Ryki

Ryki
Herb Ryk
Państwo	Polska
Województwo	lubelskie
Powiat	rycki
Gmina	Ryki gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1782-1810 ponownie otrzymały je w 1957
Burmistrz	Jerzy Gąska
Powierzchnia	27,22 km²
Ludność (2009) • liczba • gęstość	9636 354,0 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 81
Kod pocztowy	08-500
Tablice rejestracyjne	LRY
Położenie na mapie Polski Ryki
51°37′29″N 21°55′59″E
TERC (TERYT)	0616044
Urząd miejski ul. Karola Wojtyły 29 08-500 Ryki
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Ryki – miasto w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ryki. Według danych z 30 czerwca 2009 roku, miasto miało 9636 mieszkańców. Założono je w roku 1442 jako wieś królewską.

Położenie

Miasto położone jest w północno-zachodniej części województwa lubelskiego, na pograniczu z województwem mazowieckim, przy drodze krajowej nr 17: Warszawa – Lublin 100 km na południowy wschód od Warszawy i 64 km na północny zachód od Lublina.

Ryki należą do historycznej ziemi stężyckiej położonej w północnej części Małopolskiej Sandomierszczyzny.

Geograficznie leżą w południowej części Wysoczyzny Żelechowskiej, części Niziny Południopodlaskiej. Położone są w odległości 64 kilometrów na północny zachód od Lublina.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego województwa lubelskiego.

Geneza nazwy

Nazwa Ryki pojawia się po raz pierwszy w notatce z 1439 roku jako Riki. Pochodzi najprawdopodobniej od nazwy osobowej Ryk, użytej w liczbie mnogiej.

