Jałowiec fenicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jałowiec fenicki
Juniperus phoenicea Petra.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klad nagonasienne
Rząd cyprysowce
Rodzina cyprysowate
Rodzaj jałowiec
Gatunek jałowiec fenicki
Nazwa systematyczna
Juniperus phoenicea L.
Sp. pl. 2:1040. 1753[2]
Synonimy

Cupressus devoniana Beissn.
Cupressus tetragona Humb. & Bonpl. ex Carrière
Juniperus bacciformis Carrière
Juniperus divaricata Carrière (nom. inv.)
Juniperus formosa Carrière (nom. inv.)
Juniperus langoldiana Gordon
Juniperus lycia L.
Juniperus malacocarpa Carrière
Juniperus myosuros Sénécl.
Juniperus myurus Beissn.
Juniperus phoenicea var. lobelii Guss.
Juniperus phoenicea var. lycia (L.) St.-Lag.
Juniperus phoenicea var. malacocarpa Endl.
Juniperus phoenicea f. megalocarpa Maire
Juniperus phoenicea var. prostrata Willk.
Juniperus phoenicea var. pyramidalis Carrière
Juniperus phoenicea var. sclerocarpa Endl.
Juniperus terminalis Salisb. (nom. illeg.)
Juniperus tetragona Moench (nom. illeg.)
Oxycedrus licia Garsault
Sabina bacciformis (Carrière) Antoine
Sabina lycia (L.) Antoine
Sabina phoenicea (L.) Antoine
Sabinella phoenicea (L.) Nakai[3]

Kategoria zagrożenia
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Jałowiec fenicki (Juniperus phoenicea) – gatunek krzewu lub drzewa iglastego z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Występuje naturalnie w basenie Morza Śródziemnego. Rośnie na wzgórzach, w miejscach skalistych, zwłaszcza na podłożu wapiennym[4].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje naturalnie w Portugalii (wliczając Maderę), Hiszpanii (wliczając Wyspy Kanaryjskie i Baleary), Francji (wliczając Korsykę), Włoszech, krajach byłej SFR Jugosławii, Albanii, Bułgarii, Grecji (wliczając Kretę), zachodniej Turcji, na Cyprze, w Izraelu, Arabii Saudyjskiej, Egipcie, Libii, Tunezji, Algierii oraz Maroku[2]. Według innych źródeł występuje także w Andorze, Jordanii, Libanie i Rumunii. Natomiast w Egipcie obecny jest tylko na półwyspie Synaj, a w Arabii Saudyjskiej rośnie tylko wzdłuż wybrzeża Morza Czerwonego[5].

Lokalnie bywa ważnym gatunkiem lasotwórczym, np. w Maroku[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pęd z szyszkojagodami
Pokrój
Gęsty krzew lub silnie gałęziste drzewo, o szerokiej, zaokrąglonej lub stożkowatej koronie[6].
Liście
Naprzeciwległe, przytulone do pędów łuski o długości do 1,5 mm. Młode rośliny mają liście igiełkowate o długości do 10 mm, odstające od pędów[6]. Liście wyrastają na pędach w 4–6 rzędach[4].
Kwiaty
Rośliny jednopienne: strobile męskie do 3 mm długości, żółte, kwiaty żeńskie niepozorne[6].
Szyszki
Kuliste szyszkojagody o średnicy do 15 mm, początkowo żółte, z czasem czerwonobrązowe. Dojrzewają przez dwa lata[6].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się dwa podgatunki[7]:

  • J. phoenicea subsp. phoenicea
  • J. phoenicea subsp. turbinata

Stwierdzono także odrębność populacji występujących na Wyspach Kanaryjskich[7].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych jałowców w basenie Morza Śródziemnego, w związku z czym został zaliczony według Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych do gatunków najmniejszej troski.

Naturalnymi ekosystemamigarig, makia lub wiecznie zielone lasy drobnolistne na suchym, kamienistym podłożu bądź na glebach wapiennych lub piaszczystych. Rośnie na wysokości do 2400 m n.p.m. Często dzieli siedliska z takimi gatunkami jak sosna alepska (Pinus halepensis), sosna kalabryjska (Pinus brutia), dąb ostrolistny (Quercus ilex), pistacja kleista (Pistacea lentiscus), oliwka europejska (Olea europaea), Artemisia herba-alba oraz gatunkami z rodzajów czystek (Cistus) i lawenda (Lavandula). Rośnie w klimacie śródziemnomorskim, z gorącymi i suchymi latami[5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Z jałowca fenickiego pozyskuje się olejki eteryczne[2]. Ponieważ drewno tego gatunku bardzo wolno ulega rozkładowi, w starożytności było cenionym materiałem do budowy domostw. Służyło także do wyrobu paku[4].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-10-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Taxon: Juniperus phoenicea L. (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 14 stycznia 2014].
  3. Juniperus phoenicea L. (ang.). The Plant List. [dostęp 14 stycznia 2014].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Oleg Polunin, Anthony Huxley: Flowers of the Mediterranean. London: Chatto and Windus, 1981, s. 52. ISBN 0701122846.
  5. 5,0 5,1 Juniperus phoenicea (ang.). The IUCN Red List. [dostęp 14 stycznia 2014].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Andreas Bartels: Rośliny śródziemnomorskie. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 93. ISBN 978-83-7073-683-5.
  7. 7,0 7,1 Małgorzata Mazur: Zmienność jałowca fenickiego Juniperus phoenicea L. (Cupressaceae) w ramach zasięgu gatunku. W: Doktoraty [on-line]. Instytut Dendrologii PAN. [dostęp 2014-01-14].