Włoszczowa

Włoszczowa
Herb Włoszczowy
Państwo	Polska
Województwo	świętokrzyskie
Powiat	włoszczowski
Gmina	Włoszczowa gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1539
Burmistrz	Bartłomiej Dorywalski
Powierzchnia	30,30 km²
Wysokość	240 m n.p.m.
Ludność (2010) • liczba • gęstość	10 657 354,2 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 41
Kod pocztowy	29-100
Tablice rejestracyjne	TLW
Położenie na mapie Polski Włoszczowa
50°51′15″N 19°58′01″E
Urząd miejski ul. Partyzantów 14 29-100 Włoszczowa
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Włoszczowa w Wikisłowniku
Strona internetowa

Włoszczowa – miasto powiatowe w województwie świętokrzyskim. Siedziba władz gminy Włoszczowa i powiatu włoszczowskiego. Położone na Wyżynie Przedborskiej.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 10 657 mieszkańców.

Położenie

Włoszczowa znajduje się we wschodniej części Niecki Włoszczowskiej na Wyżynie Przedborskiej. Północno-wschodnią granicę miasta wyznacza rzeka Czarna Struga należąca do dorzecza Pilicy. Położone na północ od zwartej zabudowy miejskiej łąki przecina sztucznie uregulowana rzeka (dopływ Czarnej Strugi). W południowej części miasta znajduje się niewielkie wapienne wzniesienie nazywane Czarnecką lub Ewińską Górą – najwyższy punkt w granicach miasta – 271 m n.p.m.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 30,30 km².

Miasto do 1999 r. leżało w województwie kieleckim.

Zabytki

• Ślady wczesnośredniowiecznego grodziska (kopiec św. Jana Nepomucena) z XII-XIII wieku. Prawdopodobnie było to grodzisko stożkowe z wieżą obronną. W odległości kilku metrów od podstawy kopca widać ślady fosy. Na jego szczycie znajduje się figura świętego Jana Nepomucena (stąd nazwa kopca) wykonana w stylu barokowym.
• Pozostałości założeń obronnych po zamku Szafrańców (herbu Stary Koń) z XVI wieku.

Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny we Włoszczowie

• Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z XVII wieku, rozbudowany w XIX wieku. Wewnątrz barokowy obraz Matki Bożej z św. Joachimem i Józefem z połowy XVII wieku. Zbudowany na planie krzyża. Bryła świątyni wybudowana w połowie XVII wieku. Mniejsza wieża – tzw. "sygnaturka" pochodzi z 1874 roku. Duża wieża (dzwonnica z zegarem) wzniesiona została ok. 1896 roku jako wotum dziękczynne ufundowane przez ocalałych po epidemii cholery.
• Kaplica Wszystkich Świętych wybudowana w latach 1786-1788 przez Ewę Małachowską żonę Mikołaja Małachowskiego (cm. parafialny z XVII w.) w stylu klasycystycznym.
• Figurki św. Floriana z pierwszej połowy XIX wieku w Rynku oraz z XVIII wieku przy ul. Kusocińskiego. W miejscu tej drugiej do połowy XVII wieku znajdował się modrzewiowy kościół parafialny pod wezwaniem św. Jakuba.
• Szkoła Podstawowa nr 1 (budynek z 1922 r.). W czasie okupacji hitlerowskiej w budynku szkoły mieścił się wojskowy szpital.
• Układ urbanistyczny centrum miasta z XVI w.

