Końskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Końskie
Herb
Herb Końskich
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat konecki
Gmina Końskie
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1748
Burmistrz Michał Ryszard Cichocki
Powierzchnia 17,7[1] km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

20 530[1]
1160 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 41
Kod pocztowy 26-200 26-202
Tablice rejestracyjne TKN
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Końskie
Końskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Końskie
Końskie
Ziemia 51°12′N 20°25′E/51,200000 20,416667Na mapach: 51°12′N 20°25′E/51,200000 20,416667
TERC
(TERYT)
3263405034
Urząd miejski
ul. Partyzantów 1
26-200 Końskie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Końskie w Wikisłowniku
Strona internetowa

Końskiemiasto w województwie świętokrzyskim, w powiecie koneckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Końskie. Położone jest na północnym skraju Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej, wśród Lasów Koneckich. Ośrodek przemysłowy (przemysł metalurgiczny, wytwórnie płytek ceramicznych) i handlowy.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Romański tympanon nad południowym wejściem kolegiaty

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie miasta pochodzą z XI wieku (cmentarzysko z tego okresu zostało odkryte w północnej części miasta w 1925 roku). Pierwsza historyczna wzmianka o miejscowości, jako własności Szawła syna Prandoty Starego (protoplasty rodu Odrowążów), pochodzi z 1145 roku. Wieś pozostawała w rękach Odrowążów przez kilka kolejnych stuleci. W latach 1220-1224 Iwo Odrowąż, biskup krakowski, wybudował we wsi kościół pod wezwaniem św. Mikołaja, ustanawiając w Końskich parafię. Kościół ten został rozebrany w XV wieku i na jego miejscu w latach 1492-1520 wybudowano nowy, gotycki kościół parafialny, wykorzystując elementy architektoniczne poprzedniego kościoła (m.in. romański tympanon).

Miejscowość byłą ważnym ośrodkiem przemysłowym Zagłębia Staropolskiego gdzie rozwijała się obróbka żelaza oraz produkcja broni[2]. W połowie XVII wieku wieś Końskie wraz z okolicą przeszła w posiadanie rodziny Małachowskich. Ród ten pochodził z Małachowic koło Łęczycy i należał do najznakomitszych rodów magnackich. Najwybitniejszą postacią spośród Małachowskich był bez wątpienia Jan – kanclerz wielki koronny, który w sposób szczególny zasłużył się dla miejscowości. W roku 1729 nadał przywileje mieszkańcom Końskich, a 30 grudnia 1748 roku, dzięki jego staraniom, król August III Sas nadał Końskim przywilej lokacyjny[3] po czym nastąpiła oficjalna lokacja miasta na prawie magdeburskim. Wraz z uzyskaniem praw miejskich Końskie otrzymały herb przedstawiający splecione inicjały kanclerza K.J.M. na czerwonym tle i, pod nazwą Końskie Wielkie, stały się centrum zarządzania rozległymi posiadłościami kanclerza. Akt lokacji miasta spowodował napływ nowych osadników i rozwój rzemiosła, zaczęła pojawiać się miejska zabudowa wokół rynku, a Jan Małachowski przystąpił do budowy zespołu parkowo-pałacowego. W roku 1787 w mieście gościł powracając z Ukrainy król Stanisław August Poniatowski oraz towarzyszący mu w charakterze kronikarza ksiądz Adam Naruszewicz. W mieście w XVIII wieku funkcjonowała również Fabryka Broni w Końskich, która rocznie dostarczała armii polskiej 517 sztuk karabinów wraz z bagnetami[2]. Od końca XIX wieku w Końskich działało kilka odlewni żeliwa, m.in. odlewnia S. Kronenbluma.

