Biała Podlaska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Biała Podlaska
Kamienice przy rynku miasta
Kamienice przy rynku miasta
Herb Flaga
Herb Białej Podlaskiej Flaga Białej Podlaskiej
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Data założenia 1345
Prawa miejskie 7 marca 1525
Prezydent Andrzej Czapski
Powierzchnia 49,4 km²
Wysokość 137-150 m n.p.m.
Populacja (2013-06-30)
• liczba ludności
• gęstość

57885 [1]
1172 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 83
Kod pocztowy 21-500 do 21-502, 21-506, 21-527
Tablice rejestracyjne LB
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Biała Podlaska
Biała Podlaska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biała Podlaska
Biała Podlaska
Ziemia 52°02′00″N 23°07′00″E/52,033333 23,116667Na mapach: 52°02′00″N 23°07′00″E/52,033333 23,116667
TERC
(TERYT)
0661011
SIMC 0922018
Hasło promocyjne: Biała Podlaska - Miasto z charakterem
Biała Podlaska - The city with personality (ang.)
Urząd miejski
ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 3
21-500 Biała Podlaska
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Biała Podlaska w Wikisłowniku
Strona internetowa
Szeroko rozlane wody Krzny w czasie wiosennych roztopów.

Biała Podlaskamiasto na prawach powiatu na wschodzie Polski, w województwie lubelskim, siedziba powiatu bialskiego i gminy Biała Podlaska. Drugie co do wielkości miasto we współczesnej Polsce na ziemiach, które w okresie od 1569 do 1795 w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów wchodziły w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Spis treści

Położenie[edytuj | edytuj kod]

W podziale fizycznogeograficznym Biała Podlaska znajduje się na pograniczu Niziny Południowopodlaskiej i Polesia Zachodniego. Granica tych makroregionów biegnie po lewej stronie Krzny, wzdłuż łagodnej krawędzi wysoczyzny Równiny Łukowskiej, gdzie lokowano ośrodek miejski. Południowe części miasta wraz z doliną Krzny leżą w Zaklęsłości Łomaskiej.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 49,4 km²[2] i jest największa spośród miast Podlasia Południowego.

Przez miasto przepływa kilka rzek, z których największą jest Krzna – lewy dopływ Bugu; pozostałe to Klukówka i Rudka.

W latach 1919–1939 należało administracyjnie do województwa lubelskiego. W latach 1946-1975 także do województwa lubelskiego. W latach 1975–1998 stolica województwa bialskopodlaskiego.

Nazwa miasta (toponimia)[edytuj | edytuj kod]

Dawniej miasto miało nazwę Biała Radziwiłłowska lub Biała Książęca (po łacinie Alba Ducalis). Na starorosyjskich mapach w Moskiewskim Muzeum figuruje pod nazwą Biały.[potrzebne źródło]

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Głównym typem zieleni są tereny parkowe reprezentowane przez położony w centrum miasta i pełniący funkcję parku miejskiego Park Radziwiłłowski oraz leżący w południowej części miasta park „Zofilas” (właściwie „Zofii las”) znajdujący się między ulicami Parkową a Sidorską koło Publicznego Gimnazjum nr 4, a także tereny leśne – Las Markowszczyzna. Dodatkowo w obrębie rzeki Krzny rozmieszczone są kompleksy ogrodów działkowych. Na terenie miasta znajdują się pomniki przyrody.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Biała Podlaska znajduje się w obrębie klimatu przejściowego umiarkowanego. Notuje się dużą roczną amplitudę temperatury między latem a zimą (śr. 22 °C). Miesiącami najcieplejszymi są lipiec i sierpień, zaś najzimniejszymi styczeń i grudzień.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Białej Podlaskiej.

Pod względem liczby ludności Biała Podlaska w województwie lubelskim zajmuje 4. lokatę (po Lublinie, Chełmie i Zamościu). Pod względem powierzchni zajmuje 2. pozycję w województwie.

Wykres liczby ludności miasta Białej Podlaskiej na przestrzeni ostatnich 170 lat:

Największą populację Biała Podlaska odnotowała w 2001 – wg danych GUS 59 325 mieszkańców[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pomnik św. Michała Archanioła na smoku – symbol miasta

W dokumentach historycznych po raz pierwszy Biała Podlaska pojawiła się w 1345. Jej pierwszymi właścicielami byli Iliniczowie, za założyciela uchodzi Piotr Janowicz przydomek „Biały” – wojewoda trocki, hetman Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tym okresie Biała znajdowała się w województwie brzeskim w Wielkim Księstwie Litewskim. W XVI w. przez blisko 40 lat wcześniejszy kościół został zamieniony przez braci polskich na zbór ariański[4].

W II połowie XVI w. miasto przeszło we władanie rodu Radziwiłłów, miało to miejsce w 1569 na podstawie zapisu w księgach ziemskich. Okres ten, trwający dwa i pół wieku, przyniósł rozkwit i przyczynił się do szybkiego rozwoju miasta, przez długi czas zwanego Białą Książęcą lub Białą Radziwiłłowską. W 1622 Aleksander Ludwik Radziwiłł zbudował fortecę i zamek. Z fundacji Krzysztofa Ciborowicza Wilskiego założono w 1628 Akademię Bialską, która od 1633 istniała jako filia Akademii Krakowskiej (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Ignacego Kraszewskiego).

