Zwierzyniec (powiat zamojski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zwierzyniec
kościół „na wyspie”
kościół „na wyspie”
Herb
Herb Zwierzyńca
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat zamojski
Gmina Zwierzyniec
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1593
Prawa miejskie 1990
Burmistrz Jan Skiba
Powierzchnia 6,19 km²
Wysokość 215 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

3353
684 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 84
Kod pocztowy 22-470
Tablice rejestracyjne LZA
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Zwierzyniec
Zwierzyniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zwierzyniec
Zwierzyniec
Ziemia 50°36′52″N 22°58′01″E/50,614444 22,966944Na mapach: 50°36′52″N 22°58′01″E/50,614444 22,966944
TERC
(TERYT)
3060820154
Urząd miejski
ul. Rynek 1
22-470 Zwierzyniec
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Zwierzyniecmiasto w woj. lubelskim, w powiecie zamojskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zwierzyniec. Położony jest nad Wieprzem, przy granicach Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 3353 mieszkańców[1].

Zwierzyniec jest ośrodkiem turystyczno-wypoczynkowym na Roztoczu i uchodzi za „stolicę” Roztocza Środkowego[potrzebne źródło]. Mieści się tutaj siedziba Roztoczańskiego Parku Narodowego, w zabytkowym pałacu („Pałac Plenipotenta”) naprzeciwko niego znajduje się nowy Ośrodek Edukacyjno-Muzealny parku.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Na zachód od Zwierzyńca w odległości 3 km przebiega granica pomiędzy wapienno-piaskowym Roztoczem Środkowym, a lessowym Roztoczem Zachodnim. Miasto ze wszystkich stron otoczone jest lasami, które zajmują aż 66% powierzchni gminy. W ich pobliżu, tuż za południową granicą miasta, znajdują się Stawy Echo.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 6,19 km²[2].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. zamojskiego.

Zwierzyniec jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zwierzyniec zawdzięcza swoje istnienie Ordynacji Zamojskiej, której działalność gospodarcza była oparta na pozyskiwaniu i przetwarzaniu bogactw pochodzących z okolicznych lasów.

Zwierzyniec powstał w 1593 r., cztery lata po założeniu Ordynacji. Prawdopodobnie już na początku XVII w., funkcjonował jako letnia rezydencja rodziny Zamoyskich. Zalążkiem osady był dwór myśliwski zbudowany nad stawem. Niedaleko dworu funkcjonował tu wielki zwierzyniec otoczony wysokim płotem, w którym trzymano m.in. jelenie, sarny, łosie i dziki. W ogrodzie, na wodzie stał pałacyk letni (Lusthaus) należący do Gryzeldy z Zamoyskich Wiśniowieckiej, matki króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. [4].

W 1773 r. w Zwierzyńcu IX ordynat, Jan Jakub Zamoyski, utworzył fabrykę porcelany i mydła. W 1812 r. do Zwierzyńca została z Zamościa przeniesiona siedziba Ordynacji Zamojskiej. W XIX wieku działał tu tartak, browar, fabryka posadzek, fabryka bryczek, fabryka maszyn rolniczych, hotel z restauracją, a nawet sąd gminny okręgowy. [5].

Mieszkańcy Zwierzyńca aktywnie wspomagali bojowników o wolność Polski. Zwłaszcza powstańców w okresie Powstania Styczniowego, a potem żołnierzy Armii Krajowej w czasie Drugiej Wojny Światowej.

W latach 1940-1944 hitlerowcy utworzyli tu obóz dla ludności cywilnej oraz obóz przejściowy, a od grudnia 1942 przesiedleńczy dla ludności wysiedlanej z Zamojszczyzny. Na tym terenie znajduje się obecnie kościół rzymskokatolicki pw. Matki Bożej Królowej Polski z 2. połowy XX wieku.

W 1990 r. Zwierzyniec uzyskał prawa miejskie.

1 stycznia 2010 miasto powiększyło się o część wsi Obrocz, o powierzchni 136,92 ha[6].

Zabytki Zwierzyńca[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej reprezentacyjną budowlą miasteczka jest kościół na wysepce pod wezwaniem św. Jana Nepomucena z barokową fasadą, z połowy XVIII wieku (1741-1747), ufundowany przez ówczesnego ordynata Tomasza Antoniego Zamoyskiego. W skromnym wnętrzu znajdują się polichromie Łukasza Smuglewicza.

Warto też zobaczyć browar założony przez Zamoyskich w 1806 r. Na dziedzińcu zakładu od sierpnia 2000 r. rokrocznie odbywa się Letnia Akademia Filmowa.