Historia

Ryki, kościół

• XI w. – tworzy się osada Sieciechów
• XII w. – powstaje kasztelania sieciechowska, pierwszy ośrodek władzy na terenie lewo- i prawobrzeżnej Wisły, obejmujący swym zasięgiem obszar dzisiejszych Ryk
• XIII i XIV w. – wzrost znaczenia Stężycy
• XIV w. – upadek znaczenia Sieciechowa
• II poł. XV w. – z ziem po byłej kasztelanii sieciechowskiej powstaje powiat stężycki. Gród Stężyca staje się głównym ośrodkiem polityczno-gospodarczym w regionie. Rozpoczynają w nim działalność sądy: grodzki i ziemski. Powstaje wówczas określenie ziemi stężyckiej w granicach, której leżały Ryki
• 1397 – podział części województwa sandomierskiego na lewym brzegu Wisły na trzy powiaty: sandomierski, radomski i chęciński. Starostwo stężyckie – wraz z Rykami – zostało podporządkowane władzy radomskiego starosty grodowego. Sądy: grodzki i ziemski, przeniesiono ze Stężycy do Radomia
• 1424 – wzmiankowana wieś królewska Riki
• 1568 – wyłączenie ze starostwa radomskiego starostwa stężyckiego, wraz z przeniesieniem do Stężycy sądów: grodzkiego i ziemskiego
• 1570 – pierwsza znana wizytacja parafii w Rykach, istniał wówczas drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• 1570 – pierwsza informacja o działaniu szkoły parafialnej
• 1585 – z południowo-wschodnich ziem starostwa stężyckiego utworzono starostwo ryckie, z siedzibą w Rykach
• 1591 – dziedzic wsi Zalesie, Mikołaj Zaleski funduje szpital parafialny
• 1598 – wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. św. Stanisława bpa
• 1617 – kolejna wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny
• 1622 – założone zostaje Bractwo Świętej Anny
• 1637 – zostaje założone Bractwo Szkaplerza Świętego
• 1653 – istniał już wybudowany przez ks. proboszcza Piotra Ciecierskiego drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• 1663 – starostwo ryckie składa się z jednego miasta: Okrzei, 3 folwarków: Brusów, Babice i Ownia, oraz 15 wsi: Ryki, Swaty, Sierskowola, Sarny, Bazanów, Oszczywilk, Ogonów, Rososz, Grabów, Chrustne, Babice, Dąbia, Wylezin, Skruda i Ownia
• 1693 – powstaje kapela parafialna, jedyna ufundowana w diecezji krakowskiej w XVII w.
• 1718 – wichura niszczy kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• do 1736 – ks. proboszcz Władysław Zaleski wybudował nowy drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• 1736 – pierwsza wzmianka o istnieniu Bractwa Różańca Świętego
• 2 lipca 1744 – spłonął kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• do 1757 – wybudowano pierwszy murowany kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła, dzięki ks. proboszczowi Aleksandrowi Trembińskiemu
• 1762 – zmarł starosta rycki, kasztelan krakowski Stanisław Poniatowski, ojciec przyszłego króla Polski
• 1782 – otrzymanie przez Ryki praw miejskich
• 23 listopada 1793 – przeniesienie ze Stężycy do Ryk sądów: grodzkiego oraz ziemskiego
• 1794 – wielki pożar niszczy większą część miasta
• 1795 – 1809 – w wyniku III rozbioru Polski Ryki zostają przydzielone do zaboru austriackiego, w prowincji Galicja Zachodnia (Galicja Nowa)
• 1809 – 1815 - Ryki przydzielone do Księstwa Warszawskiego, departamentu siedleckiego, powiat żelechowski
• 1810 – utracenie praw miejskich
• 1815 – 1863 – Ryki należą do Królestwa Polskiego
• 1816 – przynależność do województwa podlaskiego (przemianowane z departamentu siedleckiego), obwód łukowski, powiat żelechowski
• 7 marca 1837 – przemianowanie województwa podlaskiego na gubernię siedlecką
• 11 października 1842 – Ryki należą do powiatu łukowskiego, przemianowany z obwodu), okręg żelechowski (przemianowany z powiatu)
• 1842 – powstaje samodzielna gmina żydowska, ważny ośrodek ruchu chasydzkiego
• 1 stycznia 1845 – przydzielenie do guberni lubelskiej (powstała z połączenia guberni lubelskiej i podlaskiej), powiatu łukowskiego, okręgu żelechowskiego
• 3 marca 1859 – Ryki po raz pierwszy stają się gminą złożoną z gromad
• 13 stycznia 1867 – przyłączenie do guberni siedleckiej (wyłączona z guberni lubelskiej), powiatu garwolińskiego
• 1908 – 1914 – budowa nowego kościoła murowanego pw. Najświętszego Zbawiciela
• 1908 - w Rykach żyje 2077 Żydów (94% ogółu mieszkańców), w okresie międzywojennym 2419 (69%)
• 22 stycznia 1916 – przydział do generał-gubernatorstwa warszawskiego, powiatu garwolińskiego
• 2 sierpnia 1919 – przyłączenie do województwa lubelskiego, powiatu garwolińskiego
• 1926 – powstaje bank żydowski
• 2 sierpnia 1939 – przydział do województwa warszawskiego, powiatu garwolińskiego
• 1940 – rozebranie starego kościoła murowanego pw. św. Jakuba Apostoła
• 7 maja 1942 – część mieszkańców getta hitlerowcy wywożą do ośrodka zagłady w Sobiborze
• październik 1942 – likwidacja getta, podczas której większa część ludności zostaje wywieziona do ośrodka zagłady w Treblince, a pozostała do obozu pracy
• 26 lipca 1944 – Armia Krajowa dokonuje wyzwolenia Ryk spod władzy okupanta niemieckiego
• 1 stycznia 1956 – powstaje powiat rycki, wydzielony z powiatu garwolińskiego, leżący w województwie warszawskim
• 1 stycznia 1957 – Ryki ponownie uzyskały prawa miejskie,
• 1 czerwca 1975 – wprowadzono dwustopniowy podział władzy na gminy i województwa, gmina Ryki została włączona do województwa lubelskiego
• 1 stycznia 1999 – Ryki stają się siedzibą gminy i powiatu w nowym województwie lubelskim
• 2000 – wybudowano radiowo-telewizyjne centrum nadawcze Ryki z masztem wys. 210 m n.p.t.

