Biała Podlaska

Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: wieś Biała Podlaska w woj. warmińsko-mazurskim.

Współrzędne: 52°02' N 23°07' E52.0333333 23.1166667 (Biała Podlaska)

Biała Podlaska


Herb Białej Podlaskiej	Flaga Białej Podlaskiej

Województwo

lubelskie

Powiat

miasto na prawach powiatu

Założono

1481

Prezydent miasta

Andrzej Czapski

Powierzchnia

49,40 km²

Położenie

52° 02' N
23° 07' E

Wysokość

od 137 do 150 m n.p.m.

Liczba mieszkańców (2007)
- liczba ludności
- gęstość
- aglomeracja

59 047
1176 os./km²
70 400

Strefa numeracyjna
(do 2005)

(+48) 83

Kod pocztowy

21-500 do 21-502, 21-506, 21-527

Tablice rejestracyjne

Położenie na mapie Polski

Biała Podlaska

Miasta partnerskie

Brześć nad Bugiem

Baranowicze

Niort

Smoleńsk

Urząd miejski³

ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 3
21-500 Biała Podlaska
tel. 83 343 6692, 83 343 2220; faks 83 343 7064

Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Strona internetowa miasta

Biała Podlaska – miasto na wschodzie Polski, leżące blisko granicy z Białorusią. Powiat grodzki w północnej części województwa lubelskiego, stolica województwa bialskopodlaskiego w latach 1975-1998.

Miasto położone jest na Południowym Podlasiu w dolinie rzeki Krzny – lewego dopływu Bugu, w odległości 36 km od granicy z Białorusią. Odgrywa ważną rolę w kontaktach z krajami WNP z uwagi na bliskość przejść granicznych w Terespolu i Koroszczynie oraz obecność konsulatu Białorusi. Biała Podlaska leży przy międzynarodowej trasie europejskiej E30 Paryż - Berlin - Warszawa - Mińsk - Moskwa - Omsk oraz drodze krajowej 2 .

[edytuj] Mecenasi i fundatorzy miasta

Aleksander Ludwik Radziwiłł

Jerzy Iwanowicz Ilinicz

Aleksander Ludwik Radziwiłł

Katarzyna z Sobieskich Radziwiłłowa

Anna z Sanguszków Radziwiłłowa

Hieronim Florian Radziwiłł

Karol Radziwiłł Panie Kochanku

Michał Archanioł stojący na smoku - symbol miasta

Kościół pw. św. Anny z 1572 r., dawny zbór ariański

Wieża zamkowa od strony parku

Rynek w Białej Podlaskiej - Plac Wolności

Dworzec kolejowy w Białej Podlaskiej

Ulica Brzeska

Domy przy rynku

Pomnik na rynku

Kamień upamiętniający województwo bialskopodlaskie

Osiedle przy ul. Terebelskiej

Stary dom przy ul. Brzeskiej

[edytuj] Historia

W dokumentach historycznych po raz pierwszy Biała Podlaska pojawiła się w 1481 r. Jej pierwszymi właścicielami byli Iliniczowie, za założyciela uchodzi Piotr Janowicz przydomek "Biały" – wojewoda trocki, hetman Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tym okresie Biała znajdowała się w województwie brzeskim w Wielkim Księstwie Litewskim. W II połowie XVI wieku miasto przeszło we władanie rodu Radziwiłłów, miało to miejsce w 1569 r. na podstawie zapisu w księgach ziemskich. Okres ten, trwający dwa i pół wieku, przyniósł rozkwit i przyczynił się do szybkiego rozwoju miasta, przez długi czas zwanego Białą Książęcą lub Białą Radziwiłłowską. W 1622 r. Aleksander Ludwik Radziwiłł buduje fortecę i zamek. Z fundacji Krzysztofa Ciborowicza Wilskiego założono w 1628 Akademię Bialską, która od 1633 r. istniała jako filia Akademii Krakowskiej (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. J.I. Kraszewskiego).