Historia

• Pierwsza wzmianka o Włoszczowie pochodzi z roku 1154. Wówczas Henryk Sandomierski przekazał miejscowość o nazwie Vloszcova Joannitom z Zagości.
• Prawa miejskie nadane w 1539 roku przez króla Zygmunta I Starego staraniem starosty chęcińskiego Hieronima Szafrańca.
• XVI-XVII wiek – Włoszczowa znajduje się w rękach Szafrańców.
• Od II połowy XVII wieku do 1943 wzmożone osadnictwo żydowskie. W języku jidysz miasto otrzymało nazwę Vlotscheve.
• Koniec XVIII wieku – miasto znajduje się pod panowaniem rodu Małachowskich, m.in. wojewody sieradzkiego Mikołaja Małachowskiego. Jego żona Ewa z Męcińskich buduje kaplicę cmentarną pw. Wszystkich Świętych.
• Według Skorowidzu Miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. III. województwo kieleckie, wyd. w Warszawie w 1925 r., Włoszczowa liczyła 5479 mieszkańców, w tym 2565 wyznania rzymskokatolickiego, 2910 mojżeszowego; narodowość polską podało 5322 mieszkańców, żydowską – 156, niemiecką – 1.
• W czasie wojny pod okupacją niemiecką w Generalnym Gubernatorstwie. We Włoszczowie istniało getto w rejonie ulicy Kilińskiego na południe od Rynku.
• W 1969 roku powstaje największe włoszczowskie przedsiębiorstwo Zakład Stolarki Budowlanej Stolbud Włoszczowa.
• W 1980 roku oddany do użytku nowy szpital, który jako jeden z pierwszych w Polsce (jeszcze w okresie PRL) otrzymuje imię Jana Pawła II.
• W pierwszej połowie grudnia 1984 r. dwutygodniowy strajk młodzieży Zespołu Szkół Zawodowych przy ul. Wiśniowej w obronie krzyży usuniętych z sal lekcyjnych. Strajkującą młodzieżą opiekowali się księża Marek Łabuda i Andrzej Wilczyński (+ 2000) oraz prob. ks. Kazimierz Biernacki (+1986). Pamiątkowa tablica na budynku szkoły.
• Początek lat 90. XX wieku – okres upadku wielu dużych zakładów pracy, między innymi PTSB "Transbud Kielce" Oddział VI Włoszczowa, PEBEROL, STW – w mieście panuje ogromne bezrobocie. Sytuacja nieco poprawia się dopiero dekadę później.
• W październiku 2006 miasto uzyskało ekspresowe połączenie kolejowe z Warszawą i Krakowem. Decyzję tę podjęto na skutek osobistych zabiegów ówczesnego ministra Gosiewskiego z Kancelarii Premiera RP, posła z tutejszego okręgu wyborczego. W tym celu przystosowano położoną na przebiegającej na zachód od miasta Centralnej Magistrali Kolejowej stację Włoszczowa Północ do obsługi pociągów pasażerskich.
• 3 czerwca 2007 koronacja Obrazu Najświętszej Maryi Panny Opiekunki Rodzin papieskimi diademami pobłogosławionymi przez papieża Benedykta XVI.

Źródła: m.in. S. Janaczek, Włoszczowa. Zarys dziejów miasta do końca XVIII wieku, Włoszczowa 2007; Z Matką Bożą Opiekunką Rodzin na ziemi włoszczowskiej, red. ks. T. Gacia, Kielce 2006.

Herb Miasta Włoszczowa

Wizerunek herbu ewoluował od połowy XVI w. W zasadzie nie zmieniała się jego górna część, czyli rysunek dwóch wież. Z prawej (heraldycznej) wygląda głowa białego konia – element herbu "Staż" Szafrańców – byłych właścicieli Włoszczowy. Z lewej głowa białego ptaka (nieznanego pochodzenia). Dolna część jest podzielona na dwie części. Po prawej stronie znajduje się biały połuorzeł bez korony. Z lewej litera "K" w koronie – nawiązanie do przynależności do dawnego województwa kieleckiego.

Przemysł

W mieście funkcjonuje przemysł drzewny, spożywczy, obróbki aluminium, budowlany oraz elektryczny.

Do największych zakładów należą:

• ZPUE S.A. – producent urządzeń do przesyłu i rozdziału energii elektrycznej.
• Stolbud Włoszczowa S.A. – producent drewnianych drzwi i okien. Ma 800 pracowników. Od 2006 roku w grupie ZPUE S.A.
• Effector S.A. – producent szyb zespolonych i okapników; obróbka aluminium.
• Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska "Włoszczowa" – producent serów twardych i serków deserowych.
• Strunobet Migacz – producent słupów wirowanych i kontenerowych stacji transformatorowych.

