Krasnystaw

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krasnystaw
Panorama Krasnegostawu, rynek
Panorama Krasnegostawu, rynek
Herb Flaga
Herb Krasnegostawu Flaga Krasnegostawu
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat krasnostawski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1394
Burmistrz Andrzej Jakubiec
Powierzchnia 42,4[1] km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

19 690[2]
464,4 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 82
Kod pocztowy 22-300
Tablice rejestracyjne LKS
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Krasnystaw
Krasnystaw
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krasnystaw
Krasnystaw
Ziemia 50°59′02″N 23°10′11″E/50,983889 23,169722Na mapach: 50°59′02″N 23°10′11″E/50,983889 23,169722
TERC
(TERYT)
3060806011
Hasło promocyjne: Krasnystaw - naturalnie
Urząd miejski
pl. 3 Maja 29
22-300 Krasnystaw
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Krasnystaw w Wikisłowniku
Strona internetowa
Herb miasta
Krasnystaw - przedmieścia
Ulica Okrzei
Budynek sejmiku
Kościół św. Franciszka Ksawerego i kolegium pojezuickie z XVII-XVIII w.
Panorama kościoła
Plac 3 Maja
Plac 3 Maja
Plac 3 Maja
I Liceum Ogólnokształcące
II Liceum Ogólnokształcące

Krasnystawmiasto w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, przy ujściu rzeki Żółkiewki do Wieprza. Położone na terenie Działów Grabowieckich i Wyniosłości Giełczewskiej.

Herb miasta przedstawia dwie ryby (karpie), które znajdują się na niebieskim tle. Umiejscowione one są naprzemianlegle, jedna nad drugą. Natomiast flaga Krasnegostawu jest prostokątną, żółtą tkaniną z umieszczonym na środku herbem miasta. Miejscowość posiada swój hejnał.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3].

Według danych z 29 marca 2011 miasto miało 19 750[2] mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Krasnystaw znajduje się na terenie Ekologicznego Systemu Obszarów Chronionych oraz fragmencie Grabowiecko-Strzeleckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 42,13 km²[4].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 17, która jest częścią międzynarodowej drogi E372. Przebiega tędy również linia kolejowa nr 69 z przystankiem Krasnystaw Miasto, obsługującym pociągi osobowe m. in. do Lublina i Zamościa[5].

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2007 Krasnystaw zajmował 4,207 ha[2], w tym:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2006[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 19 361 100 10 176 52,5 9185 47,5
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
460,2 241,8 218,3

Bezrobocie w powiecie krasnostawskim wynosi 11,7% dane z czerwca 2008.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Krasnymstawie dominuje przemysł spożywczy:

Znajdują się tam także przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto zostało założone na gruntach wsi Szczekarzew. Prawa miejskie otrzymało w akcie Władysława Jagiełły sporządzonym w Krakowie 1 marca 1394[7]. W XV wieku dzięki położeniu na trakcie handlowym Pomorze-Lublin-Lwów nastąpił rozwój miasta. W 1525 Krasnystaw otrzymał prawo składu soli i miodu. Stanowił on także ośrodek handlu zbożem i rzemiosła. W latach 1490-1826 był on siedzibą biskupów chełmskich. W tym, po likwidacji diecezji chełmskiej i utworzeniu diecezji lubelskiej w 1805 Krasnystaw funkcjonował również jako stolica diecezji lubelskiej. Pełnił również funkcję starostwa grodowego.

W połowie XVII wieku, w czasie wojen polsko-szwedzkich, zniszczono zamek i mury miejskie. Od 1795 miasto znajdowało się w zaborze austriackim, od 1809 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w Królestwie Polskim (zabór rosyjski). Podczas powstania styczniowego jazda polska odniosła tu zwycięstwo atakując garnizon rosyjski. W XIX wieku miasto stanowiło ośrodek usługowy. W 1916 r. Krasnegostawu doprowadzono kolej. Przed 1918 miasto nazywane było niekiedy Krasnostaw[potrzebne źródło].

W latach 1919-1975 i od 1999 Krasnystaw jest siedzibą powiatu.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 miały tu miejsce walki z armią niemiecką, w których zginęło ok. 150 polskich żołnierzy. 18-19 września 1939 toczyły się tu walki 39. dywizji piechoty i brygady kawalerii z niemieckimi jednostkami zmotoryzowanymi.

Podczas okupacji hitlerowskiej (1940-1942) w mieście znajdowało się getto, w którym zamknięto ok. 4 tys. osób narodowości żydowskiej. Getto znajdowało się przy ul. Grobla i miało charakter przejściowy, po kilku miesiącach ludność została przetransportowana do obozu w Izbicy i ośrodka zagłady w Bełżcu (ok. 2 tys. osób). W mieście znajdowało się także więzienie, w którym Niemcy rozstrzelali 395 osób (1939-1944).

