynie sklasyfikować jako teropoda o niepewnej pozycji filogenetycznej[1]. Tykoski i Rowe (2004) oraz Rauhut (2011) uznali C. roechlingi za nomen dubium[2][1]. Carrano i Sampson (2008) stwierdzili, że C. roechlingi najprawdopodobniej był bazalnym przedstawicielem kladu Ceratosauria, podobnie jak Ceratosaurus, i być może nawet należał do rodziny Ceratosauridae; jednak ich zdaniem u C. roechlingi nie występują żadne synapomorfie, które dowodziłyby przynależności tego gatunku do rodzaju Ceratosaurus[3]. Rauhut (2011) stwierdził, że budowa kręgu – lektotypu C. roechlingi wskazuje na jego przynależność do kladu Ceratosauria i być może do rodziny Ceratosauridae[1].

  • C. dentisulcatus Madsen i Welles, 2000

Gatunek opisany na podstawie skamieniałości odkrytych w stanie Utah. Większy od holotypu C. nasicornis, osiągał prawie 7 m długości i masę ok. 1 tony. Rauhut (2003) uznał go za młodszy synonim C. nasicornis[4]; jednak w innych publikacjach (m.in. Tykoski i Rowe, 2004) jest klasyfikowany jako osobny gatunek. Skamieniałości ceratozaura odkryte w Portugalii należą do tego gatunku lub przynajmniej do zwierzęcia bliżej spokrewnionego z tym gatunkiem niż z C. nasicornis i C. magnicornis[5].

  • C. magnicornis Madsen i Welles, 2000

Opisany na podstawie skamieniałości odkrytych w stanie Kolorado, należących do nie w pełni dojrzałego osobnika o długości 5,6 m. Rauhut (2003) uznał go za młodszy synonim C. nasicornis, jednak w innych publikacjach (m.in. Tykoski i Rowe, 2004) jest klasyfikowany jako osobny gatunek.

Sugerowano też, że znane jedynie ze skamieniałych zębów gatunki Megalosaurus meriani[6] i Megalosaurus ingens[7] mogą być w rzeczywistości gatunkami z rodzaju Ceratosaurus; jednak w ich wypadku zachowany materiał kopalny jest zbyt fragmentaryczny, aby było możliwe przesądzanie o ich pozycji filogenetycznej. Weishampel i współpracownicy (2004) sklasyfikowali M. meriani jako przedstawiciela kladu Tetanurae o niepewnej pozycji filogenetycznej, zaś M. ingens - jedynie jako teropoda o niepewnej pozycji filogenetycznej[8]; Holtz, Molnar i Currie (2004) uznali oba te gatunki za nomina dubia[9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Oliver W. M. Rauhut. Theropod dinosaurs from the Late Jurassic of Tendaguru (Tanzania). „Special Papers in Palaeontology”. 86, s. 195-239, 2011. doi:10.1111/j.1475-4983.2011.01084.x (ang.). 
  2. Ronald Tykoski, Timothy Rowe: Ceratosauria. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 47-70. ISBN 0-520-24209-2.
  3. Matthew T. Carrano, Scott C. Sampson. The phylogeny of Ceratosauria (Dinosauria: Theropoda). „Journal of Systematic Palaeontology”. 6, s. 183-236, 2008. doi:10.1017/S1477201907002246 (ang.). 
  4. Rauhut, O. W. M. (2003) "The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs." Special Papers in Palaeontology 69:1-213
  5. Mateus, O; Walen, A. & Antunes, M. T. (2006) "The large theropod fauna of the Lourinhã Formation (Portugal) and its similarity to the Morrison Formation, with a description of a new species of Allosaurus." Pp. 123-129 in Foster, J. R. & Lucas, S. G. R.M. (eds.), (2006) "Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation." New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 36
  6. George Olshevsky (2000) "An annotated checklist of dinosaur species by continent." Mesozoic Meanderings 3:1-157
  7. Gregory S. Paul: Predatory Dinosaurs of the World. New York: 1988, s. 1-464. ISBN 978-0671619466.
  8. David B. Weishampel, Paul M. Barrett, Rodolfo A. Coria, Jean Le Loeuff, Xu Xing, Zhao Xijin, Ashok Sahni, Elizabeth M. P. Gomani, Christopher R. Noto: Dinosaur Distribution. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 517-606. ISBN 0-520-24209-2.
  9. T. R. Holtz, R. E. Molnar, P. J. Currie: Basal Tetanurae. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 71-110. ISBN 0-520-24209-2.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]