Części miasta

• "Miasto" – najstarsza miejska część Włoszczowy z XVI-wiecznym układem urbanistycznym.
• Podzamcze Włoszczowskie – miejsce początkowego osadnictwa.
• Włoszczówka (Przedmieście) – nazwa zapomniana, choć coraz częściej pojawiająca się na dokładniejszych mapach. Obecnie to część ulicy Partyzantów.
• Górki – uliczki na południe od Rynku, ul. Kilińskiego.
• Górajek – nazwa pochodzi od nazwiska dziedziczki Włoszczowy – Gorajskiej. Ulica Jędrzejowska oraz tzw. Górajek Beliński – droga wylotowa w kierunku Kielc.
• Zielonka – część ulicy Sienkiewicza w okolicy dworca PKS.
• Podlipie – Wylotówka na Jędrzejów, za linią kolejową Kielce–Częstochowa.
• Osiedla wzdłuż osi ulicy Wiśniowej – Osiedle Jana Brożka, Władysława Broniewskiego i Armii Krajowej.
• Północ – Najmłodsza "dzielnica" osiedlowa przy linii kolejowej CMK.
• Potarganka – ulica Wiejska.

Infrastruktura i transport

Włoszczowa – budynek stacyjny

Włoszczowa Północ

Transport drogowy

Przez Włoszczowę przebiegają drogi wojewódzkie:

• 786 Kielce – Częstochowa
• 742 Przygłów – Nagłowice
• 785 Włoszczowa – Ciężkowice

Transport kolejowy

Włoszczowa posiada dwie stacje kolejowe:

• 61 Włoszczowa na trasie Kielce – Częstochowa.
• 4 Centralna Magistrala Kolejowa Włoszczowa Północ na trasie Grodzisk Mazowiecki – Zawiercie.

Z tej stacji jeżdżą pociągi do Warszawy, Gliwic, Krakowa, Katowic, Krynicy, Poznania oraz pociąg międzynarodowy do Moskwy i Pragi przez Terespol oraz wiele niezatrzymujących się pociągów InterCity jeżdżących przez CMK.

Ochrona środowiska

Miasto Włoszczowa otoczone jest terenami podlegającymi pod Włoszczowsko-Jędrzejowski Obszar Chronionego Krajobrazu. Miasto, podobnie jak cała gmina, objęte jest programem segregacji odpadów. Posiada własne składowisko odpadów na Kępnym Ługu oraz oczyszczalnię ścieków przy ul. Wiejskiej (wybudowana w połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku).

Oświata

Szkoły podstawowe i gimnazja

• Zespół Placówek Oświatowych nr 1 im. Józefa Piłsudskiego.
• Zespół Placówek Oświatowych nr 2 im. Partyzantów Ziemi Włoszczowskiej.

Licea Ogólnokształcące

• I Liceum Ogólnokształcące im. gen. Władysława Sikorskiego.
• II Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Czarnieckiego przy ZSP nr 2.
• III Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica przy ZSP nr 3.

Szkolnictwo wyższe

• Politechnika Świętokrzyska w Kielcach, filia we Włoszczowie przy I Liceum Ogólnokształcącym im. gen. Władysława Sikorskiego.

Kultura

Organizacje pozarządowe działające w zakresie kultury i lokalnego dziedzictwa:

• Włoszczowskie Towarzystwo Krzewienia Kultury
• Włoszczowskie Towarzystwo Historyczne

Wspólnoty wyznaniowe

Większość mieszkańców miasta stanowią wierni Kościoła Rzymskokatolickiego (dwie parafie). Działalność duszpasterską prowadzi także Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym. W mieście istnieje również Sala Królestwa miejscowego zboru Świadków Jehowy.

Pierwsza parafia rzymskokatolicka pw. św. Jakuba powstała prawdopodobnie w XIV wieku. Włoszczowa jest siedzibą dekanatu włoszczowskiego. Obecne parafie to:

• Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny;
• Parafia pw. bł. Józefa Pawłowskiego z grona 108 męczenników II wojny światowej (od 11 października 1999).

Z Włoszczową jako miastem dzieciństwa związany był bp Mieczysław Jaworski, ur. w 1930 r., w latach 1982-2001 bp tyt. Rapidum i sufragan kielecki, zm. w. 2001 r. Popiersie w kościele Wniebowzięcia NMP z napisem: Nigdy stąd nie odszedłem.

Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

• Ilińce
• Le Passage

Zobacz też

• Synagoga we Włoszczowie
• Stary cmentarz żydowski we Włoszczowie
• Nowy cmentarz żydowski we Włoszczowie

Linki zewnętrzne

• Włoszczowa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi