Gowarczów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gowarczów
Herb
Herb Gowarczowa
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat konecki
Gmina Gowarczów
Liczba ludności (2006) 1400
Strefa numeracyjna (+48) 48
Kod pocztowy 26-225[1]
Tablice rejestracyjne TKN
SIMC 0620659
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Gowarczów
Gowarczów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gowarczów
Gowarczów
Ziemia 51°16′42″N 20°26′17″E/51,278333 20,438056

Gowarczówwieś sołecka[2] w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie koneckim, w gminie Gowarczów[3][4], której jest siedzibą.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego.

We wsi znajduje się szkoła podstawowa i publiczne gimnazjum im. Jana Pawła II.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Gowarczów - osada wcześniej miasto od 1430 do 1869 roku położone nad rzeką Drzewicą, w powiecie koneckim, gminie i parafii Gowarczów. Leży przy trakcie z Kielc do Grójca, odległe 2 i pół mil od Opoczna a 1 i pół mili od Końskich.

W połowie XIV w. miejscowa parafia obejmowała obszar 103 km². Około 1350 r. miała 432 mieszkańców. W 1430 r. na prośbę właściciela Gowarczowa Krystyna Magary król Władysław Jagiełło nadal osadzie prawa miejskie na prawie niemieckiem[5].
W 1577 r. Gowarczów miał 7 łanów. W 1662 r. miasto miało 374 mieszkańców w 43 domach. Targi są w mieście co wtorek

Na początku XVI w. był tu kościół parafialny murowany, p.w. św. Piotra i Fioriana, założony zapewne w XV w. przez Gowarczowskich. Dopiero jednak w r. 1776 był konsekrowany. Istniała też kaplica św. Rocha oddzielna od kościoła. W r. 1577 miasto Gowarczów płaci szos 6 florenów, od 7 łanów i 6 bań gorzałki, także czopowe za cały rok florenów 22.

W rękach Bilińskich i Jabłonowskich pozostaje do XVIII wieku. Ludność tutejsza z dawna trudniła się wyrobem gwoździ. W XVIII w. istniała tu fabryka szabel.

W r. 1827 liczono tu 103 domów i 946 mieszkańców, w 1861 r. było 126 domów i 1496 mieszkańców (788 żydów), przeważnie rolników. W 1883 Gowarczów liczył 138 domów (12 murów.), 1280 mieszkańców.

Parafia Gowarczów dekanatu koneckiego, dawniej skrzyńskiego, liczyła 4960 dusz. Około 1883 r. proboszczem był ks. Adam Jakubowski. W pierwszej połowie XIX w. działał tu wielki piec oraz 3 fryszerki

Opis gminy Gowarczów w XIX w.[edytuj | edytuj kod]

Gmina Gowarczów liczyła 5096 mieszkańców rozległość 19583 mórg w tym ziemi dworskiej 10544 mórg.
Sąd gminny okręgu I i stacja pocztowa w Końskich o 10 wiorst oddalonych. Przemysł żelazny w gminie rozwinięty[6].

W skład gminy wchodzą: Baczyna, Barycz, Bębnów, Borowiec, Brzeźnica, Chełb, Czysta, Drutarnia, Fidor, Gąsiorów, Giełzów, Głęboka Droga, Huta Stara, Józefów, Kacprów, Komaszyce, Kwas, Ludwinów, Michałów, Miłaków, Młynek Nieświński, Morzywół, Nieświń, Kosowa Wola, Paruchy, Praga, Rogówek, Stara Kuźnica, Skrzyszów, Teklinów i Witków.

Charakterystyka dóbr Gowarczów[edytuj | edytuj kod]

Dobra Gowarczów składają się z folwarków: Gowarczów-Praga, Ludwinów i Giełzów, oddzielonego folwarku Barycz v. Michałów, osad młynarskich: Morzywół, Borowiec i Kwas, tudzież wsi poniżej wymienionych. Rozległość dominialna wynosi mórg 4985

Folwark Gowarczów-Praga grunta orne i ogrody mórg 724, łąk mórg 202, pastw. mórg 323, lasu mórg 1029, nieużytki i place m 32, razem mórg 2310, budynków murowanych 25, drew. 1, płodozmian 8. i 10. polowy.
Folwark Ludwinów grunta orne i ogrody mórg 416, łąk mórg 56, past. mórg 214, lasu mórg 1046, nieużytki i place mórg 36. razem 1768. budynków murowanych 11, drew. 1. Folwark Giełzów grunta orne i ogrody mórg 365, łąk mórg 88, past. mórg 393, nieużytki i place mórg 60, razem mórg 906, bud. drew. 10, płodozmian 5- i 9-połowy. Pokłady rudy żelaznej, torfu, glinki ogniotrwałej i farby żółtej[6].

Oprócz powyższej rozległości dominialnej odłączono w różnych okresach osady młynarskie Morzywół z gruntem mórg 36, osadę Borowiec z grantem mórg 25, osadę Kwas z gruntem mórg 59, folwark Barycz vel Michałów z osadą młynarską rozległości mórg 1250, oraz grunta w wieczystych dzierżawach mórg 1200.

Wsie w dobrach Gowarczów[edytuj | edytuj kod]

  • wieś Praga osad 16, gruntu mórg 24
  • wieś Bębnów osad 41, grantu mórg 613
  • wieś Barycz osad 13, gruntu mórg 263
  • wieś Morzywół osad 13, gruntu mórg 267
  • wieś Szczurek osad 6, gruntu mórg 151
  • wieś Rogówek osad 11, gruntu mórg 182
  • osada Kwas gruntu mórg 39
  • wieś Brzeźnica osad 54, grantu mórg 730
  • wieś Gąsiorów osad 21, gruntu mórg 233
  • wieś Teklinów osad 9, gruntu mórg 105
  • wieś Ludwinów osad 4, gruntu mórg 52
  • wieś Januchta osad 15, grantu mórg 160,
  • wieś Skrzyszów osad 27, gruntu mórg 323
  • wieś Giełzów osad 23, gruntu mórg 667
  • wieś Borowiec osad 11, gruntu mórg 355
  • wieś Kacprów osad 37, gruntu mórg 551
  • wieś Komaszyce osad 25, gruntu mórg 403
  • wieś Miłakowo osad 3, gruntu mórg 55
  • Osad w dawnym miasteczku Gowarczów 229, gruntu mórg 1417.

(Opisu dostarczył Bronisław Chlebowski strona 756 tomu II)
W 1869 r. Gowarczów utracił prawa miejskie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła z XV wieku. Pierwotnie gotycki, został rozbudowany ok. 1640 przez chorążego krakowskiego Aleksandra Korycińskiego i jego żonę Zofię ze Zborowskich. Świątynia uległa zniszczeniu w czasie pożaru w 1767. Fundatorem odbudowy był Józef Jabłonowski. W latach 1902–1904 z inicjatywy ks. Antoniego Czarkowskiego kościół ponownie rozbudowano. Nawa kościoła w dwuprzęsłowej części wschodniej zachowała swój pierwotny kształt – część zachodnia z dwuwieżową fasadą pochodzi z początku XX wieku. Krótkie, prostokątne prezbiterium jest w zrębie gotyckie. Zakrystia i dwie kwadratowe kaplice boczne pochodzą z 1640. Pod kaplicami znajdują się sklepione krypty grobowe. Z tego względu kaplice mają posadzki na nieco wyższym poziomie niż nawa. Sklepienia kaplic, prezbiterium i zakrystii są kolebkowo-krzyżowe[potrzebne źródło]. Przedsionek i skarbczyk posiadają sklepienie kolebkowe. Nawa ma nowe sklepienie pochodzące z czasu ostatniej rozbudowy. W wyposażeniu wnętrza dominują elementy z okresu wczesnego baroku.
  • Kościół pw. św. Rocha z 1908 r. Jest to budowla jednonawowa z prezbiterium nieco niższym od nawy. Front świątyni obramowany jest przez dwie wieżyczki. Kościółek posiada sklepienie korkowo-krzyżowe. Na ołtarzu wykonanym z cegły i gipsu umieszczony jest późnorenesansowy obraz św. Rocha.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 05.04.2015].
  2. Jednostki organizacyjne gminy Gowarczów. Urząd Gminy Gowarczów. [dostęp 05.04.2015].
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 05.04.2015].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 20.03.2015]. 
  5. Gowarczów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz. 1 (Abablewo – Januszowo) z 1900 r.
  6. 6,0 6,1 Gowarczów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.