Lubartów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości noszące tę nazwę.
Lubartów
Herb
Herb Lubartowa
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat lubartowski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1543
Burmistrz Janusz Bodziacki
Powierzchnia 13,91 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

22 654
1729 os./km²
Strefa numeracyjna
81
Kod pocztowy 21-100
Tablice rejestracyjne LLB
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Lubartów
Lubartów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lubartów
Lubartów
Ziemia 51°27′44″N 22°36′31″E/51,462222 22,608611Na mapach: 51°27′44″N 22°36′31″E/51,462222 22,608611
TERC
(TERYT)
3060908011
Urząd miejski
ul. Jana Pawła II 12
21-100 Lubartów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Lubartów w Wikisłowniku
Strona internetowa

Lubartówmiasto i gmina w województwie lubelskim, w powiecie lubartowskim, położone nad rzeką Wieprz. Siedziba gminy wiejskiej Lubartów oraz powiatu lubartowskiego. Leży na Wysoczyźnie Lubartowskiej, zaliczanej do Niziny Południowopodlaskiej, która leży w pasie Nizin Środkowopolskich[1]. Nazwa miasta pochodzi od imienia Lubart[2].

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 22 654 mieszkańców[3].

W pobliżu Lubartowa znajduje się Kozłowiecki Park Krajobrazowy

W mieście zlokalizowane są zakłady przemysłu: spożywczego, szklarskiego, materiałów budowlanych, odzieżowego, metalowego, skórzanego, meblarskiego i zakłady drukarskie.

Dziesiąte pod względem wielkości miasto w województwie lubelskim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[4] Lubartów ma obszar 13,92 km², w tym użytki rolne 60%.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 13,91 km²[5]. Miasto stanowi 1,08% powierzchni powiatu.

Miasto znajduje się we wschodniej Polsce. Położone jest 26 km[6] na północ od Lublina. Lubartów leży na Wysoczyźnie Lubartowskiej, zaliczanej do Niziny Południowopodlaskiej.

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Przez Lubartów przebiega też linia kolejowa nr 30 (ŁukówLublin). Wraz z modernizacją z linii kolejowej na odcinku Lublin Północny–Lubartów ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego, od 2 kwietnia 2013 po 12 latach przerwy wracają pociągi osobowe w postaci szynobusów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

29 maja 1543 Zygmunt I Stary zezwolił Piotrowi Firlejowi na założenie miasta na gruncie wsi Szczekarkowa i Łucki[7], nazwanego od herbu FirlejówLewart, Lewartowem.

Za rządów Mikołaja, syna Piotra – kalwina i wodza innowierców małopolskich[8] sprowadzono wysoko wykwalifikowanych rzemieślników z Francji, Niemiec i Holandii, jak również hodowców bydła, którzy znacząco przyczynili się do rozwoju miasta. Pod koniec XVI w. Lewartów był ośrodkiem ruchu reformacyjnego. Założone tam przez Mikołaja Kazimierskiego gimnazjum ariańskie zasłynęło w całej Rzeczypospolitej. W 1580 odbył się synod braci polskich[9].

Później miasto wielokrotnie zmieniało właścicieli. Na początku XVIII w. byli nimi Sanguszkowie, którzy przyczynili się do dalszego rozwoju miasta: przebudowali pałac, wybudowali dwa barokowe kościoły oraz kilka kamienic. Na prośbę Pawła Karola Sanguszki (rzekomo protoplastą jego rodu miał być Lubart, syn wielkiego księcia litewskiego – Giedymina) August III, przywilejem z 22 listopada 1744 wydał zgodę na zmianę nazwy miasta na Lubartów (nazwa używana jest do dzisiaj), nadał herb oraz odnowił prawa miejskie.

W XIX wieku kilkakrotnie wybuchały pożary (1831, 1838 i 1846). Dopiero w 1866 miasto uzyskało status miasta powiatowego i zostały stworzone warunki do dalszego rozwoju.[potrzebne źródło] W 1912 działało tutaj siedem zakładów przemysłowych (cztery olejarnie, dwa młyny oraz browar). Wartość ich produkcji wynosiła ponad 65 tysięcy rubli. W 1922 rozpoczęła działalność huta szkła. W okresie II wojny światowej okupanci wycofali się z niego w lipcu 1944, a został wyzwolony przez żołnierzy Armii Krajowej[10]. W Lubartowie działał do lat 90. XX w. oddział Zakładów Radiowych im. M. Kasprzaka w Warszawie, później Zakłady Wytwórcze Magnetofonów „Unitra-Lubartów”, znany z takich wyrobów jak RP-701, Finezja, Condor.

