Biała Podlaska

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: wieś Biała Podlaska w woj. warmińsko-mazurskim.

Współrzędne: 52°02'N 23°07'E / 52.033, 23.117

Biała Podlaska
Panorama miasta
Domy przy rynku
Herb Flaga
Herb Białej Podlaskiej Flaga Białej Podlaskiej
Województwo lubelskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
• rodzaj		 Biała Podlaska
miejska
Założono 1481
Prezydent miasta Andrzej Czapski
Powierzchnia 49,40 km²
Położenie (punkt) 52° 02' N
23° 07' E
Wysokość od 137 do 150 m n.p.m.
Ludność (2008)
• liczba
• gęstość
57 780[1]
1 169,5 os./km²
Strefa numeracyjna
 (+48) 83
Kod pocztowy 21-500 do 21-502, 21-506, 21-527
Tablice rejestracyjne LB
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Biała Podlaska"
Biała Podlaska
TERC
(TERYT)		 0661011
SIMC 0922018
Miasta partnerskie Białoruś Brześć nad Bugiem
Białoruś Baranowicze
Francja Niort
Rosja Smoleńsk
Urząd miejski
ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 3 21-500 Biała Podlaska
tel. 83 343 6692, 83 343 2220; faks 83 343 7064
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta
Michał Archanioł stojący na smoku - symbol miasta

Biała Podlaska – miasto na wschodzie Polski, leżące blisko granicy z Białorusią. Powiat grodzki w północnej części województwa lubelskiego, stolica województwa bialskopodlaskiego w latach 1975-1998.

Miasto położone jest na Południowym Podlasiu w dolinie rzeki Krzny – lewego dopływu Bugu, w odległości 36 km od granicy z Białorusią. Odgrywa ważną rolę w kontaktach z krajami WNP z uwagi na bliskość przejść granicznych w Terespolu i Koroszczynie oraz obecność konsulatu Białorusi. Biała Podlaska leży przy międzynarodowej trasie europejskiej E30 Paryż - Berlin - Warszawa - Mińsk - Moskwa - Omsk (drodze krajowej 2).

Spis treści

[edytuj] Historia

W dokumentach historycznych po raz pierwszy Biała Podlaska pojawiła się w 1481. Jej pierwszymi właścicielami byli Iliniczowie, za założyciela uchodzi Piotr Janowicz przydomek "Biały" – wojewoda trocki, hetman Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tym okresie Biała znajdowała się w województwie brzeskim w Wielkim Księstwie Litewskim. W II połowie XVI wieku miasto przeszło we władanie rodu Radziwiłłów, miało to miejsce w 1569 na podstawie zapisu w księgach ziemskich. Okres ten, trwający dwa i pół wieku, przyniósł rozkwit i przyczynił się do szybkiego rozwoju miasta, przez długi czas zwanego Białą Książęcą lub Białą Radziwiłłowską. W 1622 Aleksander Ludwik Radziwiłł buduje fortecę i zamek. Z fundacji Krzysztofa Ciborowicza Wilskiego założono w 1628 Akademię Bialską, która od 1633 istniała jako filia Akademii Krakowskiej (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. J.I. Kraszewskiego).

W latach 1655-1660 miasto zostało znacznie zniszczone przez Szwedów, wojska Rakoczego i kozaków Chowańskiego. Jednak za sprawą Michała Radziwiłła i jego żony Katarzyny z Sobieskich szybko podniosło się z upadku. W 1670 Michał Kazimierz Radziwiłł nadał miastu prawo magdeburskie oraz herb: Michał Archanioł stojący na smoku.

W XVII wieku miasto znane z produkcji sukna i fajansów, później także z przeróbki drewna.

W 1720 Anna z Sanguszków Radziwiłłowa rozpoczyna budowę wieży i bramy wjazdowej (obecnie są to najciekawsze resztki zamku). Miasto i zespół pałacowy w XVIII wieku wielokrotnie niszczone (między innymi w czasie wspomnianych już wojen szwedzkich czy w okresie prześladowań Unitów Podlaskich pod koniec XIX wieku) i odbudowywane. Ostatni spadkobierca Dominik Radziwiłł, pułkownik wojska polskiego, umiera we Francji 11 listopada 1813. Pałac jako ruinę rozebrano w 1883.

W Białej Podlaskiej uczęszczał do męskiego gimnazjum pisarz Józef Ignacy Kraszewski. Zostało ono nazwane jego imieniem.

