Max von Laue

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Max Theodor Felix von Laue
Max Theodor Felix von Laue
Data i miejsce urodzenia 9 października 1879
Pfaffendorf
Data i miejsce śmierci 24 kwietnia 1960
Berlin
Zawód fizyk
Odznaczenia
Pour le Mérite Oficer Legii Honorowej (Francja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Max Theodor Felix von Laue (ur. 9 października 1879 w Pfaffendorf koło Koblencji, zm. 24 kwietnia 1960 w Berlinie) – niemiecki fizyk, prekursor analizy rentgenowskiej, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1914) za odkrycie zjawiska dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego na kryształach, dokonane w roku 1912[1][2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jego ojcem był Juliusz von Laue, urzędnik niemieckiej administracji wojskowej, który – z powodu charakteru zatrudnienia – często zmieniał miejsce zamieszkania. Jego syn spędził wczesne dzieciństwo w Brandenburgii i Altonie. Uczęszczał do szkół w Poznaniu (1887-1891, Królewskie Gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma, obecnie III Liceum Ogólnokształcące)[3] i w Berlinie, a następnie do protestanckiego gimnazjum w Strasburgu, gdzie prof. Goering zainteresował go naukami ścisłymi. W roku 1898 odbył służbę wojskową, a w następnych latach studiował na Uniwersytetach w Strasburgu, Getyndze (BS w roku 1904), Monachium (jeden semestr). Doktorat w dziedzinie matematyki i fizyki uzyskał w roku 1903 na Uniwersytecie w Berlinie, gdzie zajmował się badaniami do roku 1904[1][2].

Był w latach[1][2]:

1
2
3
Obraz Lauego na kliszy, schemat powstawania dyfraktogramu (układ regularny)
oraz Max von Laue (pierwszy od prawej) w towarzystwie W. Nernsta, A. Einsteina, M. Plancka i R. Millikana

Był uczniem lub współpracownikiem takich wybitnych naukowców, jak m.in. matematyk, David Hilbert i fizycy – Arnold Sommerfeld, Albert Einstein, Max Planck. Nagrodę Nobla otrzymał w roku 1914 za odkrycie zjawiska dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego w kryształach, dokonane w roku 1912. Należał do grupy naukowców, którzy wnieśli istotny wkład do wiedzy na temat wpływu pola magnetycznego na nadprzewodnictwo[1][2].

Gdy w Niemczech rozpoczął się okres nazizmu von Laue wystąpił z otwartą krytyką postawy rządu wobec tzw. „fizyki żydowskiej” (reprezentowanej m.in. przez Einsteina) i nie zerwał kontaktów z izolowanymi kolegami-Żydami. W czasie II wojny światowej odmówił pracy w nazistowskim programie rozwoju broni jądrowej – zajął się pisaniem cenionej książki na temat historii fizyki[2][4].

Po zakończeniu wojny został aresztowany, wraz z dziewięcioma innymi naukowcami niemieckimi, podejrzanymi o udział w realizacji programu nuklearnego, i był więziony przez niemal rok w Farm Hall w Anglii („Operacja Epsilon”; zainstalowany w Godmanchester podsłuch miał dostarczyć aliantom informacji o stopniu zaawansowania realizacji programu). W tym czasie napisał pracę na temat absorpcji promieniowania rentgenowskiego[2].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Jest autorem książek[2]:

  • Das Relativitätsprinzip (The Theory of Relativity, 1911)
  • Die Theorien der Radiologie (The Theories of Radiology, 1925)
  • Röntgenstrahl-Interferenzen (X-Ray Interferences, 1941)
  • Geschichte der Physik (History of Physics, 1943)
  • Theorie der Supraleitung (Theory of Superconductivity, 1947)
  • Materiewellen und ihre Interferenzen (Matter Waves and Their Interference, 1948)
  • Gesammelte Schriften und Vorträge (Collected Writings & Lectures, 1961)

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Nagrobek na cmentarzu Stadtfriedhof w Getyndze

Poza Nagrodą Nobla (1914) otrzymał[2]:

Był członkiem licznych towarzystw naukowych, tj.[2]:

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Dowodem pamięci o jego zasługach jest stosowanie pojęć metoda Lauego, obraz Lauego (dyfraktogram Lauego, Lauegram). Jego nazwisko upamiętnia również planetoida (10762) von Laue i krater księżycowy, Laue Crater Księżyc 28.0 N 96.7 W (średnica 87 km)[2].

Życie rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Max von Laue ożenił się w roku 1910 z Magdaleną Degen. Był entuzjastycznym użytkownikiem samochodów; lubił szybką jazdę. Dnia 7 kwietnia 1960 roku doszło w Berlinie do kolizji z motorowerem. Rowerzysta zmarł na miejscu, a von Laue – 17 dni później. Został pochowany na cmentarzu Stadtfriedhof w Getyndze, na którym są pochowani również inni laureaci Nagrody Nobla: Max Born, Otto Hahn, Walther Nernst, Max Planck, Otto Wallach, Adolf Windaus, Richard Zsigmondy[5]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Max von Laue - Facts (ang.). W: The Nobel Prize in Physics 1914 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-04-15]., Biographical, Nobel Lecture, December 12, 1915, Concerning the Detection of X-ray Interferences
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Max von Laue (ang.). W: Notable Names Database (NNDB) [on-line]. [dostęp 2014-04-15].
  3. 3,0 3,1 Daina Kolbuszewska: Noblista Max von Laue był uczniem poznańskiego gimnazjum (pol.). W: Kraj > Informacje z regionów [on-line]. wiadomosci.gazeta.pl, 2005-10-21. [dostęp 2014-04-15].
  4. 4,0 4,1 History Of Physics (ang.). W: Wersja zdygitalizowana (wyd. I: Geschichte der Physik,1943) [on-line]. Academic Press Inc, 1950. [dostęp 2014-04-16].
  5. 5,0 5,1 Der Nobelpreis und das Ehrenmal "Nobel-Rondell" auf dem Stadtfriedhof (niem.). City of Göttingen. [dostęp 2014-04-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]