Gmina żydowska była już zorganizowana się w XVI w. Posiadała dwa cmentarze (stary i nowy). W 1819 utworzono nowy kirkut, który ostatnio uporządkowano, a z pozostałych macew utworzono lapidarium. Z nagrobków można wywnioskować, iż gmina żydowska była zamożna. Żydzi stanowili do ostatnich dni października 1942 ponad 50% ludności Lubartowa. Wówczas właśnie wywieziono żydowskich mieszkańców do obozów koncentracyjnych. Z drugiego cmentarza pochodzącego z XVII w. do dziś nic nie pozostało.

Zabytki Lubartowa[edytuj | edytuj kod]

Lubartów, Pałac Sanguszków

Pałac Sanguszków, który obejmuje murowany pałac z XVIII w., bramę pałacową, park i staw za pałacem oraz pozostałości mostu. Posiadłość została założona ok. połowy wieku XVI w. przez Piotra Firleja, i miała ona wtedy profil obronny. Obecny pałac w stylu barokowym zbudowano w drugiej połowie XVII w. W 1693 roku Tylman z Gameren sporządził projekt przebudowy zamku dla marszałka wielkiego koronnego Józefa Karola Lubomirskiego, ale nie wiadomo, czy został on w pełni zrealizowany. W roku 1705 podczas wojny północnej pałac został częściowo zniszczony. Odbudowany z funduszy księcia Pawła Karola Sanguszki, według projektu Pawła Antoniego Fontany zyskał m.in. portyk i trzecią kondygnację. Poza tym wyposażono wnętrza, dobudowano ogrodzenie oraz uporządkowano wystrój parku za pałacem. Potem rezydencja wielokrotnie zmieniała właścicieli. Był on pod administracją Banku Polskiego w XIX wieku, jak również pełnił funkcję szpitala wojskowego. W 1925 pałac kupiło Zgromadzenie Zakonne Braci Kresowych. Rok 1933 nie zapisał się dobrze w historii tego zabytku – pożar, który wybuchł w rezydencji zniszczył dach i wnętrza pałacowe. Zarząd Miejski wykupił ruinę wraz z ogrodem w latach 1935-1938. Odbudowa i remont generalny miał miejsce już po II wojnie światowej, w latach 1950-1970. Obecnie pełni funkcję siedziby Starostwa Powiatowego w Lubartowie.

Bazylika pw. św. Anny – budowana w latach 1733-1738, projektu Pawła Antoniego Fontany. Barokowa, murowana, dwuwieżowa, ufundowana przez Pawła Sanguszkę. Budowniczym Fary Lubartowskiej był Tomasz Rezler. Konsekracji świątyni dokonał biskup żmudzki Michał Karp w 1738 roku. Kościół był wielokrotnie odnawiany, w szczególności zaś, po pożarze z 1792 roku, kiedy to częściowo spłonęła. Fronton kościoła ozdabiają dwie wieże, które zwieńczone są hełmami oraz elewacja zdobiona pilastrami i gzymsami. Portal wejściowy, który jest wsparty na dwóch kolumnach jest wykonany z czarnego marmuru. Liczne zaokrąglenia, filary i witraże wzbogacają wnętrze grą światła. Ośmioboczna nawa środkowa, nakryta załamanym dachem w późnobarokowej bryle świątyni. Na ową nawę otwierają się arkady naw bocznych, których przęsła są połączone oryginalnymi górnymi prześwitami. W prawej nawie znajduje się epitafium z sercami fundatora (Pawła K. Sanguszki) i jego żony – Barbary z Duninów Sanguszkowej.

Klasztor oo. Kapucynów z lat 1737-1741. Obejmuje: kościół pw. św. Wawrzyńca, klasztor oraz ogród. Kościół został ufundowany przez Pawła Karola Sanguszkę i Mikołaja Krzyneckiego z Urzędowa. Zaprojektowany przez Pawła Antoniego Fontanę, konsekrowany w 1741 roku otrzymał wezwanie św. Wawrzyńca.