W okolicy działała także partyzantka (1940-1944) - AK, BCh, GL, AL, NOW-NSZ. Partyzanci m.in.: uwolnili ok. 300 więźniów z miejscowego więzienia (1943) i zniszczyli 26 pociągów niemieckich (wiosną 1944). Krasnystaw został wyzwolony przez żołnierzy Armii Radzieckiej. W latach 1944-1945 NKWD deportowało członków polskich organizacji niepodległościowych w głąb ZSRR. W latach 1944-1950 na terenie Krasnegostawu i okolic działała partyzantka antykomunistyczna.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Zamek w Krasnymstawie.
Information icon.svg Osobny artykuł: Ratusz w Krasnymstawie.

W mieście znajduje się także Muzeum Regionalne, zawierające zbiory z dziedzin takich jak m.in.: etnografia, historia, numizmatyka, sztuka i archeologia.

Chmielaki Krasnostawskie[edytuj | edytuj kod]

Od 1971[8] w mieście organizowane jest Ogólnopolskie Święto Chmielarzy i Piwowarów " Chmielaki Krasnostawskie". Festiwal odbywał się na początku września i trwał trzy dni, obecnie Chmielaki odbywają się pod koniec sierpnia i również trwają 3 dni.

Organizowane są w tym czasie koncerty podzielone na kategorie, m.in. Chmiel Rock, Cersanit Jazz, występy kapel ludowych oraz inne imprezy towarzyszące. Co roku przez ulice miasta przechodzi korowód chmielakowy składający się z uczniów miejscowych szkół. Od 2005 świętu towarzyszy Konsumencki Konkurs Piw oraz wybierana jest Najlepsza Karczma Piwna (konkurs na najciekawszy ogródek piwny prezentowany podczas Chmielaków)[9].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Działające kluby:

Honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

Złote Karpie[edytuj | edytuj kod]

Złote Karpie[14] - honorowe wyróżnienie przyznawane od 1998 osobom przyczyniającym się do rozwoju miasta (zawodowo, artystycznie lub społecznie). Jest ono wręczane podczas Dni Krasnegostawu. Zostało ono nadane następującym osobom:

  • 1998 - ks. Piotr Kimak, Tadeusz Badach, Bronisława Żuk;
  • 1999 - ks. Ryszard Winiarski, Jan Ćwirta, Maria Gleń;
  • 2000 - Wanda Gałan, Edward Polski, Mariusz Dubaj;
  • 2001 - Scholastyka Pawlak-Trochim, Czesław Typiak, Jan Henryk Cichosz;
  • 2002 - Janusz Korczyński, Jan Bąk, Edward Kawęcki;
  • 2003 - Władysław Fedorowicz, Zygmunt Kapuścik, Mieczysław Pawelec
  • 2004 - Lidia Genowefa Kosmowska, Jadwiga Ściepko, Ludwik Kafarski;
  • 2005 - Janusz Salitra;
  • 2006 - Maurycy Bobel, Stanisław Woźniak, ks. Waldemar Taracha, Edward Kyc;
  • 2007 - Bożena Pachla, Henryk Petla, Kazimierz Ruszniak;
  • 2008 - ks. Henryk Kapica, Tadeusz Kiciński;
  • 2009 - ks. Roman Skowron, Wiesław Brodowski;
  • 2010 - Piotr Matej, Andrzej Aleksander Woźniak;
  • 2011 - Grzegorz Brodzik, Urszula Hus.
  • 2012 - Ewa Justyna Magdziarz, Jerzy Żuk
  • 2013 - Janusz Mazurek, Marek Wereszczyński

Znane osoby powiązane z miastem[edytuj | edytuj kod]

