Janis Joplin
| Janis Joplin | |
 |
|
| Imię i nazwisko | Janis Lyn Joplin |
| Pseudonim | Pearl (Perła) |
| Data i miejsce urodzenia | 19 stycznia 1943 Port Arthur, Teksas |
| Pochodzenie | Port Arthur |
| Data i miejsce śmierci | 4 października 1970 Los Angeles, Kalifornia |
| Instrument | gitara wokal |
| Gatunek | blues rock hard rock |
| Zawód | piosenkarka, autorka tekstów |
| Aktywność | 1962-1970 |
| Wytwórnia płytowa | Columbia |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
| Strona internetowa | |
Janis Lyn Joplin (ur. 19 stycznia 1943 w Port Arthur w Teksasie w USA, zm. 4 października 1970 w Los Angeles[1][2]) – amerykańska piosenkarka rockowa, soulowa i bluesowa, autorka tekstów, najczęściej wiązana z szeroko pojętym stylem psychodelicznego rocka (hipisowski rock) i blues rocka.
Zdobyła popularność pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku jako wokalistka zespołu Big Brother & the Holding Company. Choć kariera artystyczna piosenkarki trwała zaledwie kilka lat, przeszła ona do legendy gatunku i ciągle uznawana jest za jedną z najbardziej wpływowych postaci współczesnej kultury masowej. Joplin karierę rozpoczęła w 1962 występami w klubach. W 2004 magazyn Rolling Stone umieścił Joplin na 46 miejscu w rankingu 100 Największych Artystów Wszech Czasów.
Spis treści |
[edytuj] Dzieciństwo
Janis Joplin była córką Setha (1910-1987) i Dorothy (1913-1998) Joplin. Jej ojciec był inżynierem, zaś matka archiwistką w wyższej szkole handlowej. Była najstarsza z trójki rodzeństwa. Rodzice Joplin zawsze uważali, że Janis trzeba poświęcić więcej uwagi niż pozostałym dzieciom. Dorothy Joplin powiedziała, że "[Janis] była niezadowolona i nieusatysfakcjonowana, gdy poświęcano jej za mało uwagi. Wzajemne zrozumienie nie wchodziło w grę".
Jako nastolatka zaprzyjaźniła się z grupą wyrzutków, którzy zapoznali ją z twórczością artystów afroamerykańskiego bluesa, takich jak Bessie Smith oraz Leadbelly, których muzyka, według Janis, zainspirowała ją do podjęcia decyzji o rozpoczęciu kariery muzycznej. Dołączyła do lokalnego chóru, a następnie zaczęła słuchać takich bluesowych wykonawczyń jak Big Mama Thornton czy Odetta Holmes.
Początkowo jej pasją było malarstwo, później, wraz z grupą przyjaciół, zaczęła śpiewać wybrane piosenki nie tylko z gatunku blues, ale i folk. Twierdziła, że podczas nauki w szkole średniej im. Thomasa Jeffersona głównie unikała towarzystwa. Powiedziała: "Byłam nieprzystosowana. Czytałam. Malowałam. Nie darzyłam czarnuchów nienawiścią". Będąc nastolatką, cierpiała na nadwagę. Jej skórę pokryły tak głębokie blizny i rozstępy, że musiała poddać się zabiegowi dermabrazji. Jej rówieśnicy naśmiewali się z jej wyglądu.
W 1960 ukończyła szkołę i udała się na studia na uniwersytet Lamar State College of Technology w Beaumont, a później na Uniwersytet Teksasu w Austin, jednak nigdy nie ukończyła studiów. Tamtejsza gazeta studencka opublikowała artykuł o Janis, zatytułowany "Ona ma odwagę być inna".
[edytuj] Kariera
W 1966 dołączyła jako wokalistka do mało znanego zespołu bluesrockowego Big Brother & the Holding Company. Wkrótce jej nieco skrzeczący lecz bardzo ekspresyjny głos o dużych możliwościach, stał się sygnaturą zespołu, z którym wydała dwa albumy. Do statusu gwiazdy podniósł Janis Joplin występ z zespołem na festiwalu rockowym Monterey Pop Festival w 1967 roku. W grudniu 1968 artystka rozstała się z zespołem i rozpoczęła karierę solową, wspomagana przez utworzone w tym celu efemeryczne grupy: Kozmic Blues Band, a następnie Full Tilt Boogie Band. Kolejne dwa albumy, wydane pod nazwiskiem artystki (drugi już pośmiertnie), stały się również klasykami psychodelicznego rocka, balansując na pograniczu muzyki soul i bluesa. Janis Joplin wystąpiła również na słynnym festiwalu rockowym w Woodstock w 1969.
Seria znakomitych utworów, w tym przeboje "Piece of My Heart", "Try (Just a Little Bit Harder)" i "Me and Bobby McGee" (kompozycja Krisa Kristoffersona), humorystyczny utwór a cappella "Mercedes Benz", czy brawurowa interpretacja "Summertime" George'a Gershwina, weszły na trwałe do kanonu rocka. Janis Joplin związana była z ruchem hippisowskim. Krótkie lata jej kariery wypełnione były alkoholowymi, narkotycznymi i obyczajowymi ekscesami, przeplatanymi kuracjami odwykowymi. Zmarła na krótko przed wydaniem swojej drugiej solowej płyty, Pearl, 4 października 1970 roku w pokoju numer 105 w Hotelu Landmark w Hollywood, gdzie wówczas mieszkała. Przyczyną zgonu było ostre zatrucie heroinowo-morfinowe w wyniku wstrzyknięcia nadmiernej dawki. Ciało Janis Joplin poddano kremacji, a prochy zostały rozsypane w Kalifornii nad Oceanem Spokojnym.
[edytuj] Obecności w popkulturze
W grudniu 2005 roku w warszawskim Teatrze Roma odbyła się premiera monodramu muzycznego "Moja mama Janis" w którym wykorzystano 16 piosenek artystki, na tę okazję po raz pierwszy przetłumaczonych na język polski przez Daniela Wyszogrodzkiego i Maciejkę Mazan. Główną rolę w monodramie gra i piosenki Joplin śpiewa Jolanta Litwin-Sarzyńska. Ta rola została uznana za najlepszą kreację I Festiwalu Teatrów Muzycznych w Gdyni (2008). W styczniu 2010 roku Agencja Artystyczna MMJ wydała płytę zatytułowaną "Moja mama Janis" z 12 utworami pochodzącymi z monodramu o tym samym tytule. Wykonawczynią jest Jolanta Litwin-Sarzyńska.
W 1995 roku Janis Joplin została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame[3].
[edytuj] Dyskografia Janis Joplin
- 1967 Big Brother & the Holding Company
- 1968 Cheap Thrills
- 1969 I Got Dem Ol' Kozmic Blues Again Mama!
- 1971 Pearl
- 1972 Joplin in Concert [live]
- 1973 Greatest Hits
- 1975 Janis [Original Soundtrack]/Early Performances
- 1980 Anthology
- 1982 Farewell Song
- 1983 Prime Cuts
- 1984 Cheaper Thrills
- 1993 Janis BoxSet
- 1995 18 Essential Songs
- 1997 Absolute Janis
- 1999 Box of Pearls
- 1999 Live at Woodstock – August 19, 1969
- 2002 900 Nights [DVD]
- 2005 Pearl, Legacy Edition 2CD
W grupie Big Brother & the Holding Company obok Janis Joplin występowali:
- Peter Albin – gitara basowa, gitara
- Sam Andrew – gitara basowa, gitara
- David Getz – perkusja, instrumenty klawiszowe
- Nick Gravenites – gitara, śpiew
- James Gurley – gitara basowa, gitara
- David Schallock – gitara, śpiew
Dyskografia Big Brother & the Holding Company: (pogrubiono nagrania z Janis Joplin)
- 1967 Big Brother & the Holding Company
- 1968 Cheap Thrills
- 1970 Be a Brother
- 1970 Confusion
- 1971 How Hard It Is
- 1984 Cheaper Thrills [live]
- 1984 Big Brother & the Holding
- 1998 Live at Winterland '68
- 2002 Live in San Francisco, 1966
Przypisy
- ↑ allmusic ((( Janis Joplin > Overview ))) (ang.)
- ↑ Janis Joplin Biography (ang.). biography.com. [dostęp 2011-04-23].
- ↑ Rock 'n' Roll Hall of Fame Inductees 1986 – 2010 (ang.). digitaldreamdoor.nutsie.com. [dostęp 2010-05-01].
[edytuj] Bibliografia i źródła
- Ellis Amburn: Perła. Obsesje i namiętności Janis Joplin. Tłum. Lidia Drapińska. Warszawa, Iskry, 1995
- Myra Friedman: Janis Joplin. Żywcem pogrzebana. Tłum. Anna Kołyszko. Warszawa, W.A.B., 2005
- Guinness – Encyklopedia muzyki popularnej. Lata sześćdziesiąte, Atena, Rock-Serwis, 1995, ISBN 83-85335-22-6.
[edytuj] Linki zewnętrzne