Pałac

Jest to budowla jednonawowa, barokowa, oszczędna w bryle i dekoracjach (zgodnie z regułami zakonu kapucynów). Charakterystyczna jest elewacja kościoła, która nawiązuje do głównego kościoła tego zakonu, znajdującego się w Rzymie. Ozdobą wnętrza kościoła są osiemnastowieczne płótna ołtarzowe, autorstwa Szymona Czechowicza. Wśród nich obraz "Męczeństwo św. Wawrzyńca" w ołtarzu głównym. Do kościoła pw. św. Wawrzyńca przylega wybudowany w tym samym czasie klasztor, który przeszedł wiele modernizacji i jest otoczony murem obronnym. W 1831 roku, a więc podczas powstania listopadowego mur ten stanowił punkt oporu podczas walk gen. Wojciecha Chrzanowskiego z liczniejszymi siłami rosyjskimi gen. Kreutza. W 1864 roku, w ramach odwetu za poparcie przez zakonników powstania styczniowego, władze carskie podjęły uchwałę w sprawie kasaty klasztoru oo. Kapucynów, jednak w 1866 roku przebywało tutaj 12 braci zakonnych. W 1867 roku kościół przejęła diecezja lubelska, chociaż przez pewien okres obsługiwał go kapelan zakonny. Dopiero w 1938 roku powrócili tutaj kapucyni. Budynek mieszkalny został oddany tylko częściowo kapucynom – resztę pomieszczeń zajęły urzędy państwowe. W 1978 roku oddano cały klasztor.

Ogrody Pałacowe

Kaplica Cmentarna z pocz. XIX w.

Nowy cmentarz żydowski

W odległości 9 km od Lubartowa znajduje się kompleks pałacowy Zamoyskich w Kozłówce.

Gospodarka/Inwestycje[edytuj | edytuj kod]

  • Centrum dystrybucyjne sieci sklepów „Biedronka”
  • Siedziba firmy Roto Frank Okucia Budowlane
  • Firma Spożywcza „Rachoń”
  • Fabryka Opakowań foliowych „Stella”

Osoby związane z Lubartowem[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2012[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 22 654 100 11 868 52,4 10 786 47,6
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1629 853,6 775,4

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Lubartowa działa kilka placówek edukacyjnych.

  • Szkoła Podstawowa nr 1
  • Szkoła Podstawowa nr 3
  • Szkoła Podstawowa nr 4
  • Gimnazjum nr 1
  • Gimnazjum nr 2
  • Zespół Szkół nr 2 im. Księcia Pawła Karola Sanguszki
  • Regionalne Centrum Edukacji Zawodowej
  • II Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Firleja w Lubartowie
  • Szkoła Umiejętności

Media[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Lubartowa działają następujące media:

  • Echo Powiatu Lubartowskiego – bezpłatny miesięcznik wydawany przez Starostwo Powiatowe w Lubartowie
  • Lubartowiak – gazeta lokalna
  • Wspólnota Lubartowska – gazeta powiatowa
  • Kanał S
  • Lubartów24 – internetowy serwis informacyjny
  • MM Moje Miasto Lubartów – internetowy serwis społecznościowy
  • MoGe Lubartów – internetowy serwis informacyjny

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Lubartowa działalność religijną prowadzą następujące wspólnoty:

  • Kościół Rzymskokatolicki:
    • Bazylika Mniejsza pw. św. Anny
    • Kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy
    • Kościół pw.św.Wawrzyńca i Klasztor Ojców Kapucynów
    • Kościół pw.Wniebowstąpienia Pańskiego
    • Kaplica pw. św Antoniego Sióstr Felicjanek i Klasztor Sióstr Felicjanek

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Katarzyna Wereska: Lubartów.pl – O mieście – Informacje ogólne (pol.). [dostęp 2010-05-09].
  2. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984, s. 190, 191. ISBN 83-04-0190-9.
  3. 3,0 3,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2012 r.). . Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118. [dostęp 2014-08-13]. 
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. , 2011-08-10. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  6. Lubartów.pl.
  7. W. Pociecha. Firlej Piotr z Dąbrowicy h. Lewart (†1553) w Polski Słownik Biograficzny.– Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1948.– – Tom VII/1, zeszyt 31.– S. 16.
  8. K. Lepszy. Firlej Mikołaj z Dąbrowicy h. Lewart (†1588) / Polski Słownik Biograficzny.– Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1948.– – Tom VII/1, zeszyt 31.– S. 11-12.
  9. Synody Arjan Polskich, Stanisław Szczotka s. 31.
  10. Tadeusz Żenczykowski, Polska lubelska 1944, Warszawa 1990, s. 31.
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  12. 12,0 12,1 http://lubartow.pl/?temat=100395.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]