  • David Miezal - artysta, fotograf
  • Magdalena Wójcik - wokalistka zespołu Goya
  • Jakub Badach - wokalista zespołu Poluzjanci
  • Maria Mamona - aktorka filmowa i teatralna
  • Witold Pyrkosz - aktor filmowy i teatralny
  • Stefan Regmunt - polski biskup
  • Krzysztof Żuk - polski ekonomista, samorządowiec, prezydent Lublina, były wiceminister skarbu państwa.
  • Stanisław Parzymies- polski badacz stosunków międzynarodowych
  • Izabela Piętka - polska prawniczka korporacyjna, organizatorka wydarzeń społecznych i kulturowych
  • Anna Kamieńska - polska poetka,pisarka,tłumaczka,krytyk literacki,autorka wielu książek dla dzieci i młodzieży
  • Anna Demczuk - polska aktorka teatralna i filmowa
  • Ligia Brenice - polska aktorka teatralna i filmowa
  • Renata Mazur - polska reżyser i scenarzystka
  • Henryk Bąk - polski aktor teatralny i filmowy
  • Wojciech z Krasnegostawu - pisarz XIV w.
  • Paweł z Krasnegostawu - współtwórca i współsygnatariusz statutu cechu krawieckiego w 1491
  • Marcin z Krasnegostawu - malarz portretowy, w 1513 przyjął prawo miejskie w Krakowie, dając wstępnego dużą tarczę: Martinus de Krasnystaf pictor
  • Albert z Krasnegostawu - pisarz, publikował w 1582
  • Marcin Kopaczowicz - towarzysz sztuki malarskiej lub szklarskiej w 1595 w Krakowie. Martinus de Krasnystaf pictor
  • Paweł Muchowski - generał brygady w powstaniu listopadowym, walczył w insurekcji kościuszkowskiej i w wojnach napoleońskich
  • Antoni Oleszczyński - rysownik i rytownik
  • Stanisław Pilat - doktor filozofii, pedagog, pisarz, dramaturg, działacz kulturalny we Lwowie, powstaniec listopadowy
  • Franciszek Napoleon Bossakiewicz - działacz emigracyjnego Towarzystwa Demokratycznego Polskiego po powstaniu listopadowym
  • Seweryn Zenon Sierpiński - powieściopisarz, prawnik, historyk i malarz, jeden z założycieli Cyganerii Warszawskiej
  • Władysław Łukasz Stelmasiewicz - pianista, kompozytor, dyrygent, krytyk muzyczny i pedagog
  • Edward Pohlens - leśnik, profesor Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Marymoncie, rządowy komisarz leśny w Królestwie Polskim
  • Michał Trzebiecki - farmaceuta, chemik, zastępca profesora w Akademii Medyko-Chirurgicznej Warszawskiej, dyrektor fabryki chemicznej Letzera i Wernera w Warszawie
  • Witold Giełżyński - dziennikarz, publicysta, redaktor, teoretyk dziennikarstwa, wolnomularz.
  • Antoni Korcik - ks. prof. dr hab., KUL, filozof, logik.
  • Wincenty Kociuba - polityk II Rzeczypospolitej, polityk PSL Wyzwolenie i BBWR, działacz samorządowy, społecznik i członek zarządu banku, poseł na Sejm 1930-1938.
  • Feliks Kotowski - botanik, ogrodnik; profesor na Wydziale Ogrodniczym SGGW, uważany za pioniera warzywnictwa
  • Aleksander Kowalewski - gen. bryg, szef Biura Rady Wojskowej i Biura Komitetu Uzbrojenia
  • Zygmunt Pisarski - ksiądz, męczennik, błogosławiony
  • Wit Klonowiecki - prof. dr hab., prawnik na Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
  • Paweł Czuba - nauczyciel, współautor publikacji, żołnierz Batalionów Chłopskich
  • Stanisław Patyk - prof. dr hab. Wydziału Zootechniczny Uniwersytetu Wrocławskiego, absolwent Liceum Jagiełły
  • Maria Danuta Barańska-Gachowska - prof. dr hab. n. med., Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, założycielka Zakładu Stomatologii Dziecięcej
  • Franciszek Tomczak - ekonomista rolnictwa, prof. zw. dr hab. czł. zw. PAN, prof. Szkoły Głównej Handlowej, Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
  • Bogumił Drozdowski - dziennikarz, krytyk i publicysta filmowy, znawca kina krótkometrażowego.
  • Aleksander Bereza - doc. dr w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu we Wrocławiu
  • Janusz Mika - prof. dr hab. w Narodowym Centrum Badań Jądrowych w Świerku i Politechnice Łódzkiej
  • Stefan Pleśniarowicz - fotoreporter i fotografik, operator filmowy
  • Teresa zak. Antonietta Frącek - dr, siostra ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi, postulatorka procesu kanonizacyjnego Zygmunta Szczęsnego Felińskiego
  • Eugeniusz Bodio - prof. dr hab. w Instytucie Techniki Cieplnej i Mechaniki Płynów Politechniki Wrocławskiej, specjalista z dziedziny chłodnictwa i kriogeniki
  • Andrzej Paczkowski - prof. dr hab. w Instytucie Studiów Politycznych PAN, Przewodniczący Rady Instytutu Pamięci Narodowej, historyk, publicysta, alpinista
  • Henryk Cimek prof. dr hab. Uniwersytetu Rzeszowskiego, historyk, politolog
  • Józef Kulisz - jezuita, prof. dr hab. teolog, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
  • Michał Leszczyński - honorowy obywatel Głogowa
  • Janusz Laskowski - prof. dr hab. Akademii Rolniczej w Lublinie, kierownik Katedry Eksploatacji Maszyn Przemysłu Spożywczego
  • Andrzej Książek - prof. dr hab., dr h.c. mult., kierownik Kliniki Nefrologii, rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
  • Jan Kazimierz Adamiak - prof. zw. dr hab. inż. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, nauki rolnicze; agronomia, herbologia
  • Jan Kolano - prof. dr hab. inż. kierownik Katedry Napędów Elektrycznych Politechniki Lubelskiej, specjalności: napęd i automatyka napędu, systemy fotowoltaiczne
  • Stefan Regmunt - ks. biskup, dr psychologii, ordynariusz diecezji zielonogórsko-gorzowskiej
  • Zbigniew Bojar - prof. dr hab. inż. Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie, kierownik Katedry Zaawansowanych Materiałów i Technologii
  • Bogdan Szostak - dr hab. prof. Akademii Rolniczej w Lublinie, zootechnika w Instytucie Nauk Rolniczych w Zamościu
  • Teresa Zofia Doroszewska - prof. dr hab. w Instytucie Uprawy i Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach, kierownik Zakładu Hodowli i Biotechnologii Roślin
  • Janusz Jusiak - prof. dr hab. w Zakładzie Ontologii i Teorii Poznania Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
  • Wiesław Siwczak - prezes zarządu Europejskiego Instytut Ekologii, członek rad nadzorczych m.in. Radia Katowice
  • Lech Zdybel - dr hab., kierownik Zakładu Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
  • Ryszard Hać - gen. bryg. pil., komendant rektor Dęblińskiej Szkoły Orląt, szef Wojsk Lotniczych – Zastępca Szefa Szkolenia Sił Powietrznych
  • Tadeusz Bąk - humanista, socjolog,dr hab. prof. nadzw. prorektor Państwowej Wyższej Szkoły Techniczno-Ekonomicznej im. ks. Bronisława Markiewicza w Jarosławiu
  • Arkadiusz Orłowski - prof. dr hab. inż., kierownik Katedry Informatyki SGGW i w Instytucie Fizyki PAN, fizyk
  • Robert Kostecki - zapaśnik, olimpijczyk, ośmiokrotny mistrz Polski wagi średniej w latach 1990-1996 i 1998, finalista Mistrzostw Świata i Mistrzostw Europy
  • Krzysztof Cichosz - wielokrotny medalista mistrzostw Polski w teakwondo