W latach 1655-1660 miasto zostało znacznie zniszczone przez Szwedów, wojska Rakoczego i kozaków Chowańskiego. Jednak za sprawą Michała Radziwiłła i jego żony Katarzyny z Sobieskich szybko podniosło się z upadku. W 1670 Michał Kazimierz Radziwiłł nadał miastu prawo magdeburskie oraz herb – widnieje na nim chrzestny patron księcia, Michał Archanioł stojący na smoku.

W XVII w. miasto znane z produkcji sukna i fajansów, później także z przeróbki drewna.

W 1720 Anna z Sanguszków Radziwiłłowa rozpoczyna budowę wieży i bramy wjazdowej (obecnie są to najciekawsze resztki zamku). Miasto i zespół pałacowy w XVIII w. wielokrotnie niszczone (między innymi w czasie wspomnianych już wojen szwedzkich czy w okresie prześladowań Unitów Podlaskich pod koniec XIX w.) i odbudowywane. Ostatni spadkobierca Dominik Radziwiłł, pułkownik wojska polskiego, umiera we Francji 11 listopada 1813. Pałac jako ruinę rozebrano w 1883.

W Białej Podlaskiej uczęszczał do męskiego gimnazjum pisarz Józef Ignacy Kraszewski. Zostało ono nazwane jego imieniem.

Kolejny szybki rozwój miasta miał miejsce w okresie międzywojennym, powstała wówczas fabryka Raabego, elektrownia miejska, a w latach 1923‒1939 istniała Podlaska Wytwórnia Samolotów (PWS). Produkowała ona samoloty wojskowe zarówno licencyjne (Potez XXV) jak i własnej konstrukcji (myśliwiec PWS-1, samolot szkolny PWS-26, szkolno-rozpoznawczy RWD-8). Majątek Podlaskiej Wytwórni Samolotów został rozgrabiony przez okupantów radzieckich po 17 września 1939.

W 1944 Biała Podlaska została zdobyta przez Armię Czerwoną i przez współdziałających z nią żołnierzy Armii Krajowej[5].

W 1975 Biała Podlaska została stolicą województwa, co przyczyniło się do dwukrotnego zwiększenia liczby jej mieszkańców w ciągu 20 lat. Po reformie administracyjnej w 1999 ma status miasta na prawach powiatu.

Przynależność państwowa[edytuj | edytuj kod]

Od uzyskania praw miejskich Biała Podlaska znajdowała się pod panowaniem następujących państw:

Herb Białej Podlaskiej[edytuj | edytuj kod]

Herb miasta przedstawia postać Michała Anioła, stojącego na smoku, trzymającego w prawej ręce miecz, natomiast w lewej wagę. Święty Michał Anioł jest w kolorze białym w aureoli i zbroi z żółtym mieczem i wagą.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Wieża wjazdowa w zespole pałacowo-parkowym Radziwiłłów (przed remontem)
Zabytkowy kościół pw. św. Anny z 1572
Rynek w Białej Podlaskiej – Plac Wolności
Deptak – początek ul. Brzeskiej
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Zabytki Białej Podlaskiej.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyka Gospodarki[edytuj | edytuj kod]

Przemysł włókienniczy reprezentowały niegdyś zakłady Biawena, istniejące w latach 1967‒1970.

W końcu grudnia 2009 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Białej Podlaskiej obejmowała ok. 3,7 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 15,6% do aktywnych zawodowo[6].

W okresie międzywojennym, w Białej Podlaskiej istniał zakład chemiczny znany na całą Polskę. Produkowano w nim mydła, pudry i pomady.

Po wojnie powstały tu m.in. zakłady Techma-Robot, zajmujące się produkcją specjalistycznych maszyn i urządzeń dla różnych branż przemysłu w kraju i za granicą (obecnie w upadłości[7]). Od 1996 działa w Białej Podlaskiej z powodzeniem firma AluTeam Polska sp. z o.o. zajmująca się produkcją skrzyń ładunkowych do zabudowy na podwoziach samochodowych, eksportująca swoje wyroby głównie na rynki UE. W mieście funkcjonuje też szyjąca odzież firma Bialcon.

Organizowane są tu Nadbużańskie Targi Rolno-Przemysłowe i Targi Pogranicza Wschód-Zachód.

W 2005 został utworzona specjalna tzw. Bialska Strefa Aktywności Gospodarczej – wydzielona przemysłowo-handlowa dzielnica miasta[8].

Gospodarka komunalna[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działa ciepłownia PEC znajdująca się przy ul. Orzechowej.

Przedsiębiorstwo wielobranżowe „Komunalnik” oferuje usługi komunalne, pogrzebowe, dystrybucję gazu, oczyszczanie miasta i porządkowanie grobów.

Hotele[edytuj | edytuj kod]

  • Hotel Skala – 3-gwiazdkowy
  • Hotel Delfin – 3-gwiazdkowy
  • Hotel Capitol – 3-gwiazdkowy
  • Hotel Rota – 3-gwiazdkowy
  • Hotel Skala – 3-gwiazdkowy
  • Hotel Osjann – 3-gwiazdkowy
  • Hotel Dukat – 2-gwiazdkowy
  • Hotel Mixbud
  • Hotel Złota Rybka
  • Hotel As
  • Hotel Leon
  • Hotel Merkury

Handel[edytuj | edytuj kod]

W Białej Podlaskiej znajdują się 4 centra handlowe, 1 dom handlowy:

  • C.H. Rywal
  • C.H. Epi
  • C.H. SAS
  • C.H. Atrium
  • C.H. Dropp
  • Dom Handlowy Sawko

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Dworzec autobusowy w Białej Podlaskiej (przed remontem)
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Transport w Białej Podlaskiej.

Miasto jest znaczącym węzłem komunikacyjnym, gdzie krzyżuje się jedna droga krajowa, dwie wojewódzkie oraz 1 linia kolejowa. W planach jest budowa autostrady A2, która ma przebiegać kilka kilometrów na północ od miasta.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Biała Podlaska dysponuje własną komunikacją autobusową (od 1978). Organizatorem komunikacji jest (od 1 stycznia 2008) Zarząd Komunikacji Miejskiej, na którego zlecenie autobusy Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego obsługują 8 linii stałych, oznaczonych literami od „A” do „H” (częstotliwość ok. 30 min) i jedną cmentarną linię weekendową („T”). Ponadto przewozy wykonuje prywatny przewoźnik PKM Wiczuk: obsługuje jedną linię zwykłą (linia „I”, dawniej „100”) oraz jedną cmentarną linię weekendową („P”) – obie autobusami hybrydowymi (Mercedes O520 „Cito”). Na podstawie porozumienia międzygminnego autobusy MZK wykonują kursy wariantowe poza granice administracyjne miasta.

Komunikacja dalekobieżna[edytuj | edytuj kod]

Dworzec autobusowy znajduje się w centrum, na pl. Wojska Polskiego (obecnie w gestii przez prywatnej firmy Garden Service). Po upadku PKS Biała Podlaska w 2011 r.[9] połączenia przejęły lokalne i ościenne firmy przewozowe. Duże znaczenie mają również prywatne mikrobusy, zapewniające szybkie połączenia z Warszawą, Lublinem, Terespolem, Parczewem, Białymstokiem, Konstantynowem i Janowem Podlaskim.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Droga Krajowa nr 2 stanowiąca północną obwodnicę Miasta. Widok w kierunku wschodnim z wiaduktu w ciągu drogi nr 812

Lista dróg przechodzących przez miasto:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy w Białej Podlaskiej (przed remontem)

Linie kolejowe:

Ok. 30 km za miastem w Małaszewiczach znajduje się jeden z największych w Polsce i Europie tzw. „suchy” port przeładunkowy PKP o znaczeniu międzynarodowym. Realizuje się tutaj przeładunek towarów z taboru szerokotorowego (1520 mm) na tabor normalnotorowy (1435 mm). W skład portu wchodzą terminale: Raniewo, Podsędków, Wólka, Kowalewo, Zaborze, stacja rozrządowa Małaszewicze Południowe, stacja manewrowa Bór, stacja towarowa Kobylany, ponadto WOC, GASPOL i Naftobaza. W pobliżu znajdują się przystanki osobowe: Dobrynka, Małaszewicze i Kobylany oraz stacja Chotyłów.

Do 1972 r. istniała wąskotorowa Bialska Kolej Dojazdowa zbudowana w 1917 r.: Biała Podlaska – RoskoszKonstantynów / RokitnoCieleśnica / Janów Podlaski.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się lotnisko, niegdyś używane do celów wojskowych. Planowane jest powstanie tu lotniska obsługującego przewozy towarowe; od dnia 9 maja 2011 r. „Biała Airport” figuruje w ewidencji Urzędu Lotnictwa Cywilnego jako lądowisko z drogą startową o nawierzchni sztucznej przystosowane do startów i lądowań statków powietrznych o dopuszczalnej masie startowej MTOW do 6818 kg. Lądowiskiem zarządza Cargo Hub Warszawa – Biała Sp. z o.o. w Warszawie[10].

W 2013 przy ul. Terebelskiej oddano do użytku sanitarne, śmigłowcowe lądowisko Biała Podlaska-Szpital.

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Przepływające przez miasto rzeki nie mają znaczenia komunikacyjnego.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Galerie[edytuj | edytuj kod]

Do dzisiejszego dnia przetrwała stara drewniana zabudowa w centrum miasta
  • Galeria Podlaska – Bialskie Centrum Kultury
  • Galeria autorska Janusza Maksymiuka

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Kina[edytuj | edytuj kod]

  • Novekino Merkury, 1 sala; 282 miejsca, Kino cyfrowe 3D.
  • Cinema 3D - 4 salowe kino, które powstanie w rozbudowanej części C.H. Rywal
  • multipleks mający pojawić się w Galerii Bialskiej po jej otwarciu w 2015 roku

Teatr[edytuj | edytuj kod]

Spektakle (a także występy kabaretów) wystawiane są m.in. na auli głównej Państwowej Szkoły Wyższej.

Ośrodki Kultury[edytuj | edytuj kod]

Pomnik orła na rynku
Kamień upamiętniający województwo bialskopodlaskie
  • Bialskie Centrum Kultury
  • Klub Kultury Scena,
  • Klub Kultury Piast,
  • Osiedlowy Klub Kultury Eureka,

Biblioteki[edytuj | edytuj kod]

Chóry[edytuj | edytuj kod]

Sztuka ludowa[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa wiele zespołów ludowych, kultywujących kulturę Podlasia. Należą do nich zespół chóralny, zespół taneczny i kapela ludowa. Biała Podlaska jest także znanym od XVII w. ośrodkiem garncarskim. Współcześnie pracujący Kazimierz i Ludwik Rogowscy słyną z wyrobu ceramiki siwej tzw. siwaków. W mieście podziwiać można również prace rzeźbiarza Tadeusza Niewiadomskiego. Działa też Fundacja Kreacja – Magia Rąk zajmująca się promocją rękodzieła w regionie.

Imprezy cykliczne[edytuj | edytuj kod]

  • Dni Białej Podlaskiej
  • Pożegnanie wakacji
  • Podlasie Jazz Festival
  • Biała Blues Festival

Media[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Media w Białej Podlaskiej.

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

  • Biała Podlaska TV - kanał dostępny w ramach telewizji kablowej Vectra
  • pulsmiasta.tv - lokalna telewizja internetowa
  • Interwizja - telewizja internetowa
  • TVP Info Lublin - regionalny kanał Telewizji Polskiej z Lublina, dostępny w ramach telewizji kablowej Vectra oraz cyfrowej telewizji naziemnej

Radio[edytuj | edytuj kod]

W 2008 roku KRRiT ogłosiła konkurs na częstotliwość 99,2 MHz w Białej Podlaskiej. Miała zostać tu uruchomiona lokalna stacja radiowa dla mieszkańców Białej Podlaskiej i okolic. O częstotliwość ubiegały się takie stacje jak: Radio ESKA, RMF MAXXX, TOK FM, Radio Złote Przeboje swoją stację chciało też uruchomić Słowo Podlasia i "Radio Biper". Ostatecznie koncesję przydzielono Białoruskiemu Radiu Racja z Białegostoku, które swój program adresuje do ludności białoruskiej. Stacja ruszyła jesienią 2009.

Prasa[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Wschodni, oddział w Białej Podlaskiej (nakład 26 000)
  • Słowo Podlasia, Grupa Wydawnicza „Słowo” Sp. z o.o. (nakład 27 500)
  • Tygodnik Podlaski Wydawca: Apella (nakład 30 000)
  • Wspólnota Bialska (nakład nieznany)
  • Kurier Bialski (pojawiające się w okresach przedwyborczych bezpłatne czasopismo)
  • Affish - bezpłatny dwutygodnik ogłoszeniowy (nakład 30 000)
  • Ogłoszeniowa
  • Życie Bialskie
  • Biała Się Dzieje na papierze (miesięcznik od serwisu bialasiedzieje.pl, nakład 3000 egz.)

Internet[edytuj | edytuj kod]

  • biala24.pl – codzienne informacje z miasta i okolic
  • BialaNonStop.pl - lokalny serwis informacyjny
  • slowopodlasia.pl - najstarszy istniejący portal informacyjny powiązany z tygodnikiem Słowo Podlasia
  • tygodnikpodlaski.pl - podlaski portal informacyjny powiązany z tygodnikiem Tygodnik Podlaski
  • radiobiper.info - miejski portal informacyjny
  • podlasie24.pl - podlaski portal informacyjny powiązany z Katolickim Radiem Podlasie
  • bialapodlaska.pl - internetowy serwis Urzędu Miasta Biała Podlaska
  • dziennikwschodni.pl - lubelski serwis informacyjny
  • bialapodlaska.naszemiasto.pl - część dużego portalu naszemiasto.pl zawierająca informacje z miasta
  • OgloszeniaBiala.pl - internetowy serwis ogłoszeniowy Białej Podlaskiej i okolic
  • pulsmiasta.tv - wiadomości z miasta i regionu
  • biala.podlaska.pl – katalog firm z Białej Podlaskiej, ogłoszenia lokalne
  • interwizja.edu.pl - informacje z miasta i regionu
  • bialasiedzieje.pl - serwis informacyjny poświęcony szczególnie kulturze, edukacji i sportowi

Filmy realizowane w Białej Podlaskiej[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Białej Podlaskiej działa 10 przedszkoli samorządowych (w tym jedno integracyjne), 8 szkół podstawowych (w tym jedna z oddziałami integracyjnymi), 8 gimnazjów (w tym jedno katolickie, jedno integracyjne i jedno specjalne).

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. ks. Stanisława Brzóski
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Bohaterskich Lotników Podlasia
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Marii Konopnickiej
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Kornela Makuszyńskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Jana Kochanowskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 6 im. Adama Mickiewicza
  • Szkoła Podstawowa nr 7 im. Henryka Sienkiewicza
  • Szkoła Podstawowa nr 9 im. Królowej Jadwigi
  • Społeczna Szkoła Podstawowa o Profilu Katolickim
  • Szkoła Podstawowa Specjalna

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Gimnazjum nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej
  • Publiczne Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika
  • Publiczne Gimnazjum nr 3 im. Emilii Plater
  • Publiczne Gimnazjum nr 4 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego
  • Publiczne Gimnazjum nr 5 im. Adama Mickiewicza
  • Publiczne Gimnazjum nr 6 im. Jana Pawła II
  • Katolickie Gimnazjum im. Cypriana Kamila Norwida
  • Gimnazjum Rzemieślnicze
  • Gimnazjum Specjalne

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Zawodowych nr 1 im. Komisji Edukacji Narodowej, obejmujący:
    • I Liceum Profilowane
    • Technikum Nr 1
    • Technikum Uzupełniające nr 1
    • Technikum Uzupełniające nr 1 dla Dorosłych
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1
    • Szkoła Policealna Zaoczna
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 2 im. Franciszka Żwirki i Stanisława Wigury, obejmujący:
    • II Liceum Profilowane
    • Technikum nr 2
    • Technikum Uzupełniające nr 2
    • Technikum Uzupełniające nr 2 dla Dorosłych
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 2
    • Szkoła Policealna Zawodowa
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 3, obejmujący:
    • III Liceum Profilowane
    • Technikum nr 3
    • Technikum Uzupełniające nr 3
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 3
    • Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy
  • Zespół szkół zawodowych ZSZ Zasadniczej Szkoły Zawodowej im. K. K. Baczyńskiego
I Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Zespole Szkół Ogólnokształcących

Szkoły wyższe[edytuj | edytuj kod]

Życie religijne[edytuj | edytuj kod]

Kościół rektoralny pw. św. Antoniego w Białej Podlaskiej
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Struktury wyznaniowe w Białej Podlaskiej.

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajdują się dwa dekanaty kościoła rzymskokatolickiego:

Parafie rzymskokatolickie na terenie miasta:

Kościoły rzymskokatolickie na terenie miasta:

Prawosławie[edytuj | edytuj kod]

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny[edytuj | edytuj kod]

Protestantyzm[edytuj | edytuj kod]

Kościół ewangelikalny[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Urzędy i instytucje[edytuj | edytuj kod]

Urzędy[edytuj | edytuj kod]

  • Urząd Gminy Biała Podlaska
  • Starostwo Powiatowe
  • Powiatowy Urząd Pracy
  • Urząd Skarbowy
  • Urząd Kontroli Skarbowej
  • Urząd Stanu Cywilnego
  • Izba Celna
  • Urząd Celny
  • Delegatura Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego
  • Filia Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego
  • Filia Wojewódzkiego Urzędu Pracy
  • Oddział Urzędu Statystycznego

Bezpieczeństwo i sądy[edytuj | edytuj kod]

  • Sąd Rejonowy
  • Komornik Sądu Rejonowego
  • Prokuratura Rejonowa
  • Komenda Miejska Policji
  • Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej
  • Placówka Straży Granicznej
  • Straż Miejska
  • Zakład Karny

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

  • Białka
  • Błonie
  • Kołychawa
  • Łuski
  • Pieńki
  • Serbinów
  • Sielczyk
  • Sidorki
  • Śródmieście
  • Wola

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Jagiellońskie przy ul. Terebelskiej
  • Bagonica (ul. Terebelska, za obwodnicą)
  • Kolonia Francuska (ul. Francuska i poboczne, tylko za obwodnicą)
  • os. Tysiąclecia (bloki BSM "Zgoda")
  • os. Biawena (bloki w pobliżu PSW i stacji kolejowej Biała Podlaska Rozrządowa)
  • os. Centrum (tylko bloki BSM "Zgoda")
  • os. Francuskie (między ul. Polną a ul. Żeromskiego, od al. JP II do ul. Podmiejskiej i ul. Madler)
  • os. Grzybowe (między ulicami: Lubelską, Graniczną, Jodłową, Świerkową i Sokulską)
  • os. Jagiellońskie (bloki BSM „Zgoda”, zalicza się do tego też tereny między szpitalem a obwodnicą do Janowskiej)
  • os. Kopernika (N-S: od ul. Warszawskiej do ul. Akademickiej, E-W: od ul. Artyleryjskiej po rubieże, na zachód od ul. Pokoju; zarówno bloki BSM „Zgoda”, jaki i niska zabudowa, z AWF-em)
  • os. Kosynierów (E-W: od ul. Polnej do ul. Północnej, N-S: od ul. Brzeskiej po rubieże, na wysokość ul. Madler)
  • Osiedle Młodych (bloki BSM „Zgoda”, WAM, ZGL)
  • os. Na Skarpie (szeregowce, bloki oraz niska zabudowa między ul. Łukaszyńską a skarpą nad Krzną)
  • os. Parkowe (bloki BSM „Zgoda” w pobliżu parku „Zofilas”)
  • os. Podmiejskie (bloki w pobliżu ulic Podmiejskiej, Janowskiej i obwodnicy)
  • os. Piastowskie (bloki BSM „Zgoda”, pomiędzy ulicami Warszawską, Spółdzielczą i Artyleryjską)
  • os. Pieńki (na zachód od ul. Jodłowej-Świerkowej)
  • os. Rataja (zwarto zabudowane szeregowce, N-S: od ul. Podmiejskiej do obwodnicy, W-E: od ul. Żeromskiego po wschodnią krawędź zabudowy)
  • os. Sitnickie (niska zabudowa pomiędzy ulicami Sworską, Glinki, Królowej Jadwigi, Radziwiłłowską a obwodnicą)
  • os. Glinki (niska zabudowa pomiędzy ulicami Sworską, Glinki, Akademicką a obwodnicą)
  • os. Sławacińskie (niska zabudowa pomiędzy ul. Warszawską, Parkiem Radziwiłłowskim, doliną Krzny do granicy miasta ze Starym Sławacinkiem)
  • os. Słoneczne Wzgórze (zwarta zabudowa osiedla domków jednorodzinnych, pomiędzy linią kolejową, ul. Daleką, doliną Krzny do granicy miasta z Porosiukami)
  • os. Wola (bloki, zwłaszcza kolejowe, oraz niska zabudowa, N-S: od ul. Sidorskiej do linii kolejowej, E-W: od al. J.P. II do ul. Łomaskiej)
  • os. Za Torami (zwarta zabudowa osiedla domków jednorodzinnych, pomiędzy linią kolejową, ul. Lubelską, ul. Żwirki i Wigury i terenami d. JW 5058)
  • os. Żwirki i Wigury (bardziej rozproszona niska zabudowa, pomiędzy ulicami Graniczną, Lubelską, Żwirki i Wigury i terenami d. JW 5058)

