Województwo inflanckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Województwo inflanckie
Herb
Herb
Położenie na mapie województwa
Województwo inflanckie na mapie I Rzeczypospolitej
Nazwa łacińska Ducatus Livoniae
Istniało 16201772
Prowincja Inflanty
Stolica Dyneburg
Sejmik Dyneburg
Wojewoda zobacz: wojewodowie inflanccy
Powierzchnia ok. 12 000 km²
Liczba powiatów 4
Liczba senatorów 3
Województwo inflanckie (Inflanty polskie) na mapie Łotwy

Województwo (Księstwo Inflanckie) zwane też Inflantami polskimi – północno-wschodnie województwo I Rzeczypospolitej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwo powstało w 1620 r. z pozostałej przy Polsce części województwa wendeńskiego. Pokojem w Oliwie 1660[1] Szwecja zrzekła się pretensji do południowej części Inflant, które jednak do rozejmu w Andruszowie 1667 pozostawały pod okupacją moskiewską. Oficjalnie dopiero postanowieniem sejmu z 1677 roku otrzymały tytuł księstwa i ustrój województwa[2], dzieląc się administracyjnie na tzw. trakty: dyneburski, rzeżycki, lucyński, marienhauski i piltyński. Miały trzy godności senatorskie: biskupa, wojewody i kasztelana. Miastem odbywania sejmików był Dyneburg (Dźwinów). Zachowywano zasadę alternaty, naprzemiennego nadawania starostw obywatelom Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz płacenia z Księstwa Inflanckiego podatków corocznie na przemian do skarbu koronnego i litewskiego. Posłowie reprezentujący Księstwo na sejmie walnym wybierani byli po dwóch ze szlachty inflanckiej, polskiej i litewskiej. Inflanty były autonomiczną prowincją Rzeczypospolitej Obojga Narodów[3]. Herbem województwa był srebrny gryf w koronie na czerwonym polu z mieczem skierowanym do góry i monogramem SA (Sigismundus Augustus).

Inflanty polskie po I rozbiorze Polski zostały wcielone do Rosji.

Jak podkreślał Józef Weyssenhoff: Inflanty nigdy nie podnosiły buntów przeciw państwu, nie łączyły się ani ze Szwedami, ani z Moskwą w czasie wojen; stanęły murem przy Konstytucji 3 maja, a Targowica nie miała tam wcale stronników[4].

Polacy w Inflantach Polskich[edytuj | edytuj kod]

Mimo że ludność polska była głównie ludnością pochodzenia szlacheckiego, w tym w części południowej Inflant Polskich mieszkało dużo drobnej szlachty, to były również obszary zamieszkane przez ludność chłopską, jak np. w rejonie Warklan (łot. Varaklăni) na południe od Jeziora Łubań (cztery wioski) lub Dagdy na północ od Krasławia. W końcu XIX w. i na początku XX w. wyłoniła się z tej grupy silna polska inteligencja skupiona głównie w Dyneburgu.

Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego Inflanty Polskie znacznie lepiej zintegrowały się w ciągu 211 lat przynależności z Rzecząpospolitą niż Prusy Zachodnie (obejmujące Pomorze Gdańskie i Warmię). Szlachta Inflant Polskich, pochodząca z rodów rycerskich kawalerów mieczowych pochodzenia niemieckiego, związana licznymi węzłami cywilizacyjnymi z Polską, uległa gruntownej polonizacji, dostarczając szeregu zasłużonych Polsce rodów, w tym: Tyzenhauzów, Grothusów, Rejtanów, Denhoffów, Korffów, Romerów, Mohlów, Weyssenhoffów, Platerów, Manteufflów i innych. Nawet w okresie zaborów dominowały tu polskie wpływy kulturowe i gospodarcze, których przewaga zakończyła się dopiero w czasach niepodległości Republiki Łotewskiej w międzywojniu, ale polska obecność cywilizacyjna jest nadal widoczna.

Ziemia ta wydała również w XX w. wielu wybitnych ludzi zasłużonych dla Rzeczypospolitej jak kpt. Władysław Raginis, Władysław Studnicki.

W trakcie sowieckiej okupacji Łotwy od 1940 r., a później niemieckiej od 1941 r. Polacy byli poddawani represjom, wywożeni w głąb Związku Radzieckiego i wysyłani na przymusowe roboty do Niemiec[5]. W okresie II wojny światowej (szczególnie po 1941 r.) istniała tu także silna polska konspiracja złożona z miejscowych Polaków, jak i struktury wywiadu polskiego podległego Armii Krajowej (w 1942 r. w sieci wywiadu polskiego było 150 miejscowych łotewskich Polaków)[6][7]. Również po wkroczeniu Armii Czerwonej w 1944 r. ludność polska włączyła się w zbrojny opór przeciw nowej okupacji[8]. Represje objęły, poza fizyczną eliminacją, wywózki Polaków szczególnie z powiatu iłuksztańskiego, których szczyt miał miejsce w marcu 1949 r. Mimo to w niektórych wioskach pod Iłuksztą Polacy nadal stanowią ponad 30% mieszkańców.

Współcześnie Łatgalię wraz z gminą Iłukszta (gmina zajmuje zachodnią część dawnego powiatu iłuksztańskiego, wschodnia należy do gminy ziemskiej Dyneburga) zamieszkuje nadal większa część 60-tysięcznej mniejszości polskiej na Łotwie. Także wśród ludności łotewskiej widać różnorodne wpływy kultury polskiej, jak choćby licznie występujące imiona i nazwiska zaczerpnięte z polszczyzny. Podczas zjazdu Związku Polaków na Łotwie 17 marca 2012 r. zaproponowano wprowadzenie języka polskiego jako języka regionalnego w Łatgalii[9].

Polacy związani z Łatgalią/Inflantami Polskimi[edytuj | edytuj kod]

  • Karol Bohdanowicz – geolog, specjalista w dziedzinie geologii złożowej i górnictwa, geograf,
  • Wanda Dynowska – pisarka, tłumaczka, działaczka społeczna, popularyzatorka teologii i filozofii hinduizmu w Polsce. Ambasadorka kultury indyjskiej i polskiej, karma jogini, założycielka i organizatorka Biblioteki Polsko-Indyjskiej,
  • Gustaw Manteuffel – historyk i etnolog, krajoznawca, z wykształcenia prawnik,
  • Ignacy Manteuffel - prawnik, społecznik, działacz państwowy II RP,
  • Ferdynand Ossendowski – pisarz, dziennikarz, podróżnik, antykomunista, nauczyciel akademicki, członek Akademii Francuskiej, działacz polityczny, naukowy i społeczny,
  • Edward Słoński - poeta i pisarz.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Volumina Legum, t. IV s. 347
  2. Volumina Legum, t. V, s. 237 Ordynacja Xięstwa Inflantskiego.
  3. Szczegóły: Tomasz Paluszyński "Czy Rosja uczestniczyła w pierwszym rozbiorze Polski czyli co zaborcy zabrali Polsce w trzech rozbiorach?" Poznań 2006 s. 15 - 42 (jednak teza autora o równorzędnym z Polską i Litwą statusie Inflant w ramach Rzeczypospolitej wydaje się przesadna, gdyż nie posiadały one własnych ministrów takich jak kanclerz, hetman czy marszałek, które to urzędy na wzór koronnych i litewskich Unia hadziacka przyznała tylko Ukrainie)
  4. Gdzie stara Dźwina pluska, rp.pl.
  5. Polak na Łotwie: Pismo Związku Polaków na Łotwie.
  6. Polak na Łotwie: Pismo Związku Polaków na Łotwie.
  7. Polak na Łotwie: Pismo Związku Polaków na Łotwie.
  8. Polak na Łotwie: Pismo Związku Polaków na Łotwie.
  9. Łotwa: Nie jesteśmy rosyjskojęzycznymi Łotyszami – DELFI.