Memoriał (stowarzyszenie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Stowarzyszenie Memoriał (ros. Общество Мемориал) – międzynarodowe stowarzyszenie powstałe formalnie 26–28 stycznia 1989 roku, zajmujące się badaniami historycznymi i propagowaniem wiedzy o ofiarach represji radzieckich, w tym w okresie stalinowskim, a także ochroną praw człowieka w krajach byłego ZSRR. W 2004 nagrodzone nagrodą Right Livelihood Award, w 2008 Medalem Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej[1], w 2009 Nagrodą Sacharowa, w 2010 Odznaką honorową "Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka"[2][3], a w 2012 roku nagrodą Kustosza Pamięci Narodowej[4].

Przewodniczącym Stowarzyszenia jest Arsenij Rogiński, a wiceprzewodniczącymi Nikita Pietrow i Konstantin Morozow[5]. Przy Stowarzyszeniu działa muzeum "Sztuka i życie Gułagu" (ros. Музей «Творчество и быт ГУЛАГа»), którego dyrektorem jest Nikita Ochotin[6]. Funkcję koordynatora Komisji Polskiej Stowarzyszenia pełni Aleksander Gurjanow.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Stowarzyszenie Memoriał posiada własne archiwum i bibliotekę, gromadzące dane i literaturę na tematy związane w represjami w czasach ZSRR. Organizuje wystawy i konferencje im poświęcone, wydaje także publikacje książkowe i nieregularne czasopisma. Istotną częścią działalności Memoriału są studia nad polskimi ofiarami represji, w tym zbrodni katyńskiej. W tym celu działa Komisja Polska Stowarzyszenia Memoriał, której koordynatorem jest Aleksander Gurjanow. Memoriał ściśle współpracuje z Ośrodkiem KARTA od 1992 roku tworząc Indeks Represjonowanych, który jest całościową imienną dokumentacją losów obywateli polskich represjonowanych przez organa władzy sowieckiej w latach 1939–56. Zweryfikowane dane publikowane są w postaci tomów obejmujących ofiary różnych kategorii represji. Do tej pory przygotowano piętnaście tomów[7].

Drugim kierunkiem prac Memoriału jest monitoring praw człowieka w krajach byłego ZSRR. W praktyce zajmuje się głównie prawami człowieka w Rosji.

Działa głównie na terenie Rosji, ale ma też oddziały w takich państwach jak: Białoruś (koordynatorem białoruskiego oddziału Memoriału jest historyk Ihar Kuzniacou), Ukraina, Kazachstan, Łotwa, Gruzja, Niemcy. W obręb Memoriału wchodzą, częściowo autonomiczne, organizacje lokalne, jak np. organizacja Sowiest z Kotłasu[8], którą kieruje Irina Dubrowina [9].

Rosyjscy członkowie Komisji Polskiej stowarzyszenia Memoriał są pierwszymi obywatelami byłego Związku Radzieckiego, którzy oficjalnie wyrazili ubolewanie z powodu cierpień doznanych przez obywateli polskich z winy Stalina a także jako nieliczni obywatele byłego ZSRR przyznali winę Związku Radzieckiego w kontekście zbrodni i zesłań dokonanych na polskich ofiarach w tym kobietach i dzieciach.

W 1994 roku Stowarzyszenie podpisało umowę o współpracy z Ośrodkiem KARTA.

Historia powstania[edytuj | edytuj kod]

Początkiem Memoriału było powstanie w 1987 w Moskwie nieformalnej grupy osób chcącej doprowadzić do budowy w Moskwie centrum pamięci ofiar stalinowskich represji, obejmującego muzeum, archiwum i bibliotekę. Początkowo zajmowała się ona głównie organizowaniem ogólnoradzieckiej akcji zbierania podpisów pod petycją do władz, w tym też czasie powstały liczne grupy memorialne w innych miastach ZSRR. W 1988 postanowiono rozpocząć własne działania zmierzające do zbierania i archiwizacji dokumentów dotyczących zesłań i uwięzień w ZSRR. Oficjalnie stowarzyszenie Memoriał zarejestrowano w 1989. 29 stycznia 1989 r. odbyła się konferencja założycielska Ogólnokrajowego Stowarzyszenia Historyczno-Oświatowego "Memoriał". Inicjatorami powołania stowarzyszenia byli m.in. Andriej Sacharow, Jewgienij Jewtuszenko i Andriej Wozniesienski. Od tego roku Memoriał podjął działania monitorujące i nagłaśniające aktualny stan praw człowieka w państwach byłego ZSRR, nasilone zwłaszcza po 1991.

8 kwietnia 2008 r. Rada Polskiej Fundacji Katyńskiej nadała Stowarzyszeniu Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej[10].

Przypisy

  1. Lista osób, którym Rada Polskiej Fundacji Katyńskiej nadała w 2008 r. Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 24), Warszawa 2009, str. 254–255
  2. Honorowa Odznaka "Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka" dla Olega Zakirowowa. rebis.com.pl, 10 marca 2010. [dostęp 8 lipca 2010].
  3. Lista osób odznaczonych odznaką honorową "Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka". rpo.gov.pl. [dostęp 8 lipca 2010].
  4. Stowarzyszenie Memoriał. ipn.gov.pl. [dostęp 30 maja 2012].
  5. Московский "Мемориал". memo.ru. [dostęp 6 czerwca 2011].
  6. Музей «Творчество и быт ГУЛАГа». memo.ru. [dostęp 21 lipca 2011].
  7. Spis tomów: XV tomów Indeksu Represjonowanych.
  8. Struktura Memoriału [1]
  9. Strona Sowiesti na stronie Memoriału [2]
  10. Pierwsze nadanie Medalu Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej 8 kwietnia 2008 r., [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 24), Warszawa 2008, s. 253–255

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]