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • 1 żłobek
  • 5 przedszkoli
  • 4 szkoły podstawowe
  • 4 gimnazja
  • 4 licea ogólnokształcące
  • 1 prywatna społeczna/prywatna
  • 11 techników
  • 2 zasadnicze szkoły zawodowe
  • 2 policealne szkoły dla dorosłych

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Krasnystaw jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[15].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przedstawiciele administracji Krasnegostawu podpisali dwustronne umowy o przyjaźni z miastami partnerskimi z 4 państw[17]:

Sołectwa miasta[edytuj | edytuj kod]

W skład sołectw Krasnegostawu wchodzą: Przedmieście Zastawie, Kolonia Krakowskie Przedmieście, Krakowskie Przedmieście, Przedmieście Lubańki, Przedmieście Zakręcie, Kolonia Góry, Przedmieście Góry[18].

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez miejscowość przechodzą 2 szlaki turystyczne:

  • szlak turystyczny żółty – „Szlak Ariański
  • szlak turystyczny niebieski – „Szlak Tadeusza Kościuszki”
  • szlak rowerowy czerwony – czerwony szlak rower

Przypisy

  1. Struktura mienia komunalnego (pol.). umkrasnystaw.bip.e-zeto.eu. [dostęp 2012-05-06].
  2. 2,0 2,1 2,2 Urząd Miasta Krasnystaw, Krasnystaw w liczbach (dostęp: 21 października 2008 r.)
  3. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
  5. Generator plakatowych rozkładów jazdy pociągów, w tym dla przystanku Krasnystaw Miasto
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. Kazimierz Stołecki, Krasnystaw - rys historyczny, Puławy 2008, s.49.
  8. Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2003, t. 14, s. 549, ISBN 83-01-13357-0 t. 1-30
  9. Urząd Miasta Krasnystaw, Chmielaki Krasnostawskie (dostęp: 13 marca 2008)
  10. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXXIX/220/94 z dnia 29 kwietnia 1994 r.
  11. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XIII/75/95 z dnia 26 czerwca 1995 r.
  12. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXXVIII/251/97 z dnia 6 listopada 1997 r.
  13. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XVIII/147/2004 z dnia 24 czerwca 2004 r.
  14. Urząd Miasta Krasnystaw, Złote Karpie (dostęp: 09 luty 2012)
  15. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2010-04-20].
  16. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 stycznia 2013.
  17. Urząd Miasta Krasnystaw, Miasta partnerskie (dostęp: 13 marca 2008)
  18. Urząd Miasta Krasnystaw, Sołectwa miasta Krasnystaw (dostęp: 13 marca 2008)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]