II RP[edytuj | edytuj kod]

14 stycznia 1919 r. policja w Końskich zastrzeliła czterech i zraniła dwunastu chłopów, którzy nie chcieli uiścić tzw. opłaty rogatkowej.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Katastrofalna dla miasta okazała się II wojna światowa. Już w pierwszych jej dniach miały tu miejsce bombardowania przynoszące śmierć wielu konecczanom. 7 września 36 Dywizja Piechoty Rezerwowej stoczyła pod Kazanowem bitwę z 1 Dywizją Lekką Wehrmachtu. Polskie zgrupowanie pomimo korzystnego rezultatu bitwy w obawie przed okrążeniem musiało wycofać się. Wieczorem dywizja opuściła Końskie i ruszyła leśnymi drogami w stronę Skarżyska. 8 września przed świtem czołgi 1 Dywizji Lekkiej po zajęciu Końskich ruszyły przez Gowarczów na Radom. Tego samego dnia do miasta weszła niemiecka piechota, a wieczorem sztab 10 Armii. Wizytę w tych dniach złożył tu Adolf Hitler .

12 września 1939 roku na rynku miasta zastrzelono 22 Żydów. Początkowo zostali oni zmuszeni do kopania grobów na skwerze obok kościoła dla żołnierzy niemieckich poległych w bitwie pod Kazanowem. Po skończonej pracy Niemcy rozpoczęli bezładną strzelaninę, w wyniku której padli ranni i zabici. Dokonano tego w odwecie za rzekomą napaść i profanację ciał żołnierzy niemieckich, którzy w rzeczywistości dostali się w zasadzkę zorganizowaną przez żołnierzy polskich pod Kraszkowem. Obecna przy masakrze w charakterze mimowolnego świadka była niemiecka reżyser Leni Riefenstahl.

Information icon.svg Osobny artykuł: Masakra w Końskich (1939).

Rejon miasta i jego okolic stał się ośrodkiem ożywionego ruchu partyzanckiego[4]. Działał tu pierwszy oddział legendarnego majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala”. W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1943 roku Zgrupowanie nr 2 ppor. cc. Waldemara Szwieca „Robota” ze Zgrupowań Partyzanckich AK „Ponurego” opanował miasto na kilka godzin bez strat własnych, likwidując agentów Gestapo w mieście i zdobywając zaopatrzenie i amunicję[5]. Za wkład wniesiony w obronę przed okupantem miasto Końskie zostało odznaczone Orderem Krzyża Grunwaldu III Klasy. Miasto zostało wyzwolone przez jednostki Armii Czerwonej dnia 16 stycznia 1945[6].

Żydzi w Końskich[edytuj | edytuj kod]

W połowie XVII wieku powstała tu gmina żydowska. W 1796 w Końskich mieszkało już 2534 Żydów (62% ludności), w 1936 – 5632 (49.5%)[7], a w 1939 około 6500 Żydów[8]. W połowie 1942 na obszarze obejmującym obecne ul. Kazanowską, Strażacką, Hubala oraz Piłsudskiego (wówczas: Kazanowska, Joselewicza, Kopce, 3 Maja) Niemcy utworzyli getto zamykając w nim 9000 osób. W listopadzie 1942 prawie wszystkich Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince. Kirkut znajdował się przy ulicy Wjazdowej, obecnie nie ma po nim śladu. Tablice nagrobne zostały użyte przez mieszkańców miasta jako materiał budowlany, m.in. na terenie gospodarstwa rolnego – jeszcze dziś resztki napisów widoczne są na elementach murów budynków, zachowanych między innymi na terenie zajezdni PKS.

Information icon.svg Zobacz też: Synagoga w Końskich.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zespół parkowo-pałacowy[edytuj | edytuj kod]

Oranżeria egipska

Klasycystyczny zespół parkowo-pałacowy wzniesiony został przez Jana Małachowskiego w latach 40. XVIII w., na wzór zespołu w Pillnitz. W XIX w. zespół pałacowy był kilkukrotnie przebudowywany, w tym czasie uważany był za jeden z najpiękniejszych parków w Polsce. Zdewastowany w czasie okupacji niemieckiej, kiedy to skrzydło pałacowe zostało przeznaczone na biura Kreishauptmana i podlegającego mu urzędu. W okresie powojennym, na skutek nieprzemyślanych decyzji ówczesnych decydentów (budowa szkoły podstawowej i przedszkola na terenie parku oraz ulicy Partyzantów wraz z przylegającym osiedlem od północnej strony) teren parku został zmniejszony, a jego układ zaburzony. Obecnie powierzchnia parku wynosi około 15 ha. W skład zespołu wchodzą:

