Werner Heisenberg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Werner Heisenberg
Werner Heisenberg
Data i miejsce urodzenia 5 grudnia 1901
Würzburg
Data i miejsce śmierci 1 lutego 1976
Monachium
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Werner Heisenberg w Wikicytatach
Werner Heisenberg (1901-1976)

Werner Karl Heisenberg (ur. 5 grudnia 1901 w Würzburgu, zm. 1 lutego 1976 w Monachium) – niemiecki fizyk teoretyk.

Był jednym ze współtwórców mechaniki kwantowej, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w roku 1932 za fundamentalny wkład w stworzenie mechaniki kwantowej[1]. Był także ważnym filozofem nauki, pozostającym pod wpływem platonizmu i neokantyzmu.

Wkład w rozwój mechaniki kwantowej[edytuj | edytuj kod]

W 1920 roku wstąpił na Uniwersytet w Monachium. Studiował tam fizykę pod kierunkiem m.in. Arnolda Sommerfelda i Wilhelma Wiena. W 1923 roku Heisenberg uzyskał stopień doktora.

Heisenberg poznał Nielsa Bohra w Getyndze w 1922 roku będąc jeszcze studentem. Był to początek owocnej współpracy. W latach 1924-1926 został jego asystentem w Kopenhadze, a od 1927 roku został profesorem fizyki teoretycznej na Uniwersytecie w Lipsku.

Wiosną 1925 roku Heisenberg opracował pierwszą formę mechaniki kwantowej nazywaną mechaniką macierzową. Teoria ta podaje ogólne zasady opisu wszystkich zjawisk mikroświata i jak dotąd jest całkowicie zgodna z doświadczeniem. Alternatywną formę mechaniki kwantowej, mechanikę falową, odkrył Erwin Schrödinger jesienią 1925 roku, a w 1926 roku wykazał jej zgodność z teorią Heisenberga.

Pracował razem z Bohrem nad tzw. kopenhaską interpretacją mechaniki kwantowej. W 1927 roku odkrył zasadę, nazywaną potem zasadą nieoznaczoności Heisenberga, która stwierdzała, że w przypadku cząstek o rozmiarach porównywalnych lub mniejszych od średnicy atomu, niemożliwe jest jednoczesne, dokładne ustalenie ich położenia i pędu, przy czym iloczyn błędu (a dokładniej nieokreśloności) pomiarów położenia oraz pędu nie może być mniejszy niż pewna stała (zobacz stała Plancka).

Po dokonaniu odkrycia miał wypowiedzieć następującą myśl: "Miałem uczucie, że patrzę przez powierzchnię zjawisk atomowych na leżące pod nią podłoże o zadziwiającej wewnętrznej urodzie... "

Później, aż do wybuchu II wojny światowej pracował nad wieloma zagadnieniami dotyczącymi fizyki kwantowej, cząstek elementarnych i kwantowej teorii pola.

W 1932 roku otrzymał Nagrodę Nobla z fizyki, za opracowanie podstaw teoretycznych mechaniki kwantowej, której zastosowanie pozowoliło między innymi na odkrycie dwóch form alotropowych wodoru (tzw. trypletowej i normalnej).

Praca w czasie II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

W momencie napaści Niemiec na Danię w 1940 roku Heisenberg przebywał już w Niemczech. Został przez Otto Hahna ściągnięty do jego zespołu opracowującego na specjalne zlecenie Hitlera bombę atomową. Po roku zastąpił Hahna w kierowaniu tym zespołem.

Po wojnie Heisenberg twierdził, że został kierownikiem tych badań, aby maksymalnie je spowolnić i nie dopuścić do wyprodukowania przez hitlerowskie Niemcy bomby atomowej. Na podstawie relacji Heisenberga Thomas Power napisał książkę Wojna Heisenberga, a Michael Frayn sztukę Kopenhaga (na jej podstawie w roku 2002 powstał film Kopenhaga).

W 1941 miało miejsce spotkanie Heisenberga z Bohrem. Heisenberg utrzymywał, że próbował przekazać Bohrowi między wierszami, iż nie dopuści do wyprodukowania bomby atomowej przez Niemcy i namawiał go, żeby starał się torpedować takie prace prowadzone przez aliantów. Sam Bohr twierdził jednak zawsze, że Heisenberg nakłaniał go w tej rozmowie tylko do współpracy. Od tego czasu Bohr zerwał przyjaźń z Heisenbergiem, a później, po ucieczce z Danii, dołączył do amerykańskiego projektu budowy bomby atomowej.

W kwietniu 2002 odkryto list, który Bohr zamierzał wysłać Heisenbergowi w 1952 roku. Przypominał w nim jasno prawdziwą treść rozmowy z 1941 roku i prosił Heisenberga, aby ten przestał w tej sprawie kłamać[2].

Późniejsze życie Heisenberga[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej Heisenberg był początkowo przetrzymywany w amerykańskim obozie jenieckim. Po przekazaniu Amerykanom dokładnego sprawozdania z działalności jego zespołu badawczego, został skazany przez amerykański sąd wojskowy na 5 lat więzienia. Zwolniono go już po dwóch latach. Po opuszczeniu więzienia wyjechał najpierw do Szwajcarii, gdzie pracował razem z Linusem Paulingiem, dawnym przyjacielem ze studiów. W 1956 roku wrócił do Niemiec i aż do emerytury pracował na Uniwersytecie w Heidelbergu.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec August był historykiem, bizantologiem, zaś brat Erwin - chemikiem.[3]

W 1937 r. poślubił Elisabeth Schumacher, z którą miał siedmioro dzieci.

Syn Jochen (ur.1939) jest fizykiem jądrowym, Martin (ur.1940) - neurobiologiem i genetykiem[4]. Wnuk, Benjamin (ur.1974), jest reżyserem filmowym[5].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • "Fizyka a filozofia", przeł. S. Amsterdamski, Warszawa, lipiec 1962
  • "Ponad granicami", przeł. K. Wolicki, Warszawa, 1979
  • "Część i całość. Rozmowy o fizyce atomu", przeł. K. Napiórkowski, Warszawa, 1987

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Wernera Heisenberga

Przypisy