Ryki

Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Ryki.

Współrzędne: 51°37'29″N 21°55'59″E / 51.62472, 21.93306

Ryki
Herb Ryk
Województwo	lubelskie
Powiat	rycki
Gmina • rodzaj	Ryki miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1782-1810 ponownie otrzymały je w 1957
Burmistrz	Jerzy Gąska
Powierzchnia	27,22 km²
Położenie (punkt)	51° 37' 29 '' N 21° 55' 59 '' E
Ludność (2007) • liczba • gęstość	9 767 357 os./km²
Strefa numeracyjna	81
Kod pocztowy	08-500
Tablice rejestracyjne	LRY
Położenie na mapie Polski Ryki
TERC10 (TERYT)	3060916044
Miasta partnerskie	Lachowicze
Urząd miejski 3 ul. Karola Wojtyły 29 08-500 Ryki tel. 81 865-71-10; faks 81 865-71-11
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Ryki – miasto w woj. lubelskim, w powiecie ryckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ryki. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego województwa lubelskiego. Według danych z 31 grudnia 2007, miasto miało 9767 mieszkańców.

Miasto jest położone przy drodze krajowej nr 17: Warszawa – Lublin 100 km na południowy wschód od Warszawy.

[edytuj] Nazwa

Nazwa pojawia się w notatce z 1439 roku jako Riki. Pochodzi najprawdopodobniej od nazwy osobowej Ryk, użytej w liczbie mnogiej.^[1]

[edytuj] Ogólnie o Rykach

Ryki, kościół

Ryki to miasto, leżące na pograniczu trzech regionów: Lubelszczyzny (część Małopolski), Podlasia i Mazowsza. Historycznie Ryki należą do ziemi stężyckiej w Małopolsce. Geograficznie zaś leżą w południowej części Wysoczyzny Żelechowskiej, części Niziny Południopodlaskiej. Położone są w odległości 64 kilometrów na północny zachód od Lublina. Miasto liczy prawie 10 tysięcy mieszkańców. Założono je w roku 1442 jako wieś królewską.

Zabytki i ciekawostki:

• kościół z początku XX wieku, projektu Dziekońskiego, w nim obraz namalowany przez Wyczółkowskiego
• pałac z XVIII wieku – rezydencja króla Stanisława Poniatowskiego
• park i "stary" cmentarz z XIX wieku (na cmentarzu są groby powstańców styczniowych)
• skwer z XVIII wieku, z rzeźbą Jezusa Frasobliwego
• głaz-pomnik z tablicą upamiętniającą miejsce dawnej świątyni i miejsce złożenia prochów Stanisława Poniatowskiego – ojca króla
• kilka pomników i cmentarz żydowski.
• synagoga z połowy XIX wieku

Przed wojną Ryki prawie 70% stanowiła ludność żydowska, ale wszystkich wywieziono do obozu (dotąd są tu pożydowskie kamieniczki). Podczas II wojny światowej aktywnie działała tu AK. Większość schwytanych partyzantów powieszono.

[edytuj] Historia

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-03. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