Zabytki

• kościół z początku XX wieku, projektu Józefa Dziekońskiego, w nim obraz namalowany przez Leona Wyczółkowskiego
• pałac z XVIII wieku – rezydencja króla Stanisława Poniatowskiego
• park i "stary" cmentarz z XIX wieku (na nim groby powstańców styczniowych)
• skwer z XVIII wieku, z rzeźbą Jezusa Frasobliwego
• głaz-pomnik z tablicą upamiętniającą miejsce dawnej świątyni i miejsce złożenia prochów Stanisława Poniatowskiego – ojca króla
• kilka pomników i cmentarz żydowski
• synagoga z połowy XIX wieku.

Przed wojną prawie 70% mieszkańców Ryk stanowiła ludność żydowska, ale wszystkich wywieziono do obozów koncentracyjnych (dotąd są tu pożydowskie kamieniczki). Podczas II wojny światowej aktywnie działała tu Armia Krajowa. Większość schwytanych partyzantów powieszono.

Edukacja

Ryki, Lubelska Szkoła Wyższa w Rykach

Ryki, park

• I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie
• Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 im. Mariana Osińskiego
• Zespół Szkół Zawodowych im. Władysława Korżyka w Rykach
• Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Jana Pawła II
• Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Leona Wyczółkowskiego
• Pierwsze Prywatne Policealne Studium Zawodowe Dla Dorosłych
• Lubelska Szkoła Wyższa w Rykach
• Policealne Studium Zawodowe przy WSUPiZ
• Liceum Ogólnokształcące Dla Dorosłych przy WSUPiZ.

Sport

W Rykach działa klub MKS Ryki oraz TUR Ryki.

Komunikacja

Ryki to ważny węzeł drogowy i komunikacyjny. W pobliskiej Moszczance krzyżują się drogi nr 48 Kock – Tomaszów Mazowiecki oraz nr 17 Lublin – Warszawa. Ważną rolę odgrywają również drogi lokalne do Żelechowa, Stężycy, Nowodworu i Serokomli. Istnieje tu także przystanek kolejowy, jednak jest położony daleko na południe od centrum miasta. PKP zapewnia bezpośrednie połączenia Ryk z Dęblinem, Lublinem, Łukowem i Białą Podlaską. Głównym przewoźnikiem na terenie miasta i powiatu jest PPKS Puławy, który zapewnia połączenia między innymi z Lublinem, Warszawą, Dęblinem, Żelechowem, Baranowem, Łukowem i Maciejowicami. Ważną rolę w mieście i powiecie odgrywa również przedsiębiorstwo PKS Garwolin. Istnieje również komunikacja prywatna, zapewniająca bardzo częste połączenia z Lublinem i Warszawą oraz rzadsze z Puławami, Dęblinem, Poniatową i Żelechowem.

Administracja

Ryki jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich.

Miasta partnerskie

• Lachowicze

Ciekawostki

Najprawdopodobniej Hyman Rickover, admirał Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, pochodzenia żydowskiego, nazywany "ojcem marynarki atomowej", miał przodków w Rykach. Wskazuje na to jego nazwisko. On sam urodził się w Makowie Mazowieckim (w 1900 roku), a w 1905 wyjechał z rodziną do Ameryki.

Zobacz też

• RTCN Ryki
• Ryki (przystanek kolejowy)

Linki zewnętrzne

• Urząd Miejski w Rykach
• Historia
  • Historia parafii Najświętszego Zbawiciela w Rykach
  • Historia żydowskiej społeczności Ryk
• Ryki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi