Aktyn

Aktyn
rad ← aktyn → tor
La ↑ Ac ↓ Ute 89 Ac
Wygląd
srebrzystobiały
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	aktyn, Ac, 89 (łac. actinium)
Grupa, okres, blok	–, 7, f
Stopień utlenienia	III
Właściwości metaliczne	aktynowiec
Właściwości tlenków	zasadowe
Masa atomowa	227 u
Stan skupienia	stały
Gęstość	10070 kg/m³
Temperatura topnienia	1050 °C
Temperatura wrzenia	3198 °C
Numer CAS	7440-34-8
PubChem	23965
Właściwości atomowe Promień • atomowy • van der Waalsa 195 pm 111 pm Konfiguracja elektronowa [Rn]6d17s2 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 32, 18, 9, 2 (wizualizacja powłok) Elektroujemność • w skali Paulinga • w skali Allreda 1,1 1,00 Potencjały jonizacyjne I 499 kJ/mol II 1170 kJ/mol III 1900 kJ/mol
Właściwości fizyczne Ciepło parowania 304,6 kJ/mol Ciepło topnienia 62 kJ/mol Przewodność cieplna 12 W/(m·K) Układ krystalograficzny regularny ściennie centrowany Objętość molowa 22,55×10−6 m³/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 225Ac {syn.} 10 dni α 5,935 221Fr 226Ac {syn.} 29,37 godz. EC α β− 0,640 5,536 1,117 226Ra 222Fr 226Th 227Ac 100% 21,773 lat α β− 5,042 0,045 223Fr 227Th 228Ac {syn.} 6,13 godz. β− 2,142 228Th
Niebezpieczeństwa Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Wiarygodne źródła klasyfikacji tej substancji według kryteriów systemu GHS są niedostępne. Europejska klasyfikacja substancji Wiarygodne źródła klasyfikacji tej substancji według europejskich kryteriów są niedostępne.
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło aktyn w Wikisłowniku

Aktyn (Ac, łac. actinium) – nietrwały pierwiastek chemiczny zaliczany do aktynowców lub skandowców.

Odkrycie

Nazwa pochodzi od greckiego słowa aktinos oznaczającego promień. Francuski chemik André-Louis Debierne wykrył aktyn w 1899 roku na podstawie stwierdzenia promieniowania (stąd nazwa) jonizującego i widzialnego (niebieskawego) oraz wydzielania energii termicznej w przesączach otrzymanych od Pierre'a i Marii Curie. W tym samym czasie, co Debierne, wykrył ten pierwiastek chemik niemiecki Friedrich Otto Giesel, który proponował nieuznaną nazwę emanium (łac. emanare – szerzyć się, rozpływać się, emanować).

Izotopy

Znane izotopy aktynu mają liczby masowe od 221 do 230. W skorupie ziemskiej występuje jedynie izotop 227, w obfitości ok. 3×10⁻¹⁴% wagowo, a w rudach uranu w ilości 0,15 mg/Mg.

Otrzymywanie

Ze środowiska naturalnego pozyskuje się go z rud uranowych. Sztucznie, przez aktywację radu-226 neutronami. Po 41,2 minutach następuje rozpad β (rozpad z emisją cząstki β, o energii 0,04 MeV następuje w 98,8% przypadków, a w pozostałych następuje rozpad alfa):

²²⁶Ra(n, γ)²²⁷Ra → ²²⁷Ac

Aktyn oddziela się następnie od radu rozpuszczalnikami organicznymi.

Właściwości chemiczne

Aktyn jest bardzo aktywny chemicznie i ma wysoką radiotoksyczność. Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej (ICRP) ustanowiła dopuszczalną ilość ²²⁷Ac w organizmie człowieka na 1 kBq, a kość jako narząd krytyczny. Na powietrzu łatwo się utlenia. Rozpuszcza się w kwasie solnym i azotowym. Związki aktynu są izoelektronowe z analogicznymi związkami lantanu – sole lantanu używa się jako nośniki aktynu.

Najpopularniejsze związki

• Ac₂O₃
• Ac₂S₃
• Ac(OH)₃
• AcF₃ – źródło neutronów aktywowane cząstkami alfa, 1 Ci tego związku emituje 1,21×10⁶ neutronów/s
• Ac₂(C₂O₄)₃
• Ac₂(PO₄)₃
• Ac₂(SiF₆)₃

Zobacz też

• Klasyfikacja lantanowców i aktynowców