Kolejny szybki rozwój miasta miał miejsce w okresie międzywojennym, powstała wówczas fabryka Raabego, elektrownia miejska, a w latach 1923-1939 istniała Podlaska Wytwórnia Samolotów (PWS). Produkowała ona samoloty wojskowe zarówno licencyjne (Potez XXV, RWD-8) jak i własnej konstrukcji (myśliwiec PWS-1, samolot szkolny PWS-26). Majątek Podlaskiej Wytwórni Samolotów został rozgrabiony przez okupantów radzieckich po 17 września 1939.

W 1975 Biała Podlaska została stolicą województwa, co przyczyniło się do dwukrotnego zwiększenia liczby jej mieszkańców w ciągu 20 lat. Po reformie administracyjnej w 1999 ma status powiatu grodzkiego i wiele uprawnień predestynujących ją do roli głównego ośrodka administracyjnego regionu.

[edytuj] Demografia

Wykres liczby ludności miasta Białej Podlaskiej na przestrzeni ostatnich 170 lat

Największą populację Biała Podlaska odnotowała w 2001 r. – wg danych GUS 59 325 mieszkańców[2].

[edytuj] Zabytki

Kościół pw. św. Anny z 1572 r., dawny zbór ariański
Wieża zamkowa od strony parku
Rynek w Białej Podlaskiej - Plac Wolności
Rynek w Białej Podlaskiej - Plac Wolności
Dworzec kolejowy w Białej Podlaskiej
Ulica Brzeska
Pomnik na rynku
Kamień upamiętniający województwo bialskopodlaskie
Osiedle przy ul. Terebelskiej
Stary dom przy ul. Brzeskiej

[edytuj] Gospodarka

Przemysł włókienniczy reprezentowały niegdyś zakłady Biawena, powstałe w latach 1967-1970.

Miasto kojarzone było także z Bialską Fabryką Mebli i Przedsiębiorstwem Produkcyjno-Doświadczalnym Robotów Przemysłowych Techma-Robot, które po przekształceniu w 1999 r. w spółkę z o.o. pod nazwą Techma-Robot zajmuje się produkcją specjalistycznych maszyn i urządzeń dla różnych branż przemysłu w kraju i za granicą. Od 1996 roku działa w Białej Podlaskiej z powodzeniem firma Aluteam Polska sp. z o.o. zajmująca się produkcją zabudów do naczep samochodów dostawczych, produkująca głównie na rynki UE.

Ostatnio wzrasta rola Białej Podlaskiej jako centrum handlowo-usługowego. Miasto utrzymuje kontakty handlowe z państwami byłego ZSRR. Organizowane są tu Nadbużańskie Targi Rolno-Przemysłowe i Targi Pogranicza Wschód-Zachód.

W 2005 r. został utworzona specjalna tzw. Bialska Strefa Aktywności Gospodarczej – wydzielona przemysłowo-handlowa dzielnica miasta.

[edytuj] Komunikacja

Biała Podlaska leży przy trakcie komunikacyjnym Berlin - Warszawa - Moskwa.

Obwodnicą w północnej części miasta przebiega droga krajowa 2 (Świecko - Warszawa - Terespol) stanowiąca część trasy europejskiej E30. W planach jest budowa autostrady A2, która ma przebiegać kilka kilometrów na północ od miasta.

Na skrzyżowaniu z drogą krajową 2 swój początek ma droga wojewódzka 812 oraz w tym samym miejscu kończy się droga wojewódzka 811.

W mieście znajduje się stacja kolejowa na linii kolejowej 2 stanowiącej fragment magistrali kolejowej E-20 Moskwa-Warszawa-Berlin.

Do 1972 r. istniała wąskotorowa Bialska Kolej Dojazdowa zbudowana w 1917 r. – Biała Podlaska – Roskosz – Konstantynów / Rokitno – Cieleśnica / Janów Podlaski.

Biała Podlaska dysponuje własną komunikacją autobusową (ZKM Biała Podlaska, 8 linii autobusowych oznaczonych literami od „A” do „H”, średni takt ok. 30 min) oraz miejska komunikacja prywatna (linia „I”, dawniej „100”), oraz linia ekspresowa łącząca Osiedle Młodych z centrum miasta). Funkcjonuje tu Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Białej Podlaskiej S.A. Duże znaczenie mają również prywatne mikrobusy, zapewniające szybkie połączenia z Warszawą, Lublinem, Terespolem, Parczewem, Białymstokiem, Konstantynowem i Janowem Podlaskim.

