Kazimierza Wielka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Kazimierza Wielka
Herb
Herb Kazimierzy Wielkiej
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat kazimierski
Gmina Kazimierza Wielka
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1959
Burmistrz Tadeusz Szymon Knopek
Powierzchnia 5,33 km²
Wysokość 185-235 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

5575
1046 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 41
Kod pocztowy 28-500
Tablice rejestracyjne TKA
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kazimierza Wielka
Kazimierza Wielka
Ziemia 50°16′25″N 20°29′04″E/50,273611 20,484444Na mapach: 50°16′25″N 20°29′04″E/50,273611 20,484444
Urząd miejski
ul. Kościuszki 12
28-500 Kazimierza Wielka
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Kazimierza Wielka w Wikisłowniku
Strona internetowa
Baszta z końca XIX w
Jedna z głównych alejek parku w Kazimierzy Wielkiej
Kościół Podwyższenia Krzyża Św
Zbiornik retencyjny w Kazimierzy Wielkiej
Zalew w Kazimierzy Wielkiej
Nieczynna cukrownia Łubna

Kazimierza Wielkamiasto powiatowe w województwie świętokrzyskim, do 1998 kieleckim, w powiecie kazimierskim, siedziba gminy Kazimierza Wielka, nad Nidzicą. Jest najmniejszym miastem powiatowym w Polsce.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kazimierza Wielka położona jest w południowo-wschodniej części Niecki Nidziańskiej, która jest częścią Wyżyny Małopolskiej (tzw. Płaskowyż Proszowicki), w województwie świętokrzyskim. Miasto jest zlokalizowane na międzywojewódzkim szlaku komunikacyjnym łączącym Kraków i Busko-Zdrój (DW776), oraz Jędrzejów i Brzesko (DW768). Kazimierza Wielka ma wielokierunkowy układ przestrzenny, centrum znajduje się w kotlinie, w pobliżu znajduje się zespół stawów.

Informacje statystyczne[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 31 grudnia 2010 miasto zajmowało powierzchnię 5,33 km²[1] i liczyło 5575 mieszkańców, z czego liczba mężczyzn wynosiła 2650 osób (47,5%), zaś kobiet – 2925 (52,5%)[2]. Gęstość zaludnienia wynosiła 1046 osób/km².

Historia[edytuj | edytuj kod]

4000 p.n.e. – 1600 p.n.e.[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze ślady osadnictwa w widłach Nidzicy i Małoszówki pochodzą sprzed około 6000 lat. U schyłku neolitu żył na tych ziemiach lud, budujący monumentalne grobowce o drewniano–ziemnej konstrukcji. Ich pozostałości odkryte zostały w położonych nieopodal Kazimierzy Słonowicach. Jest to największy tego rodzaju kompleks odkryty w Europie Środkowej.

1600 p.n.e. – XIV w. n.e.[edytuj | edytuj kod]

W epoce brązu na ziemiach współczesnej Kazimierzy Wielkiej zamieszkiwali ludzie z tzw. kultury trzcinieckiej (około 1600 do 1500 p.n.e.). Pozostałością po tej epoce są charakterystyczne kurhany. Jeden z nich odkryty został na wzgórzu Wieszczonka w miejscowości Jakuszowice. Inne znaleziska archeologiczne z tego okresu świadczą o kontaktach miejscowej ludności z przedstawicielami innych kultur.

Pierwsze wzmianki o Kazimierzy Wielkiej pochodzą z 1320. Wieś za panowania króla Władysława Łokietka zapisana zostało jako Cazimiria. Na przełomie XIV i XV Kazimierza należała do rodziny Kazimierskich (herbu Biberstein) i znajdowała się na granicy dawnej ziemi sandomierskiej i krakowskiej. Wieś była siedzibą rodową Kazimierskich, otrzymaną w darze od Władysława Łokietka za wierną służbę, głównie za pomoc w rozprawieniu się z Henrykiem IV Probusem, jednym z jego głównych kontrkandydatów do rządów w księstwie krakowskim (12881290).

XV w. – 1918[edytuj | edytuj kod]

W latach 60. XVI w. Kazimierza Wielka była siedzibą Braci Polskich[3].

W XVI w. po ukształtowaniu się powiatów wieś Kazimierza Mała oraz sąsiednie Jakuszowice znajdowały się powiecie wiślickim województwa sandomierskiego. Natomiast Kazimierza Wielka w powiecie proszowickim województwa krakowskiego.

Przez długi czas Kazimierza Wielka była siedzibą jednego z najludniejszych dekanatów i parafii w diecezji krakowskiej. Pod koniec XVIII wieś stała się własnością rodu Łubieńskich. Od 1815 miejscowość znajdowała się w granicach Królestwa Kongresowego. W 1845 powstała tu jedna z pierwszych w Królestwie cukrowni, wybudowana przez hrabiego Łubieńskiego. Pod koniec XIX w. wieś znalazła się w granicach diecezji kieleckiej. Od 1919 w granicach województwa kieleckiego.

Po 1918[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XIX w. oraz w pierwszej połowie XX w., Kazimierza rozwijała się dzięki żyznym glebom oraz cukrowni "Łubna". Miejscowość stała się jednym z ważniejszych ośrodków na południowym Ponidziu. Pod koniec XIX w. miejscowa cukrownia została własnością spółki akcyjnej. Jej prezesem był Julian Tołłoczko. Fabrykę w tym czasie znacznie rozbudowano. Większa część współcześnie istniejących budynków, w tym główny korpus cukrowni, powstała właśnie w tym okresie. Na początku XX wieku odnowiono dwór Łubieńskich pochodzący z lat 17521755. Wybudowano także budynki mieszkalne dla pracowników oraz basztę (tzw. okrąglak), przeznaczoną na mieszkania dla praktykantów. W tym samym czasie Tołłoczko wybudował pałac według projektu Tadeusza Stryjeńskiego.

W okresie międzywojennym osada otrzymała połączenie koleją wąskotorową z Kocmyrzowem.

5 września 1939 w Kazimierzy doszło do walki z Niemcami, w której poległo 60 żołnierzy 55 Dywizji Piechoty. W 1944 miejscowość znalazła się w granicach Republiki Pińczowskiej.

Po II wojnie światowej w Kazimierzy rozwijał się drobny przemysł spożywczy. W 1954 Kazimierza Wielka otrzymała status osiedla miejskiego, a w 1959 prawa miejskie. Już od 1956 była siedzibą powiatu. W latach 60. i 70. XX w., dzięki licznym inicjatywom mieszkańców i ówczesnych władz, miasto przeżyło gwałtowny rozwój. W 1985 miastu przyznano Krzyż Partyzancki za udział jego mieszkańców w podziemiu antyhitlerowskim.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1633, przebudowany w latach 18941895. Na ołtarzu głównym z początku XIX w. znajduje się obraz Ukrzyżowania autorstwa Franciszka Smuglewicza. Obok kościoła ulokowana była drewniana dzwonnica z XIX w., przebudowana w latach 20022004.
  • Zespół pałacowy z XIX w., w skład którego wchodzą:
    • pałacyk z drugiej połowy XIX w.
    • budynek zarządu cukrowni pochodzący również z połowy XIX w.
  • Wieża mieszkalna z 1888 nazywana basztą lub okrąglakiem. Znajdowały się w niej mieszkania praktykantów cukrowni. Obecnie mieści się tu Muzeum Ziemi Kazimierskiej.

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

  • Hala sportowa
  • Kryta pływalnia

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie, z którymi miasto Kazimierza Wielka współpracuje:

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Katolicyzm:

Świadkowie Jehowy:

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Gimnazjum Samorządowe w Kazimierzy Wielkiej
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Hugona Kołłątaja w Kazimierzy Wielkiej
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Pawła II w Kazimierzy Wielkiej
  • Publiczne Przedszkole Samorządowe
  • Kazimierski Ośrodek Kultury
  • Liceum Ogólnokształcące im. Marii Curie-Skłodowskiej
  • Zakład Doskonalenia Zawodowego
  • Zespół Szkół Zawodowych w Odonowie
  • Zespół Szkół Rolniczych w Cudzynowicach

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. GUS, 2011-08-10, s. 142. ISSN 1505-5507.
  2. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r.. GUS, 2011-06-10, s. 96. ISSN 1734-6118.
  3. Józef Szymański, Szlakiem Braci Polskich.Przewodnik turystyczny po Kielecczyźnie., Kielce 1962, s.151
  4. Kazimierski Ośrodek Sportowy. [dostęp 2012-10-22].
  5. Uchwała Nr LIII/372/2010 w sprawie współpracy partnerskiej ze społecznością lokalną miast, Buczacz. Rada Miejska w Kazimierzy Wielkiej, 2010-05-28. [dostęp 2012-10-22].
  6. Uchwała Nr XLII / 441 / 2006 w sprawie współpracy partnerskiej ze społecznością lokalną miasta Altenstadt. Rada Miejska w Kazimierzy Wielkiej, 2006-10-25. [dostęp 2012-10-22].
  7. kazimierzawielka.pl
  8. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Leszek Cmoch: Ponidzie: przewodnik turystyczny. Kielce: 1996. ISBN 83-904488-07.
  2. Jarosław Swajdo: Świętokrzyskie: przewodnik turystyczny. Olszanica: 2008. ISBN 978-83-7576-037-8.