Struktura Urzędu Miasta[edytuj | edytuj kod]

Prezydent miasta

I zastępca prezydenta

  • Waldemar Godlewski

II zastępca prezydenta

  • Adam Olesiejuk

Skarbnik miasta

  • Władysław Makarewicz

Sekretarz miasta

  • Andrzej Kucaba

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Białej Podlaskiej.

Ze względu na znajdujący się w mieście Zamiejscowy Wydział Wychowania Fizycznego sport odgrywa ważną rolę w życiu miasta.

Sekcje i kluby[edytuj | edytuj kod]

  • AZS AWF Biała Podlaska – piłka ręczna, koszykówka, lekkoatletyka, gimnastyka, pływanie, siatkówka, podnoszenie ciężarów
  • MKS PODLASIE Biała Podlaska – piłka nożna mężczyzn
  • AZS PSW Biała Podlaska – piłka nożna kobiet, piłka ręczna mężczyzn
  • Bialskopodlaski Klub Jeździecki – jeździectwo
  • UKS TOP-54 – piłka nożna chłopców, piłka ręczna, korfball, cheerleaders, bilard
  • UKS Piątka plus – piłka ręczna dziewczyn i chłopców, bilard
  • UKS Jagiellończyk – piłka nożna, lekka atletyka, gimnastyka, siatkówka dziewcząt
  • UKS Orlik-2 – koszykówka dziewcząt, piłka nożna chłopców
  • UKS Serbinów (siatkówka mężczyzn)
  • SKS Szóstka (siatkówka kobiet)
  • UKS Olimpia – koszykówka, taekwon-do, piłka nożna
  • UKS Kraszak – piłka ręczna chłopców, koszykówka
  • UKS TATAMI – sekcja judo
  • Międzyszkolny Klub Sportowy ŻAK – lekka atletyka, pływanie, akrobatyka sportowa, taekwon-do
  • Klub Żeglarski Biała Podlaska – żeglarstwo śródlądowe i morskie, szkolenia na stopnie żeglarskie
  • Bialski Klub Sportowy GEM – tenis ziemny
  • Klub Sportowy Zakład Karny – siatkówka mężczyzn
  • Bialski Klub Karate Kyokushin – sztuki walki
  • Klub Sportowy Wushu – sztuki walki
  • WOPR Biała Podlaska
  • Automobilklub bialskopodlaski
  • Bialski Klub Rowerowy – turystyka rowerowa, organizacja wycieczek i imprez rowerowych
  • Bialskie Stowarzyszenie Koszykówki "KADET" - koszykówka chłopców i dziewcząt

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Miasto dysponuje wyjątkowo rozwiniętą bazą sportową, m.in.:

  • 4 stadionami sportowymi
  • 3 basenami
  • kortami tenisowymi
  • lodowiskiem

Swoje obiekty udostępnia również AWF i miejscowe szkoły.

Rekreacja i wypoczynek[edytuj | edytuj kod]

W mieście miejscami rekreacyjnymi i wypoczynkowymi są m.in.:

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Białej Podlaskiej (w trakcie rozbudowy)
Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej (przed remontem)

Monitoring[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Białej Podlaskiej działa miejski system monitoringu. Obecnie jest to 10 kamer zlokalizowanych w śródmieściu. System ten będzie rozbudowywany, za jego obsługę odpowiada Straż Miejska.

Ochrona zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działa Wojewódzki Szpital Specjalistyczny oraz 10 przychodni podstawowej opieki zdrowotnej. Poza tym na terenie miasta działa ambulatorium MSWiA, prywatne przychodnie oraz 26 aptek.

Służby mundurowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajduje się Komenda Miejska Policji, z siedzibą przy placu Wojska Polskiego 23. Miasto posiada także swoją straż miejską. Od 1898 przy ul. Prostej 33 w centrum miasta funkcjonuje Zakład Karny w którym aktualnie pracuje ponad 100 funkcjonariuszy Służby Więziennej.

Za bezpieczeństwo pożarowe odpowiada Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej znajdująca się przy ul. Sidorskiej 93.

Przy ul. Dokudowskiej 19 znajduje się Placówka Straży Granicznej a w niej Strzeżony Ośrodek dla Cudzoziemców prowadzony przez Nadbużański Oddział Straży Granicznej.

Przy ul. Celników Polskich 21 znajduje się Izba Celna w Białej Podlaskiej. Obszar działania Izby Celnej to teren województwa lubelskiego oraz najdłuższy odcinek lądowej granicy Unii Europejskiej. Pod Izbę Celną w Białej Podlaskiej podlegają trzy Urzędy Celne w Białej Podlaskiej, Lublinie i Zamościu. Jest to jedna z największych Izb Celnych w Polsce (zatrudnia ok. 1800 funkcjonariuszy).

Odbiór stacji RTV[edytuj | edytuj kod]

Nadajniki znajdujące się w Białej Podlaskiej[edytuj | edytuj kod]

Biała posiada trzy stacje nadawcze, z których prowadzone są emisje radiowe i telewizyjne:

Inne nadajniki obsługujące miasto[edytuj | edytuj kod]

Najważniejszym nadajnikiem obsługującym miasto Biała Podlaska jest RTCN Łosice w Chotyczach. Siła i jakość sygnału w mieście jest bardzo dobra, a odbiór stacji radiowych jest idealny nawet mobilnie. Odległość w linii prostej między Białą Podlaską, a nadajnikiem to około 25 km. Obiekt można obserwować z północnej części miasta.