W latach 1655-1660 miasto zostało znacznie zniszczone przez Szwedów, wojska Rakoczego i kozaków Chowańskiego. Jednak za sprawą Michała Radziwiłła i jego żony Katarzyny z Sobieskich szybko podniosło się z upadku. W 1670 r. Michał Kazimierz Radziwiłł nadał miastu prawo magdeburskie oraz herb: Michał Archanioł stojący na smoku.

W XVII wieku miasto znane z produkcji sukna i fajansów, później także z przeróbki drewna.

W 1720 Anna z Sanguszków Radziwiłłowa rozpoczyna budowę wieży i bramy wjazdowej (obecnie są to najciekawsze resztki zamku). Miasto i zespół pałacowy w XVIII wieku wielokrotnie niszczone (między innymi w czasie wspomnianych już wojen szwedzkich czy w okresie prześladowań Unitów Podlaskich pod koniec XIX wieku) i odbudowywane. Ostatni spadkobierca Dominik Radziwiłł, pułkownik wojska polskiego, umiera we Francji 11 listopada 1813 roku. Pałac jako ruinę rozebrano w 1883 roku.

W Białej Podlaskiej uczęszczał do męskiego gimnazjum pisarz Józef Ignacy Kraszewski. Zostało ono nazwane jego imieniem.

Kolejny szybki rozwój miasta miał miejsce w okresie międzywojennym, powstała wówczas fabryka Raabego, elektrownia miejska, a w latach 1923-1939 istniała Podlaska Wytwórnia Samolotów (PWS). Produkowała ona samoloty wojskowe zarówno licencyjne (Potez XXV, RWD-8) jak i własnej konstrukcji (myśliwiec PWS-1, samolot szkolny PWS-26). Majątek Podlaskiej Wytwórni Samolotów został rozgrabiony przez okupantów radzieckich po 17 września 1939 roku.

W 1975 r. Biała Podlaska została stolicą województwa, co przyczyniło się do dwukrotnego zwiększenia liczby jej mieszkańców w ciągu 20 lat. Po reformie administracyjnej w 1999 roku ma status powiatu grodzkiego i wiele uprawnień predestynujących ją do roli głównego ośrodka administracyjnego regionu.

[edytuj] Gospodarka

Przemysł włókienniczy reprezentowały niegdyś zakłady Biawena, powstałe w latach 1967-1970.

Miasto kojarzone było także z Bialską Fabryką Mebli i Przedsiębiorstwem Produkcyjno-Doświadczalnym Robotów Przemysłowych "Techma-Robot", które po przekształceniu w 1999 r. w spółkę z o.o. pod nazwą "Techma-Robot" zajmuje się produkcją specjalistycznych maszyn i urządzeń dla różnych branż przemysłu w kraju i za granicą. Od 1996 roku działa w Białej Podlaskiej z powodzeniem firma Aluteam Polska sp. z o. o. zajmująca się produkcją zabudów do naczep samochodów dostawczych, produkująca głównie na rynki UE.

Ostatnio wzrasta rola Białej Podlaskiej jako centrum handlowo-usługowego. Miasto utrzymuje kontakty handlowe z państwami byłego ZSRR. Organizowane są tu Nadbużańskie Targi Rolno-Przemysłowe i Targi Pogranicza Wschód-Zachód.

W 2005 r. został utworzona specjalna tzw. Bialska Strefa Aktywności Gospodarczej – wydzielona przemysłowo-handlowa dzielnica miasta.

[edytuj] Handel

Supermarkety ogólne: Aldik (2), Plus (2), Biedronka (4), Carrefour, Kaufland, Leader Price, Lidl, Stokrotka
Supermarkety budowlane: Fabryka Wnętrz, Jysk, NOMI, Keram
Supermarkety elektroniczne: Avans, RTV Mix AGD, Media Expert, Empik, Vobis
Centra handlowe: CH Epi, CH Rywal, CH Arka, CH SAS Jaworscy, CH Atrium, CH Carrefour , CH Drop
Pizzerie: Da Grasso, Tele Pizza, Pod Żaglami, Prima, Galeon, Roma , Verona, Osjan

[edytuj] Komunikacja

Biała Podlaska leży przy trakcie komunikacyjnym Berlin - Warszawa - Moskwa.

Obwodnicą w północnej części miasta przebiega droga krajowa 2 (Świecko - Warszawa - Terespol) stanowiąca część trasy europejskiej E30 . W planach jest budowa autostrady A2 , która ma przebiegać kilka kilometrów na północ od miasta. W mieście swój początek ma droga wojewódzka 812 i kończy się droga wojewódzka 811 .

W mieście znajduje się stacja kolejowa na linii kolejowa nr 2, stanowiącej fragment magistrali kolejowej E-20 Moskwa-Warszawa-Berlin.

Do 1972 r. istniała wąskotorowa Bialska Kolej Dojazdowa zbudowana w 1917 r. – Biała Podlaska – Roskosz – Konstantynów / Rokitno – Cieleśnica / Janów Podlaski.

Biała Podlaska dysponuje własną komunikacją autobusową (MZK Biała Podlaska, 8 linii autobusowych oznaczonych literami od „A” do „H”, średni takt ok. 30 min) oraz miejska komunikacja prywatna (linia „100” oraz linia ekspresowa łącząca os. Młodych z centrum miasta). Funkcjonuje tu przedsiębiorstwo PKS. Duże znaczenie mają również prywatne mikrobusy, zapewniające szybkie połączenia z Warszawą, Lublinem, Terespolem, Parczewem i Białymstokiem.

W pobliżu miasta znajduje się duże lotnisko (Port lotniczy Biała Podlaska), niegdyś używane do celów wojskowych, a obecnie przystosowane do innych potrzeb (planuje się tu utworzenie ośrodka dla uchodźców). Nie prowadzi się żadnej działalności gospodarczej na lotnisku.

Przez miasto przepływa rzeka Krzna, bez znaczenia komunikacyjnego.

[edytuj] Ciekawostki

W czasie I wojny światowej w Białej Podlaskiej produkowano samoloty.
W Białej Podlaskiej nie ma praktycznie żadnych budynków wyższych niż 6 kondygnacji – fama głosiła, że było to podyktowane obecnością pobliskiego lotniska; w rzeczywistości powodem tego był podmokły teren, na którym rozciąga się miasto.
Dworzec kolejowy ma tylko 1 dwukrawędziowy peron.
Stawki podatku od nieruchomości, podobnie jak podatku od posiadania psów, zaliczają się do najwyższych w Polsce.

[edytuj] Kultura

[edytuj] Galerie

Galeria Podlaska - Miejski Ośrodek Kultury ul. Warszawska 12
Galeria autorska Janusza Maksymiuka ul. Sidorska 2k
Galeria Ulica Krzywa ul. Narutowicza 23B

[edytuj] Muzea

Muzeum Południowego Podlasia ul. Warszawska 12
- Oddział Martyrologiczno-Historyczny ul. Łomaska 21

[edytuj] Kina

Kino Merkury, ul. Brzeska 43, 282 miejsca, Dolby digital

[edytuj] Domy Kultury

Miejski Ośrodek Kultury, ul. Warszawska 11-12C
Osiedlowy Dom Kultury, ul. Zygmunta Augusta 6
Klub Kultury Piast, ul. Spółdzielcza 4
Osiedlowy Klub Kultury Eureka, ul. Orzechowa 34

[edytuj] Chóry

Chór Parafii Chrystusa Miłosiernego Schola Cantorum Misericordis Christi
Chór IV LO im. Stanisława Staszica