Bardzo interesującą, a niemal zupełnie nieznaną dzielnicą Zwierzyńca jest Borek. Stanowi ją kompleks 71 drewnianych domów, które wybudowane zostały na przełomie lat 20. i 30. XX wieku, kiedy Ordynacja Zamojska przekazała ten teren chłopom za zrzeczenie się praw do serwitutów. Borek tworzy 6 ulic, z których jedna, ul. Wąska, stanowi ewenement z racji swej szerokości i w całości zachowanej drewnianej zabudowy. Spacer tą i innymi ulicami Borku przenosi nas w klimat dwudziestolecia międzywojennego.

  • Barokowy kościół filialny „Na Wyspie” pw. św. Jana Nepomucena z XVIII wieku wraz z drewnianą dzwonnicą i cmentarzem
  • Cmentarz rzymskokatolicki z początku XX wieku
  • Cmentarz żydowski z XIX wieku
  • Pałac dawnej Ordynacji Zamojskiej, tzw. Pałac Plenipotenta (obecnie siedziba Dyrekcji RPN) z XIX wieku
  • Budynek zarządu Ordynacji Zamojskiej z XIX wieku i cztery oficyny

Inne atrakcje[edytuj | edytuj kod]

W Zwierzyńcu jest 68 różnych pomników, tablic oraz figur historycznych i religijnych, co w przeliczeniu na liczbę mieszkańców przypada jeden obiekt na około 50 osób. Wśród tych pomników znajdują się m.in. poświęcone żołnierzom Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich, leśnikom, ormowcom, powstańcom styczniowym, jeńcom francuskim, Węgrom, psu Marysieńki Sobieskiej i wielu innym postaciom czy wydarzeniom. Jedynym w swoim rodzaju jest kamień w parku miejskim, umieszczony dla uczczenia zwalczenia szarańczy, podczas jej nalotu na miasto w 1711 r.

Sport[edytuj | edytuj kod]

KS Sokół Zwierzyniec[edytuj | edytuj kod]

W Zwierzyńcu funkcjonuje Klub Sportowy Sokół Zwierzyniec – amatorski klub piłkarski, założony w 1923 roku. Obecnie drużyna seniorów gra w grupie zamojskiej klasy okręgowej. Sokół rozgrywa mecze na Stadionie Miejskim w Zwierzyńcu, o pojemności 1500 widzów.

Struktury wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Osoby związane ze Zwierzyńcem[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Kazimiera D’Arquien, Marysieńka (1641-1716) – żona Jana Sobiepana Zamoyskiego, następnie króla Jana Sobieskiego, którego spotykała właśnie w Zwierzyńcu;
  • Jan Miklaszewski (1874-1944), w młodości działacz PPS, w latach 1900-1918 (w przerwami) kontroler w lasach Ordynacji Zamojskiej, potem organizator państwowej administracji leśnej, naukowiec, wreszcie rektor warszawskiej SGGW w latach 1936-1944 (po 1939 r. uczelni w podziemiu);
  • Edward Nyary (1830-1863) – węgierski hrabia, major, ochotnik walczący w szeregach polskich w czasie Powstania Styczniowego, zmarł z odniesionych ran po bitwie pod Panasówką, pochowany w Zwierzyńcu;
  • Eugenia Siemaszkiewicz (1932-) – urodzona w Zwierzyńcu, pisarka oraz tłumaczka poezji rosyjskiej i radzieckiej;
  • Jan Sobieski (1629-1696) – hetman wielki koronny, następnie król Polski, odwiedzał Marysieńkę jako wdowę, w letniej rezydencji Zamoyskich Zwierzyniec;
  • Zbigniew Ścibor-Rylski, ps. Motyl, Stanisław (1917-) – pilot, żołnierz AK, generał brygady WP, prezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Warszawskich, przebywał w Zwierzyńcu jako uczeń szkolny i gimnazjalny;
  • Stanisław Tatar (1896-1980) – żołnierz WP, AK, generał PSZ na Zachodzie, w okresie II Wojny Światowej przez pewien czas ukrywał się w Zwierzyńcu[8];
  • Aleksandra Wachniewska (1902-1989) – malarka pejzaży Zwierzyńca i okolic;
  • Jerzy Wasowski (1913-1984) – kompozytor, dziennikarz, ukrywał się w Ordynacji Zamojskiej w czasie II Wojny Światowej[9];
  • Jan Tomasz Zamoyski (1912-2002) – ostatni ordynat Ordynacji Zamojskiej;
  • Tomasz Antoni Zamoyski (1707-1752) – ordynat, fundator kościoła na wodzie w Zwierzyńcu.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie[10]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  3. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2010-04-20].
  4. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, strona zawierająca opis Zwierzyńca (pol.). ICM. [dostęp 2013-06-04].
  5. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, strona zawierająca opis Zwierzyńca (pol.). ICM. [dostęp 2013-06-04].
  6. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 120, poz. 1000).
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  8. Strona www miasta Zwierzyniec poświęcona historii.
  9. Strona www miasta Zwierzyniec poświęcona historii.
  10. Zwierzyniec: Miasta partnerskie.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]