W pobliżu miasta znajduje się duże lotnisko (Port lotniczy Biała Podlaska), niegdyś używane do celów wojskowych, a obecnie przystosowane do innych potrzeb (planuje się tu utworzenie ośrodka dla uchodźców). Nie prowadzi się żadnej działalności gospodarczej na lotnisku.

Przez miasto przepływa rzeka Krzna, bez znaczenia komunikacyjnego.

[edytuj] Ciekawostki

  • W czasie I wojny światowej w Białej Podlaskiej produkowano samoloty[potrzebne źródło].
  • W Białej Podlaskiej nie ma praktycznie żadnych budynków wyższych niż 6 kondygnacji – fama głosiła, że było to podyktowane obecnością pobliskiego lotniska[potrzebne źródło]; w rzeczywistości powodem tego był podmokły teren, na którym rozciąga się miasto.
  • Dworzec kolejowy ma tylko 1 dwukrawędziowy peron.
  • Stawki podatku od nieruchomości, podobnie jak podatku od posiadania psów, zaliczają się do najwyższych w Polsce[potrzebne źródło].

[edytuj] Kultura

[edytuj] Galerie

  • Galeria Podlaska - Miejski Ośrodek Kultury
  • Galeria Ulica Krzywa
  • Galeria autorska Janusza Maksymiuka

[edytuj] Muzea

[edytuj] Kina

  • Novekino Merkury, 282 miejsca, Dolby digital

[edytuj] Domy Kultury

  • Miejski Ośrodek Kultury,
  • Osiedlowy Dom Kultury,
  • Klub Kultury Piast,
  • Osiedlowy Klub Kultury Eureka,

[edytuj] Chóry

[edytuj] Sztuka ludowa

W mieście działa wiele zespołów ludowych, kultywujących kulturę Podlasia. Należą do nich zespół chóralny, zespół taneczny i kapela ludowa. Biała Podlaska jest także znanym od XVII wieku ośrodkiem garncarskim. Współcześnie pracujący Kazimierz i Ludwik Rogowscy słyną z wyrobu ceramiki siwej tzw. siwaków. W mieście podziwiać można również prace rzeźbiarza Tadeusza Niewiadomskiego.

[edytuj] Prasa

  • Dziennik Wschodni, oddział w Białej Podlaskiej, (nakład 26 000)
  • Słowo Podlasia, Grupa Wydawnicza "Słowo" Sp. z o.o. – (nakład 27 500)
  • Bialczanin, Urząd Miasta Biała Podlaska – (nakład 10 000) - Zawieszono wydawanie od lutego 2009 r[3].
  • Tygodnik Podlaski, (nakład 10 000)
  • Wspólnota Bialska (nakład nieznany)

[edytuj] Radio

[edytuj] Internet

  • radiobiper.info - Portal informacyjny prezentujący wydarzenia z Białej Podlaskiej
  • biala24.pl - wydarzenia z Białej Podlaskiej i regionu
  • im24.pl - informacje, kultura i sztuka oraz katalog firm z Białej Podlaskiej.

[edytuj] Oświata

[edytuj] Przedszkola

  • Przedszkole Samorządowe nr 3 im. Marii Kownackiej
  • Przedszkole Samorządowe nr 6
  • Przedszkole Samorządowe nr 7
  • Przedszkole Samorządowe nr 10
  • Przedszkole Samorządowe nr 11
  • Przedszkole Samorządowe nr 13
  • Przedszkole Samorządowe nr 14
  • Przedszkole Samorządowe nr 15 im. Juliana Tuwima
  • Samorządowe Przedszkole Integracyjne nr 16 im. Jana Brzechwy
  • Przedszkole Samorządowe nr 17

[edytuj] Szkoły podstawowe

[edytuj] Gimnazja

[edytuj] Szkoły ponadgimnazjalne

W zespole są następujące szkoły: - I Liceum Profilowane - Technikum Nr 1 - Technikum Uzupełniające nr 1 - Technikum Uzupełniające nr 1 dla Dorosłych - Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 - Szkoła Policealna Zaoczna

W zespole są następujące szkoły: - II Liceum Profilowane - Technikum nr 2 - Technikum Uzupełniające nr 2 - Technikum Uzupełniające nr 2 dla Dorosłych - Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 2 - Szkoła Policealna Zawodowa

  • Zespół Szkół Zawodowych nr 3

W zespole są następujące szkoły: - III Liceum Profilowane - Technikum nr 3 - Technikum Uzupełniające nr 3 - Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 3 - Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy

[edytuj] Licea ogólnokształcące

[edytuj] Życie religijne

[edytuj] Prawosławie

[edytuj] Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny

[edytuj] Katolicyzm

[edytuj] Kościół rzymskokatolicki

Na terenie miasta znajdują się dwa dekanaty kościoła rzymskokatolickiego:

Parafie rzymskokatolickie na terenie miasta:

Kościoły rzymskokatolickie na terenie miasta:

[edytuj] Protestantyzm

[edytuj] Kościół ewangelikalny

[edytuj] Inne

[edytuj] Uczelnie wyższe

[edytuj] Sport

Ze względu na znajdujący się w mieście Zamiejscowy Wydział Wychowanie Fizycznego sport odgrywa ważną rolę w życiu miasta. Funkcjonuje wiele sekcji i klubów sportowych m.in.:

  • AZS AWF Biała Podlaska – piłka ręczna, koszykówka, lekkoatletyka, gimnastyka i inne
  • MKS PODLASIE Biała Podlaska – piłka nożna mężczyzn (mylnie zwany obecnie przez niektórych bialskich ,,kibiców" AZS-em, gdyż obecnie z akademickością nie jest związany. Do 1996 roku istniały dwa kluby piłki nożnej: AZS AWF Biała Podlaska oraz MZKS PODLASIE Biała Podlaska. 5 lipca 1996 roku doszło do połączenia sił tych klubów pod nazwą AZS-PODLASIE Biała Podlaska. W 2003 roku po interwencji krajowych władz Akademickich Związków Sportowych iż nazwa AZS jest używana bezprawnie i klub nie ma nic wspólnego z uczelnią, zmieniono nazwę klubu na istniejącą do dziś: Miejski Klub Sportowy PODLASIE Biała Podlaska
  • AZS PWSZ Biała Podlaska – piłka nożna kobiet.
  • UKS Jagiellończyk
  • Bialskopodlaski Klub Jeździecki – jeździectwo
  • UKS TOP-54 - piłka nożna chłopców, piłka ręczna, korfball, cheerleaders, bilard
  • UKS Jagiellończyk
  • UKS Orlik-2 koszykówka dziewcząt, piłka nożna chłopców
  • UKS Serbinów (siatkówka mężczyzn)
  • SKS Szóstka (siatkówka kobiet)
  • Klub Żeglarski Biała Podlaska - żeglarstwo śródlądowe i morskie, szkolenia na stopnie żeglarskie
  • WOPR Biała Podlaska

Miasto dysponuje wyjątkowo rozwiniętą bazą sportową , m.in.: czterema stadionami sportowymi, trzema basenami, kortami tenisowymi i lodowiskiem. Swoje obiekty udostępnia również AWF i miejscowe szkoły.

[edytuj] Osiedla

  • Osiedle Zachód;
  • Osiedle Terebelska;
  • Osiedle Jagielońskie;
  • Osiedle Glinki;
  • Osiedle Kopernika;
  • Osiedle Centrum;
  • Osiedle Rataja;
  • Osiedle Błonie;
  • Osiedle Młodych;
  • Osiedle Wola;
  • Osiedle Słoneczne Wzgórze;
  • Osiedle XXV- lecia;
  • Osiedle Za Torami;
  • Osiedle Pieńki;
  • Osiedle Biawena;
  • Kolonia Francuska;
  • Sidorki;
  • Kolonia Białka;
  • Sielczyk.

[edytuj] Mecenasi i fundatorzy miasta

Aleksander Ludwik Radziwiłł

[edytuj] Urodzeni w Białej Podlaskiej

[edytuj] Miasta partnerskie

Miasto Kraj Rok podpisania umowy
 Brześć nad Bugiem Białoruś Białoruś 1991
 Baranowicze Białoruś Białoruś 2002
 Niort Francja Francja 1999
 Smoleńsk Rosja Rosja 2002

[edytuj] Bibliografia

Przypisy

  1. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym
  2. ↑ GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31.XII.2001
  3. ↑ Decyzja Prezydenta Miasta na sesji Rady Miasta dn. 02.02.09 r.

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Biała Podlaska
p • d • e
Świątynie w Białej Podlaskiej
p • d • e
Miasta województwa lubelskiego
Herb województwa lubelskiego
p • d • e
Województwo lubelskie
Powiaty grodzkie
Biała Podlaska • Chełm • Lublin • Zamość
 Herb województwa lubelskiego
Powiaty ziemskie
p • d • e
Powiat bialski
Miasta
Biała Podlaska • Międzyrzec Podlaski • Terespol
 Herb powiatu bialskiego
Gminy miejskie
Gminy wiejskie
Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Bia%C5%82a_Podlaska”
Utwórz książkę