[edytuj] Sztuka ludowa

W mieście działa wiele zespołów ludowych, kultywujących kulturę Podlasia. Należą do nich zespół chóralny, zespół taneczny i kapela ludowa. Biała Podlaska jest także znanym od XVII wieku ośrodkiem garncarskim. Współcześnie pracujący Kazimierz i Ludwik Rogowscy słyną z wyrobu ceramiki siwej tzw. siwaków. W mieście podziwiać można również prace rzeźbiarza Tadeusza Niewiadomskiego. Herb Białej wykonany przez Zbigniewa Ulatowskiego

[edytuj] Prasa

Dziennik Wschodni, oddział w Białej Podlaskiej, redakcja – ul. Warszawska 13;(nakład 26.000)
Słowo Podlasia, Grupa Wydawnicza "Słowo" Sp. z o.o. – ul. Warszawska 13;(nakład 25.500)
Tygodnik Podlaski, redakcja – ul. Warszawska 6;(nakład 5000)

[edytuj] Radio

Katolickie Radio Podlasia, ul. Brzeska 33A
Radio Lublin S.A., Plac Wolności 12
Radio Biper, internetowe radio w Białej Podlaskiej, ul. Janowska 66A

[edytuj] Oświata

[edytuj] Przedszkola

Przedszkole Samorządowe nr 3 im. Marii Kownackiej (ul.Janowska 14)
Przedszkole Samorządowe nr 6 (ul. Łomaska 21)
Przedszkole Samorządowe nr 7 (ul. Waryńskiego 1)
Przedszkole Samorządowe nr 10 (ul. Nowa 20/24)
Przedszkole Samorządowe nr 11 (ul. Sidorska 20)
Przedszkole Samorządowe nr 13 (ul. Kazimierza Jagiellończyka 17)
Przedszkole Samorządowe nr 14 (ul. Łukaszyńska 34)
Przedszkole Samorządowe nr 15 im. Juliana Tuwima (ul. Akademicka 8)
Samorządowe Przedszkole Integracyjne nr 16 im. Jana Brzechwy (ul. Wesoła 21/23)
Przedszkole Samorządowe nr 17 (ul. Zygmunta Starego 4)

[edytuj] Szkoły podstawowe

Szkoła Podstawowa nr 1 im. ks. Stanisława Brzóski (ul. Narutowicza 41)
Szkoła Podstawowa nr 2 im.Bohaterskich Lotników Podlasia (ul. Akademicka 8)
Szkoła Podstawowa nr 3 im. Marii Konopnickiej (ul. Sportowa 7)
Szkoła Podstawowa nr 4 im. Kornela Makuszyńskiego (ul. Moniuszki 36)
Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 5 im. Jana Kochanowskiego (ul. Sidorska 30)
Szkoła Podstawowa nr 6 (ul. Leszczynowa 16)
Szkoła Podstawowa nr 7 im. Henryka Sienkiewicza (ul. Langiewicza 44)
Szkoła Podstawowa nr 9 im. Królowej Jadwigi (ul. Zygmunta Augusta 2)

[edytuj] Gimnazja

Publiczne Gimnazjum nr 1 (ul. Piłsudskiego 36)
Publiczne Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika (ul. Akademicka 8)
Publiczne Gimnazjum nr 3 im. Emilii Plater (ul. Narutowicza 39)
Publiczne Gimnazjum nr 4 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego (ul. Sidorska 30)
Publiczne Gimnazjum nr 5 im. Adama Mickiewicza(ul. Leszczynowa 16)
Publiczne Gimnazjum nr 6 im. Jana Pawła II (ul. Zygmunta Augusta 2)
Publiczne Gimnazjum Specjalne (ul. Waryńskiego 3)
Katolickie Gimnazjum (ul. Kard. Wyszyńskiego 53)

[edytuj] Szkoły ponadgimnazjalne

Zespół Szkół Zawodowych nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej (ul. Piłsudskiego 36)

W zespole są następujące szkoły: - I Liceum Profilowane - Technikum Nr 1 - Technikum Uzupełniające nr 1 - Technikum Uzupełniające nr 1 dla Dorosłych - Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 - Szkoła Policealna Zaoczna

Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Franciszka Żwirki i Stanisław Wigury (ul. Brzeska 71)

W zespole są następujące szkoły: - II Liceum Profilowane - Technikum nr 2 - Technikum Uzupełniające nr 2 - Technikum Uzupełniające nr 2 dla Dorosłych - Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 2 - Szkoła Policealna Zawodowa

Zespół Szkół Zawodowych nr 3 (ul. Orzechowa 58)

W zespole są następujące szkoły: - III Liceum Profilowane - Technikum nr 3 - Technikum Uzupełniające nr 3 - Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 3 - Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy

[edytuj] Licea ogólnokształcące

I Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Zespole Szkół Ogólnokształcących (ul. Kraszewskiego 1)
II Liceum Ogólnokształcące im. Emilii Plater w Zespole Szkół Ogólnokstałcących nr 3 (ul. Narutowicza 39)
III Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Adama Mickiewicza (ul. Leszczynowa 16)
IV Liceum Ogólnokształcące im.Stanisława Staszica (ul. Akademicka 8a)
Akademickie Liceum Ogólnokształcące Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Jana Pawła II (ul. Sidorska 95/97)
Katolickie Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Norwida (ul. Kard. Wyszyńskiego 53)

[edytuj] Uczelnie wyższe

Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie, Zamiejscowy Wydział Wychowania Fizycznego w Białej Podlaskiej (ul. Akademicka 2)
Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej (ul. Sidorska 95/97)
Kolegium Licencjackie Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Białej Podlaskiej (ul. Piłsudskiego 24)
Filia Politechniki Radomskiej Wydział Transportu (ul. Orzechowa 60)

[edytuj] Sport

Ze względu na znajdujący się w mieście Zamiejscowy Wydział Wychowanie Fizycznego sport odgrywa ważną rolę w życiu miasta. Funkcjonuje wiele sekcji i klubów sportowych m.in.:

AZS AWF Biała Podlaska – piłka ręczna, koszykówka, lekkoatletyka, gimnastyka i inne
AZS Podlasie Biała Podlaska (niegdyś AZS AWF) – piłka nożna mężczyzn
AZS PWSZ Biała Podlaska – piłka nożna kobiet.
UKS Jagiellończyk
Bialskopodlaski Klub Jeździecki – jeździectwo
UKS TOP-54 - piłka nożna chłopców, piłka ręczna, korfball, cherleaders
UKS Jagiellończyk
UKS Orlik-2

Miasto dysponuje wyjątkowo rozwiniętą bazą sportową , m.in.:czterema stadionami sportowymi, trzema basenami, kortami tenisowymi i lodowiskiem. Swoje obiekty udostępnia również AWF i miejscowe szkoły.

[edytuj] Zabytki

zespół pałacowo-parkowy Radziwiłłów z XVII wieku,
eklektyczne kamieniczki z końca XIX i początku XX wieku przy Placu Wolności i innych uliczkach w centrum,
kościół pw. św. Anny z 1572 r., dawny zbór ariański.
późnobarokowy pobazyliański kościół pw. Narodzenia NMP z połowy XVIII w., dawne miejsce przechowywania relikwii św. Jozafata Kuncewicza.
Zakon Braci Mniejszych Kapucynów, dawny klasztor reformatów z II połowy XVII w.,
Akademia Bialska założona w 1628 roku jako filia Akademii Krakowskiej – obecnie budynek I LO im. J.I. Kraszewskiego
pomnik Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1928 r.
Muzeum Okręgowe, w wieży bramnej
drewniane wille przy ul. Narutowicza, Kolejowej, Zielonej
synagogi – wybudowane w XIX i XX wieku.
cmentarz żydowski – założony w XVIII wieku.
budynek dworca kolejowego z lat 20. XX wieku.
cmentarz austriacki z czasów pierwszej wojny światowej przy ul. Spacerowej
pomnik 34 Pułku Piechoty przy ul. Warszawskiej