• XI w. – tworzy się osada Sieciechów
• XII w. – powstaje kasztelania sieciechowska, pierwszy ośrodek władzy na terenie lewo- i prawobrzeżnej Wisły, obejmujący swym zasięgiem obszar dzisiejszych Ryk
• XIII i XIV w. – wzrost znaczenia nowej osady Stężycy
• XIV w. – upadek znaczenia Sieciechowa
• 2 poł. XIV w. – z ziem po byłej kasztelanii sieciechowskiej powstał powiat stężycki. Gród Stężyca staje się głównym ośrodkiem polityczno-gospodarczym w regionie. Rozpoczynają w nim działalność sądy: grodzki i ziemski. Powstaje wówczas określenie ziemi stężyckiej w granicach, której leżały Ryki
• 1397 – podział części województwa sandomierskiego na lewym brzegu Wisły na trzy powiaty: sandomierski, radomski i chęciński. Starostwo stężyckie – wraz z Rykami – zostało podporządkowane władzy radomskiego starosty grodowego. Sądy: grodzki i ziemski, przeniesiono ze Stężycy do Radomia
• 1424 – wzmiankowana wieś królewska Riki
• 1568 – wyłączenie ze starostwa radomskiego starostwa stężyckiego, wraz z przeniesieniem do Stężycy sądów: grodzkiego i ziemskiego
• 1570 – pierwsza znana wizytacja parafii w Rykach, istniał wówczas drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• 1570 – pierwsza informacja o działaniu szkoły parafialnej
• 1585 – z południowo-wschodnich ziem starostwa stężyckiego utworzono starostwo ryckie z siedzibą w Rykach
• 1591 – dziedzic wsi Zalesie Mikołaj Zaleski funduje szpital parafialny
• 1598 – wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. św. Stanisława Bpa
• 1617 – wizytacja parafialna podaje istnienie drewnianego kościoła pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny
• 1622 – zostaje założone Bractwo Świętej Anny
• 1637 – zostaje założone Bractwo Szkaplerza Świętego
• 1653 – istniał już nowo wybudowany przez ks. proboszcza Piotra Ciecierskiego drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• 1663 – starostwo ryckie składało się z jednego miasta: Okrzei, 3 folwarków: Brusów, Babice i Ownia, oraz 15 wsi: Ryki, Swaty, Sierskowola, Sarny, Bazanów, Oszczywilk, Ogonów, Rososz, Grabów, Chrustne, Babice, Dąbia, Wylezin, Skruda i Ownia
• 1693 – powstaje kapela parafialna, jedyna ufundowana w diecezji krakowskiej w XVII w.
• 1718 – wichura niszczy kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• do 1736 – ks. proboszcz Władysław Zaleski wybudował nowy drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• 1736 – pierwsza wzmianka o istnieniu Bractwa Różańca Świętego
• 1744, 2 lipca – spłonął kościół pw. św. Jakuba Apostoła
• do 1757 – wybudowano pierwszy murowany kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła kosztem ks. proboszcza Aleksandra Trembińskiego
• 1762 – zmarł starosta rycki, kasztelan krakowski Stanisław Poniatowski, ojciec króla
• 1782 – otrzymanie praw miejskich
• 1793, 23 listopada – przeniesienie ze Stężycy do Ryk sądów: grodzkiego oraz ziemskiego
• 1794 – wielki pożar zniszczył większą część miasta
• 1795 – 1809 – w wyniku III rozbioru Polski należą do zaboru austriackiego, w prowincji Galicja Zachodnia (Galicja Nowa)
• 1809 – 1815 – Księstwo Warszawskie, departament siedlecki, powiat żelechowski
• 1810 – utracenie praw miejskich
• 1815 – 1918 – Królestwo Polskie
• 1816 – województwo podlaskie (przemianowane z departamentu siedleckiego), obwód łukowski, powiat żelechowski
• 1837, 7 marca – przemianowanie województwa podlaskiego na gubernię siedlecką
• 1842, 11 października – powiat łukowski (przemianowany z obwodu), okręg żelechowski (przemianowany z powiatu)
• 1842 – powstała samodzielna gmina żydowska, ważny ośrodek ruchu chasydzkiego
• 1845, 1 stycznia – gubernia lubelska (powstała z połączenia guberni lubelskiej i podlaskiej), powiat łukowski, okręg żelechowski
• 1859, 3 marca – po raz pierwszy stają się gminą złożoną z gromad
• 1867, 13 stycznia – gubernia siedlecka (wyłączona z guberni lubelskiej), powiat garwoliński,
• 1908 – 1914 – budowa nowego kościoła murowanego pw. Najświętszego Zbawiciela
• 1908 w Rykach żyło 2077 Żydów (94% ogółu mieszkańców), w okresie międzywojennym 2419 (69%)
• 1916, 22 stycznia – generał-gubernatorstwo warszawskie, powiat garwoliński
• 1919, 2 sierpnia – województwo lubelskie, powiat garwoliński
• 1926 – powstał bank żydowski
• 1939, 1 kwietnia – województwo warszawskie, powiat garwoliński
• 1940 – rozebranie starego kościoła murowanego pw. św. Jakuba Apostoła
• 1942, 7 maja – część mieszkańców getta hitlerowcy wywożą do ośrodka zagłady w Sobiborze
• 1942, październik – likwidacja getta podczas której większa część ludności zostaje wywieziona do ośrodka zagłady w Treblince, a pozostała do obozu pracy
• 1944, 26 lipca – Armia Krajowa dokonuje wyzwolenia Ryk spod władzy okupanta niemieckiego
• 1956, 1 styczeń – powstał powiat rycki wydzielony z powiatu garwolińskiego, leżący w województwie warszawskim
• 1957, 1 stycznia – Ryki ponownie uzyskały prawa miejskie
• 1975, 1 czerwca – wprowadzono dwustopniowy podział władzy na gminy i województwa, gmina Ryki została włączona do województwa lubelskiego
• 1999, 1 stycznia – gmina Ryki, powiat rycki, województwo lubelskie
• 2000 – wybudowano radiowo-telewizyjne centrum nadawcze Ryki z masztem wys. 210 m n.p.t.