  • pawilony i skrzydła pałacowe – obecnie siedziba Urzędu Miasta i Gminy oraz niektórych wydziałów Starostwa Powiatowego
  • Oranżeria Egipska
  • Świątynia Grecka
  • Glorieta
  • Altana
  • pozostałości muru z basztami i neogotyckim Domkiem Wnuczętów
  • neogotycka kapliczka, zniszczona podczas burzy w 2002 r., odbudowana w 2006 r.
  • liczne pomniki przyrody, stare lipy, dęby, brzozy, kasztany i klony

Pozostałe zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kolegiata pod wezwaniem św. Mikołaja
  • późnogotycka Kolegiata św. Mikołaja w Końskich pod wezwaniem św. Mikołaja i Wojciecha (wybudowana w latach 1492-1520), tympanon z pierwszej połowy XIII wieku
  • barokowy, przycmentarny kościół św. Anny oraz cmentarz z nagrobkami z XVIII i XIX w.
  • układ urbanistyczny rynku, przyległe domy z XVIII i XIX w. z portalami kamiennymi.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole Samorządowe nr 1
  • Przedszkole Samorządowe nr 2
  • Przedszkole Samorządowe nr 3
  • Przedszkole Samorządowe nr 4
  • Przedszkole Samorządowe nr 5
  • Przedszkole Samorządowe nr 7

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1
    • Liceum Profilowane w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1
    • Technikum dla Dorosłych Wieczorowe w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1
    • Technikum w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Stanisława Kwiatkowskiego
    • Liceum Profilowane w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. S. Kwiatkowskiego
    • Technikum Budowlane w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. S. Kwiatkowskiego
    • Technikum Ceramiczne w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. S. Kwiatkowskiego
    • Technikum Ochrony Środowiska w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. S. Kwiatkowskiego
    • Technikum Uzupełniające na Podbudowie Zasadniczej Szkoły Zawodowej w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. S. Kwiatkowskiego
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. S. Kwiatkowskiego
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3
    • Technikum nr 3 dla Dorosłych w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3
    • Technikum nr 3 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3

Licea ogólnokształcące[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez Końskie przebiega droga krajowa i trzy drogi wojewódzkie:

Oraz linia kolejowa nr 25 z obecnie zawieszonym ruchem pasażerskim. Ostatnie relacje pociągów to Skarżysko-Kamienna, Tomaszów Mazowiecki, Łódź Fabryczna, dawniej Zagórz i Przemyśl.

Głównym przewoźnikiem autobusowym na terenie miasta i powiatu jest PKS Radomsko. Istniejący wcześniej lokalny przewoźnik PKS Końskie zlikwidowany został w 2012[9]. Można tu spotkać również autobusy PKS Kielce, PKS Łódź, PKS Ostrowiec Świętokrzyski, PKS Tarnobrzeg, PKS Rzeszów, PKS Chełm, PKS Busko-Zdrój, PKS Biłgoraj i in. Jest także wielu przewoźników prywatnych, jak np. Bracia Woźniak i Darjan.

Końskie mają bezpośrednie połączenia autobusowe z Warszawą, Kielcami, Łodzią, Lublinem, Krakowem , Rzeszowem, Tarnobrzegiem, Ostrowcem Świętokrzyskim, Częstochową, Katowicami, Chełmem, Puławami, Radomiem, Opatowem, Sandomierzem, Stalową Wolą, Zamościem.

Najważniejsze lokalne kierunki to Opoczno, Przysucha, Żarnów, Stąporków, Przedbórz, Sielpia, Gowarczów, Drzewica.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez Końskie przechodzi szlak turystyczny niebieski niebieski szlak turystyczny ze Skarżyska-Kamiennej (Pogorzałe) do Kuźniaków. Miasto jest punktem początkowym szlak turystyczny żółty żółtego szlaku turystycznego prowadzącego do Serbinowa oraz szlak rowerowy czarny czarnego szlaku rowerowego prowadzącego do Kielc. Kolegiata św. Mikołaja w Końskich znajduje się na "Szlaku Romańskim".