Ludzie związani z Białą Podlaską[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Białą Podlaską.
  • Józef Ignacy Kraszewski – absolwent Akademii Bialskiej, polski pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny
  • Honorat Koźmiński – urodzony w Białej Podlaskiej, polski kapucyn, teolog, prezbiter, założyciel wielu zgromadzeń zakonnych, błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego.
  • Roman Kłosowski – ur. 14 lutego 1929 w Białej Podlaskiej, absolwent I-go Liceum Ogólnokształcącego im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Białej Podlaskiej; polski aktor filmowy i teatralny; znany m.in. z roli Maliniaka w Czterdziestolatku
  • Marcin Wójcik – członek i założyciel słynnego kabaretu Ani Mru Mru studiował na wydziale zamiejscowym AWF w Białej Podlaskiej
  • Ariel Borysiuk – urodzony w Białej Podlaskiej, polski piłkarz
  • Bogusław Kaczyński – urodzony w Białej Podlaskiej i absolwent I-go Liceum Ogólnokształcącego im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Białej Podlaskiej; prezenter, twórca telewizyjny, dziennikarz, publicysta, krytyk muzyczny, popularyzator opery, operetki i muzyki poważnej animator kultury i osobowość telewizyjna
  • Wacław Kowalski – absolwent I-go Liceum Ogólnokształcącego im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Białej Podlaskiej. Najbardziej znany z roli Kazimierza Pawlaka w filmach Sami Swoi, Nie ma mocnych i Kochaj albo rzuć
  • Karol Okrasa – urodzony w Białej Podlaskiej, polski kucharz, prowadzący kulinarny program telewizyjny
  • Roman Kulesza – polski gimnastyk startujący w gimnastyce sportowej; reprezentant klubu AZS-AWF Biała Podlaska
  • Jacek Kaspszyk – urodzony w Białej Podlaskiej; światowej sławy dyrygent
  • Julian Bartoszewicz – urodzony w Białej Radziwiłłowskiej, historyk i historyk literatury, syn Adama Bartoszewicza, profesora matematyki i literatury polskiej Akademii Bialskiej
  • Stanisław Brzóska – absolwent Akademii Bialskiej, duchowny rzymskokatolicki, generał i naczelny kapelan powstania styczniowego
  • Franciszek Wężyk – absolwent Akademii Bialskiej, polski pisarz, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk, poseł na Sejm Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego, senator, wolnomularz
  • Roman Zmorski – absolwent Akademii Bialskiej, polski poeta, tłumacz i folklorysta epoki romantyzmu, najwybitniejszy przedstawiciel tzw. Cyganerii Warszawskiej
  • Jan Gloger herbu Prus II – absolwent Akademii Bialskiej, polski inżynier
  • Roman Rogiński – absolwent Akademii Bialskiej, jeden z dowódców powstania styczniowego, zesłaniec syberyjski.
  • Karolina Beylin – nauczycielka języka angielskiego w I Liceum Ogólnokształcącym, polska pisarka oraz tłumaczka literatury angielskiej (m.in. Dickensa, Jerome'a)
  • Jan Gawiński – absolwent Akademii Bialskiej, polski poeta barokowy
  • Władysław Wężyk – absolwent Akademii Bialskiej, polski podróżnik i literat, uczestnik powstania listopadowego
  • Ludwik Maciąg – absolwent gimnazjum im. J. I. Kraszewskiego, malarz, żołnierz podlaskiego oddziału partyzanckiego mjr. Stefana Wyrzykowskiego ps. „Zenon”
  • Tadeusz Lewiński – absolwent gimnazjum i liceum im. J. I. Kraszewskiego, żołnierz Armii Krajowej, założyciel kliniki nowotworów płuca i klatki piersiowej w stołecznym Centrum Onkologii-Instytucie, kierował warszawskim oddziałem Polskiego Towarzystwa Onkologicznego
  • Stefan Żeromski, polski prozaik, publicysta, dramaturg, mieszkaniec Białej Podlaskiej, w latach 1886‒87
  • Maksymilian Hartglas – urodzony w Białej Podlaskiej, absolwent gimnazjum im. J. I. Kraszewskiego, działacz syjonistyczny, jeden z czołowych polityków żydowskich przedwojennej Polski, adwokat, publicysta, poseł na Sejm Ustawodawczy
  • Władysław Józef Maleszewski – publicysta, powieściopisarz, redaktor „Biesiady Literackiej”
  • Czesław Nowicki zwany „Wicherkiem” – absolwent I-go Liceum Ogólnokształcącego im. J.I.Kraszewskiego, prezenter prognozy pogody w programie I Telewizji Polskiej
  • Zbigniew Safjan – absolwent I-go Liceum Ogólnokształcącego im. J. I. Kraszewskiego, scenarzysta, pisarz i dziennikarz, redaktor naczelny „Słowa Żydowskiego”, współautor scenariuszy do seriali telewizyjnych, m.in. „Stawki większej niż życie” i „Życia na gorąco
  • Krzysztof Skubiszewski – absolwent I-go Liceum Ogólnokształcącego im. J. I. Kraszewskiego, polityk, profesor, minister spraw zagranicznych, kawaler Orderu Orła Białego
  • Georgina Tarasiuk – polska piosenkarka pochodząca z Białej Podlaskiej, współpracująca m.in. z Piotrem Rubikiem, zwyciężczyni programu Szansa na sukces
  • Małgorzata Markiewicz – polska piosenkarka urodzona w Białej Podlaskiej, pochodząca z Janowa Podlaskiego, współpracująca m.in. z Piotrem Rubikiem, zwyciężczyni finału Szansa na sukces w 1999 roku
  • Waldemar Golanko – pochodzący z Białej Podlaskiej polski lekkoatleta specjalizujący się w trójskoku oraz skoku w dal
  • Józef Oleksy – polityk, premier; w latach 1987‒1989 pełnił funkcję I sekretarza Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Białej Podlaskiej
  • Katarzyna Sawczuk – polska piosenkarka pochodząca z Białej Podlaskiej, zdobywczyni 2. miejsca w IV edycji The Voice of Poland.

Mecenasi i fundatorzy miasta[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Ludwik Radziwiłł

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miasto Kraj Rok podpisania umowy
 Brześć nad Bugiem  Białoruś 1991
 Baranowicze  Białoruś 2002
 Niort  Francja 1999
 Smoleńsk  Rosja 2002

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://www.stat.gov.pl/gus/5840_13647_PLK_HTML.htm
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
  3. GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 2001-12-31.
  4. Podlaskie Echo Katolickie, Nr 51/07, Z dziejów Podlasia (odc. 19)
  5. Tadeusz Żenczykowski, Polska lubelska 1944, Warszawa 1990, s. 31.
  6. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia wg województw, podregionów i powiatów (stan w końcu grudnia 2009 r.) (pol.). Główny Urząd Statystyczny, 2010-02-01. [dostęp 2010-02-13].
  7. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Pozycja 15460. „TECHMA-ROBOT” SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ W UPADŁOŚCI w Białej Podlaskiej. KRS 0000054403. (pol.). Internetowy Monitor Sądowy i Gospodarczy, 2010-12-21. [dostęp 2011-06-12].
  8. Oferta inwestycyjna Bialska Strefa Aktywności Gospodarczej (pol.). Urząd Miasta Biała Podlaska. [dostęp 2011-06-15].
  9. Sławomir Skomra: PKS w Białej Podl. upadł. 140 osób pójdzie na bruk (pol.). Gazeta.pl Lublin, 2011-07-06. [dostęp 2012-09-10].
  10. Urząd Lotnictwa Cywilnego: Lądowisko w Białej Podlaskiej (pol.). 2011-06-27. [dostęp 2012-09-10].
  11. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rafał Zubkowicz, Elena Vetrova, Aleksadnr Pańko, Andriej Abramczuk: Biała Podlaska – Brześć. Niedokryty wschód. Kraków: Amistad Sp. z.o.o – Program PolskaTurystycza.pl, 2008, s. 67-82. ISBN 978-83-7560-023-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Biała Podlaska w Wikisłowniku
Wikimedia Commons