[edytuj] Edukacja

Ryki, Wyższa Szkoła Umiejętności Pedagogicznych i Zarządzania

Ryki, park

• I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie
• Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 im. Mariana Osińskiego
• Zespół Szkół Zawodowych im. Władysława Korżyka w Rykach
• Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Jana Pawła II
• Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Leona Wyczółkowskiego
• Pierwsze Prywatne Policealne Studium Zawodowe Dla Dorosłych
• Wyższa Szkoła Umiejętności Pedagogicznych i Zarządzania
• Policealne Studium Zawodowe przy WSUPiZ
• Liceum Ogólnokształcące Dla Dorosłych przy WSUPiZ

[edytuj] Komunikacja

Ryki to ważny węzeł drogowy, w pobliskiej Moszczance krzyżują się drogi nr 48 Kock - Tomaszów Mazowiecki oraz nr 17 Lublin - Warszawa. Ważną rolę odgrywają również drogi lokalne do Żelechowa, Stężycy, Nowodworu i Serokomli. Istnieje tu także przystanek kolejowy, jednak jest położony dość daleko na południe od centrum miasta. PKP zapewnia bezpośrednie połączenia Ryk z Dęblinem, Lublinem, Łukowem i Białą Podlaską. Głównym przewoźnikiem na terenie miasta i powiatu jest PPKS Puławy, który zapewnia połączenia między innymi z Lublinem, Warszawą, Dęblinem, Żelechowem, Baranowem, Łukowem i Maciejowicami. Ważną rolę w mieście i powiecie odgrywa również przedsiębiorstwo PKS Garwolin. Istnieje również komunikacja prywatna, zapewniająca bardzo częste połączenia z Lublinem i Warszawą oraz rzadsze z Puławami, Dęblinem, Poniatową i Żelechowem.

[edytuj] Ciekawostki

Najprawdopodobniej Hyman Rickover, admirał Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych pochodzenia żydowskiego, nazywany "ojcem marynarki atomowej", miał korzenie w Rykach. Wskazuje na to jego nazwisko. On sam urodził się w Makowie Mazowieckim w 1900 roku, a w 1905 wyjechał z rodziną do Ameryki.

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• RTCN Ryki
• Ryki (przystanek kolejowy)

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Urząd Miejski w Rykach
• Historia
  • Historia parafii Najświętszego Zbawiciela w Rykach
  • Historia żydowskiej społeczności Ryk
  • Synagoga i cmentarz żydowski w Rykach
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Gmina Ryki Siedziba gminy: Ryki Miejscowości Bobrowniki • Brusów • Budki-Kruków • Chrustne • Chudów-Nowiny • Edwardów • Falentyn • Janisze • Karczmiska • Kleszczówka • Krasnogliny • Lasocin • Lasoń • Moszczanka • Niwa Babicka • Nowa Dąbia • Nowy Bazanów • Nowy Dęblin • Ogonów • Oszczywilk • Ownia • Podwierzbie • Potok • Rososz • Sędowice • Sierskowola • Stara Dąbia • Stary Bazanów • Swaty (obejmuje wieś Kazimierzyn) • Zalesie • Zalesie-Kolonia

p • d • e Miasta województwa lubelskiego Annopol • Bełżyce • Biała Podlaska • Biłgoraj • Bychawa • Chełm • Dęblin • Frampol • Hrubieszów • Janów Lubelski • Józefów • Kazimierz Dolny • Kock • Krasnobród • Krasnystaw • Kraśnik • Lubartów • Lublin • Łęczna • Łuków • Międzyrzec Podlaski • Nałęczów • Opole Lubelskie • Ostrów Lubelski • Parczew • Piaski • Poniatowa • Puławy • Radzyń Podlaski • Rejowiec Fabryczny • Ryki • Stoczek Łukowski • Szczebrzeszyn • Świdnik • Tarnogród • Terespol • Tomaszów Lubelski • Tyszowce • Włodawa • Zamość • Zwierzyniec

p • d • e Powiat rycki Miasta Dęblin • Ryki Gminy miejskie Dęblin Gminy miejsko-wiejskie Ryki Gminy wiejskie Kłoczew • Nowodwór • Stężyca • Ułęż