Miejsca pamięci narodowej[edytuj | edytuj kod]

  • Pomnik Tadeusza Kościuszki w centrum miasta.
  • Pomnik Tadeusza Kościuszki przy ulicy Mieszka I, odsłonięty w 1917 r. z wykorzystaniem cokołu pomnika popiersia cara Aleksandra I
  • Mogiła powstańców z 1863 r. przy zbiegu ulic Partyzantów i Sportowej, w której spoczywają Lucjan Łączkowski i Franciszek Makulski.
  • Pomnik Henryka Dobrzańskiego, odsłonięty 21 sierpnia 2004 roku.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Znani ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Hubala przy ul. Hubala

Honorowi Obywatele gminy Końskie[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Piłka nożna[edytuj | edytuj kod]

Piłka ręczna[edytuj | edytuj kod]

Inne sporty[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Problemy językowe[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na podobieństwo nazwy miasta z "koniem", wiele osób ma problemy z odmianą przymiotnika odrzeczownikowego od "Końskie" traktując ją tak, jak odmianę wspomnianego "konia". Przymiotnik ten brzmi "konecki", a nie "koński", a więc jest ulica konecka, powiat konecki, młodzież konecka[13]. Podobnie sprawa się ma z nazwą mieszkańca Końskich (w tym wypadku rzeczownik jest tworzony od przymiotnika "konecki"), a mianowicie: konecczanin (mieszkaniec Końskich), konecczanka (mieszkanka Końskich).

Trzeba też zaznaczyć, że w czasach Królestwa Polskiego używany był właśnie przymiotnik "koński" w określeniu przynależności do "Końskich" (np. powiat koński).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 roku. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2013. [dostęp 2014-06-01]. s. 143.
  2. 2,0 2,1 Witold Kula: Szkice o manufakturach w Polsce XVIII wieku, tom 2. Warszawa: PWN, 1956, s. 477.
  3. BIP Miasta i Gminy Końskie.
  4. B. Kacperski, J. Z. Wroniszewski, Konspiracja konecka 43-45, Końskie 2006.
  5. Cezary Chlebowski, Pozdrówcie Góry Świętokrzyskie Czytelnik, Warszawa 1981, s. 259-262 , ISBN 83-07-00200-1i 265-266.
  6. Wyzwolenie Końskich 16 stycznia 1945 – Końskie.org.pl.
  7. www.konskie.org.pl Pismo do Izby rzemieślniczej w Kielcach 18 grudnia 1936.
  8. Encyclopedia of Jewish Communities in Poland, Volume I.
  9. Marzena Kądziela: W piątek kończy żywot PKS Końskie.. Media Regionalne. [dostęp 2014-06-01]. [zarchiwizowane z adresu 2014-06-01].
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 maja 2014.
  11. Protokół sesji UM Końskie nadającej honorowe obywatelstwa (dostęp 27 marca 2010 r.)
  12. 12,0 12,1 Miasta Partnerskie. Urząd Miasta i Gminy Końskie. [dostęp 2014-06-01]. [zarchiwizowane z adresu 2013-12-10].
  13. Wielki słownik ortograficzny PWN. Warszawa: PWN, 2011, s. 31,380, 386. ISBN 978-83-01-16405-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ziemia konecka – przewodnik turystyczny pod redakcją R. Garusa i W. Paska, Kielce 2000, ISBN 83-86953-66-7
  • Końskie: ziemie, domy, rodziny – Mieczysław Bilski, Centralny Ośrodek Sportu Warszawa 1999
  • Końskie Zarys Dziejów – pod redakcją M. Wikiery
  • Magnateria na koneckich włościach - Artur Brzozowicz, Kontrast Warszawa 2008
  • Kalendarz świętokrzyski 2005. Z dnia na dzień przez stulecia. Kielce: Wydawnictwo Jedność, 2004, s. 210. ISBN 83-921264-0-8.