Krasnystaw

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Krasnystaw (ujednoznacznienie).
Krasnystaw
Rynek w Krasnymstawie
Rynek w Krasnymstawie
Herb Flaga
Herb Krasnegostawu Flaga Krasnegostawu
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat krasnostawski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1394
Burmistrz Hanna Mazurkiewicz
Powierzchnia 42,13[1] km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

19 588[2]
465 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 82
Kod pocztowy 22-300
Tablice rejestracyjne LKS
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Krasnystaw
Krasnystaw
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krasnystaw
Krasnystaw
Ziemia 50°59′02″N 23°10′11″E/50,983889 23,169722
TERC
(TERYT)
3060806011
Hasło promocyjne: Krasnystaw - naturalnie
Urząd miejski
pl. 3 Maja 29
22-300 Krasnystaw
Strona internetowa

Krasnystawmiasto w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, przy ujściu rzeki Żółkiewki do Wieprza. Położone na terenie Działów Grabowieckich i Wyniosłości Giełczewskiej.

Herb miasta przedstawia dwie ryby (karpie), które znajdują się na niebieskim tle. Umiejscowione one są naprzemianlegle, jedna nad drugą. Natomiast flaga Krasnegostawu jest prostokątną, żółtą tkaniną z umieszczonym na środku herbem miasta. Miejscowość posiada swój hejnał.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3].

Według danych z 31 grudnia 2012 miasto miało 19 588[2] mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Herb miasta - wjazd do miasta

Krasnystaw znajduje się na terenie Ekologicznego Systemu Obszarów Chronionych oraz fragmencie Grabowiecko-Strzeleckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 42,13 km²[4].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 17, która jest częścią międzynarodowej drogi E372. Przebiega tędy również linia kolejowa nr 69 z przystankami: Krasnystaw Fabryczny, Krasnystaw Miasto, obsługującymi pociągi osobowe m.in. do Lublina i Zamościa[5].

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2007 Krasnystaw zajmował 4207 ha[2], w tym:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2006[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 19 361 100 10 176 52,5 9185 47,5
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
460,2 241,8 218,3

Bezrobocie w powiecie krasnostawskim wynosi 11,7% dane z czerwca 2008.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Krasnymstawie dominuje przemysł spożywczy:

Znajdują się tam także przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto zostało założone na gruntach wsi Szczekarzew. Prawa miejskie otrzymało w akcie Władysława Jagiełły sporządzonym w Krakowie 1 marca 1394[7]. W XV wieku dzięki położeniu na trakcie handlowym Pomorze-Lublin-Lwów nastąpił rozwój miasta. W 1525 Krasnystaw otrzymał prawo składu soli i miodu. Stanowił on także ośrodek handlu zbożem i rzemiosła. W latach 1490-1826 był on siedzibą biskupów chełmskich. W tym, po likwidacji diecezji chełmskiej i utworzeniu diecezji lubelskiej w 1805 Krasnystaw funkcjonował również jako stolica diecezji lubelskiej. Pełnił również funkcję starostwa grodowego i w związku z tym, za czasów I Rzeczypospolitej miały tu miejsce sądy szlacheckie: ziemski i grodzki[8].

Edward Gorazdowski - Krasnystaw (1871)

W połowie XVII wieku, w czasie wojen polsko-szwedzkich, zniszczono zamek i mury miejskie. Od 1795 miasto znajdowało się w zaborze austriackim, od 1809 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w Królestwie Polskim (zabór rosyjski). Podczas powstania styczniowego jazda polska odniosła tu zwycięstwo atakując garnizon rosyjski. W XIX wieku miasto stanowiło ośrodek usługowy. W 1916 r. Krasnegostawu doprowadzono kolej. Przed 1918 miasto nazywane było niekiedy Krasnostaw[potrzebne źródło].

W latach 1919-1975 i od 1999 Krasnystaw jest siedzibą powiatu.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 miały tu miejsce walki z armią niemiecką, w których zginęło ok. 150 polskich żołnierzy. 18-19 września 1939 toczyły się tu walki 39. dywizji piechoty i brygady kawalerii z niemieckimi jednostkami zmotoryzowanymi.

Podczas okupacji hitlerowskiej (1940-1942) w mieście znajdowało się getto, w którym zamknięto ok. 4 tys. osób narodowości żydowskiej. Getto znajdowało się przy ul. Grobla i miało charakter przejściowy, po kilku miesiącach ludność została przetransportowana do obozu w Izbicy i ośrodka zagłady w Bełżcu (ok. 2 tys. osób). W mieście znajdowało się także więzienie, w którym Niemcy rozstrzelali 395 osób (1939-1944).

W okolicy działała także partyzantka (1940-1944) - AK, BCh, GL, AL, NOW-NSZ. Partyzanci m.in.: uwolnili ok. 300 więźniów z miejscowego więzienia (1943) i zniszczyli 26 pociągów niemieckich (wiosną 1944). Krasnystaw został wyzwolony przez żołnierzy Armii Radzieckiej. W latach 1944-1945 NKWD deportowało członków polskich organizacji niepodległościowych w głąb ZSRR. W latach 1944-1950 na terenie Krasnegostawu i okolic działała partyzantka antykomunistyczna.

Plac 3 Maja

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Franciszka Ksawerego wraz kolegium pojezuickim - obecnie Muzeum Regionalne i Biblioteka publiczna

W mieście znajduje się także Muzeum Regionalne, zawierające zbiory z dziedzin takich jak m.in.: etnografia, historia, numizmatyka, sztuka i archeologia.

Chmielaki Krasnostawskie[edytuj | edytuj kod]

Ulica Okrzei

Od 1971[9] w mieście organizowane jest Ogólnopolskie Święto Chmielarzy i Piwowarów " Chmielaki Krasnostawskie". Festiwal odbywał się na początku września i trwał trzy dni, obecnie Chmielaki odbywają się pod koniec sierpnia i również trwają 3 dni.

Organizowane są w tym czasie koncerty podzielone na kategorie, m.in. Chmiel Rock, Cersanit Jazz, występy kapel ludowych oraz inne imprezy towarzyszące. Co roku przez ulice miasta przechodzi korowód chmielakowy składający się z uczniów miejscowych szkół. Od 2005 świętu towarzyszy Konsumencki Konkurs Piw oraz wybierana jest Najlepsza Karczma Piwna (konkurs na najciekawszy ogródek piwny prezentowany podczas Chmielaków)[10].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Działające kluby:

Honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

  • 1994 – Ryszard Rabiega, Wacław Sennik[11];
  • 1995 – Wiltrud Wessel[12];
  • 1997 – ks. Piotr Kimak[13];
  • 2004 – ks. Ryszard Winiarski[14];
  • 2014 – Jarosław Drzewiecki[potrzebne źródło]

Złote Karpie[edytuj | edytuj kod]

Złote Karpie[15] - honorowe wyróżnienie przyznawane od 1998 osobom przyczyniającym się do rozwoju miasta (zawodowo, artystycznie lub społecznie). Jest ono wręczane podczas Dni Krasnegostawu. Zostało ono nadane następującym osobom:

  • 1998 - ks. Piotr Kimak, Tadeusz Badach, Bronisława Żuk;
  • 1999 - ks. Ryszard Winiarski, Jan Ćwirta, Maria Gleń;
  • 2000 - Wanda Gałan, Edward Polski, Mariusz Dubaj;
  • 2001 - Scholastyka Pawlak-Trochim, Czesław Typiak, Jan Henryk Cichosz;
  • 2002 - Janusz Korczyński, Jan Bąk, Edward Kawęcki;
  • 2003 - Władysław Fedorowicz, Zygmunt Kapuścik, Mieczysław Pawelec
  • 2004 - Lidia Genowefa Kosmowska, Jadwiga Ściepko, Ludwik Kafarski;
  • 2005 - Janusz Salitra;
  • 2006 - Maurycy Bobel, Stanisław Woźniak, ks. Waldemar Taracha, Edward Kyc;
  • 2007 - Bożena Pachla, Henryk Petla, Kazimierz Ruszniak;
  • 2008 - ks. Henryk Kapica, Tadeusz Kiciński;
  • 2009 - ks. Roman Skowron, Wiesław Brodowski;
  • 2010 - Piotr Matej, Andrzej Aleksander Woźniak;
  • 2011 - Grzegorz Brodzik, Urszula Hus.
  • 2012 - Ewa Justyna Magdziarz, Jerzy Żuk
  • 2013 - Janusz Mazurek, Marek Wereszczyński

Znane osoby powiązane z miastem[edytuj | edytuj kod]

  • David Miezal - artysta, fotograf
  • Magdalena Wójcik - wokalistka zespołu Goya
  • Jakub Badach - wokalista zespołu Poluzjanci
  • Maria Mamona - aktorka filmowa i teatralna
  • Witold Pyrkosz - aktor filmowy i teatralny
  • Stefan Regmunt - polski biskup
  • Krzysztof Żuk - polski ekonomista, samorządowiec, prezydent Lublina, były wiceminister skarbu państwa.
  • Stanisław Parzymies- polski badacz stosunków międzynarodowych
  • Izabela Piętka - polska prawniczka korporacyjna, organizatorka wydarzeń społecznych i kulturowych
  • Anna Kamieńska - polska poetka,pisarka,tłumaczka,krytyk literacki,autorka wielu książek dla dzieci i młodzieży
  • Anna Demczuk - polska aktorka teatralna i filmowa
  • Ligia Brenice - polska aktorka teatralna i filmowa
  • Renata Mazur - polska reżyser i scenarzystka
  • Henryk Bąk - polski aktor teatralny i filmowy
  • Wojciech z Krasnegostawu - pisarz XIV w.
  • Paweł z Krasnegostawu - współtwórca i współsygnatariusz statutu cechu krawieckiego w 1491
  • Marcin z Krasnegostawu - malarz portretowy, w 1513 przyjął prawo miejskie w Krakowie, dając wstępnego dużą tarczę: Martinus de Krasnystaf pictor
  • Albert z Krasnegostawu - pisarz, publikował w 1582
  • Marcin Kopaczowicz - towarzysz sztuki malarskiej lub szklarskiej w 1595 w Krakowie. Martinus de Krasnystaf pictor
  • Paweł Muchowski - generał brygady w powstaniu listopadowym, walczył w insurekcji kościuszkowskiej i w wojnach napoleońskich
  • Antoni Oleszczyński - rysownik i rytownik
  • Stanisław Pilat - doktor filozofii, pedagog, pisarz, dramaturg, działacz kulturalny we Lwowie, powstaniec listopadowy
  • Franciszek Napoleon Bossakiewicz - działacz emigracyjnego Towarzystwa Demokratycznego Polskiego po powstaniu listopadowym
  • Seweryn Zenon Sierpiński - powieściopisarz, prawnik, historyk i malarz, jeden z założycieli Cyganerii Warszawskiej
  • Władysław Łukasz Stelmasiewicz - pianista, kompozytor, dyrygent, krytyk muzyczny i pedagog
  • Edward Pohlens - leśnik, profesor Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Marymoncie, rządowy komisarz leśny w Królestwie Polskim
  • Michał Trzebiecki - farmaceuta, chemik, zastępca profesora w Akademii Medyko-Chirurgicznej Warszawskiej, dyrektor fabryki chemicznej Letzera i Wernera w Warszawie
  • Witold Giełżyński - dziennikarz, publicysta, redaktor, teoretyk dziennikarstwa, wolnomularz.
  • Antoni Korcik - ks. prof. dr hab., KUL, filozof, logik.
  • Wincenty Kociuba - polityk II Rzeczypospolitej, polityk PSL Wyzwolenie i BBWR, działacz samorządowy, społecznik i członek zarządu banku, poseł na Sejm 1930-1938.
  • Feliks Kotowski - botanik, ogrodnik; profesor na Wydziale Ogrodniczym SGGW, uważany za pioniera warzywnictwa
  • Aleksander Kowalewski - gen. bryg, szef Biura Rady Wojskowej i Biura Komitetu Uzbrojenia
  • Zygmunt Pisarski - ksiądz, męczennik, błogosławiony
  • Wit Klonowiecki - prof. dr hab., prawnik na Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
  • Paweł Czuba - nauczyciel, współautor publikacji, żołnierz Batalionów Chłopskich
  • Stanisław Patyk - prof. dr hab. Wydziału Zootechnicznego Uniwersytetu Wrocławskiego, absolwent Liceum Jagiełły
  • Maria Danuta Barańska-Gachowska - prof. dr hab. n. med., Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, założycielka Zakładu Stomatologii Dziecięcej
  • Franciszek Tomczak - ekonomista rolnictwa, prof. zw. dr hab. czł. zw. PAN, prof. Szkoły Głównej Handlowej, Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
  • Bogumił Drozdowski - dziennikarz, krytyk i publicysta filmowy, znawca kina krótkometrażowego.
  • Aleksander Bereza - doc. dr w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu we Wrocławiu
  • Janusz Mika - prof. dr hab. w Narodowym Centrum Badań Jądrowych w Świerku i Politechnice Łódzkiej
  • Stefan Pleśniarowicz - fotoreporter i fotografik, operator filmowy
  • Teresa zak. Antonietta Frącek - dr, siostra ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi, postulatorka procesu kanonizacyjnego Zygmunta Szczęsnego Felińskiego
  • Eugeniusz Bodio - prof. dr hab. w Instytucie Techniki Cieplnej i Mechaniki Płynów Politechniki Wrocławskiej, specjalista z dziedziny chłodnictwa i kriogeniki
  • Andrzej Paczkowski - prof. dr hab. w Instytucie Studiów Politycznych PAN, Przewodniczący Rady Instytutu Pamięci Narodowej, historyk, publicysta, alpinista
  • Henryk Cimek prof. dr hab. Uniwersytetu Rzeszowskiego, historyk, politolog
  • Józef Kulisz - jezuita, prof. dr hab. teolog, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
  • Michał Leszczyński - honorowy obywatel Głogowa
  • Janusz Laskowski - prof. dr hab. Akademii Rolniczej w Lublinie, kierownik Katedry Eksploatacji Maszyn Przemysłu Spożywczego
  • Andrzej Książek - prof. dr hab., dr h.c. mult., kierownik Kliniki Nefrologii, rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
  • Jan Kazimierz Adamiak - prof. zw. dr hab. inż. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, nauki rolnicze; agronomia, herbologia
  • Jan Kolano - prof. dr hab. inż. kierownik Katedry Napędów Elektrycznych Politechniki Lubelskiej, specjalności: napęd i automatyka napędu, systemy fotowoltaiczne
  • Stefan Regmunt - ks. biskup, dr psychologii, ordynariusz diecezji zielonogórsko-gorzowskiej
  • Zbigniew Bojar - prof. dr hab. inż. Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie, kierownik Katedry Zaawansowanych Materiałów i Technologii
  • Bogdan Szostak - dr hab. prof. Akademii Rolniczej w Lublinie, zootechnika w Instytucie Nauk Rolniczych w Zamościu
  • Teresa Zofia Doroszewska - prof. dr hab. w Instytucie Uprawy i Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach, kierownik Zakładu Hodowli i Biotechnologii Roślin
  • Janusz Jusiak - prof. dr hab. w Zakładzie Ontologii i Teorii Poznania Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
  • Wiesław Siwczak - prezes zarządu Europejskiego Instytut Ekologii, członek rad nadzorczych m.in. Radia Katowice
  • Lech Zdybel - dr hab., kierownik Zakładu Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
  • Ryszard Hać - gen. bryg. pil., komendant rektor Dęblińskiej Szkoły Orląt, szef Wojsk Lotniczych – Zastępca Szefa Szkolenia Sił Powietrznych
  • Tadeusz Bąk - humanista, socjolog,dr hab. prof. nadzw. prorektor Państwowej Wyższej Szkoły Techniczno-Ekonomicznej im. ks. Bronisława Markiewicza w Jarosławiu
  • Arkadiusz Orłowski - prof. dr hab. inż., kierownik Katedry Informatyki SGGW i w Instytucie Fizyki PAN, fizyk
  • Robert Kostecki - zapaśnik, olimpijczyk, ośmiokrotny mistrz Polski wagi średniej w latach 1990-1996 i 1998, finalista Mistrzostw Świata i Mistrzostw Europ
  • Krzysztof Cichosz - wielokrotny medalista mistrzostw Polski w teakwondo
  • Mieczysław Kawka -płk. dowódca 19 Pułku Piechoty "Odsieczy Lwowa"
  • Stanisław Bojarczuk – poeta ludowy
  • Józef Rawski-kpt .Kadra Kompanji Szkolnej w Krasnymstawie , 6 Batalionu Telegraficznego w Przemyślu -1932.r. (+1940 Charków)
  • Marian Sawa - kompozytor, organista, improwizator, muzykolog, pedagog

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

I Liceum Ogólnokształcące
  • 1 żłobek
  • 5 przedszkoli
  • 4 szkoły podstawowe
  • 4 gimnazja
  • 4 licea ogólnokształcące
  • 1 prywatna społeczna/prywatna
  • 11 techników
  • 1 szkoła muzyczna I i II stopnia
  • 2 zasadnicze szkoły zawodowe
  • 2 policealne szkoły dla dorosłych

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Krasnystaw jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[16].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Budynek sejmiku

Przedstawiciele administracji Krasnegostawu podpisali dwustronne umowy o przyjaźni z miastami partnerskimi z 4 państw[18]:

Sołectwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Krasnystaw - przedmieścia

W skład sołectw Krasnegostawu wchodzą: Przedmieście Zastawie, Kolonia Krakowskie Przedmieście, Krakowskie Przedmieście, Przedmieście Lubańki, Przedmieście Zakręcie, Kolonia Góry, Przedmieście Góry[19].

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://lublin.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_lubelskie/portrety_gmin/powiat_krasnostawski/gmina_krasnystaw-miasto.pdf
  2. 2,0 2,1 2,2 Urząd Miasta Krasnystaw, Krasnystaw w liczbach (dostęp: 21 października 2008 r.)
  3. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507.
  5. Generator plakatowych rozkładów jazdy pociągów, w tym dla przystanku Krasnystaw Miasto
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. Kazimierz Stołecki, Krasnystaw - rys historyczny, Puławy 2008, s.49.
  8. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  9. Wielka Encyklopedia PWN, Warszawa 2003, t. 14, s. 549, ISBN 83-01-13357-0 t. 1-30
  10. Urząd Miasta Krasnystaw, Chmielaki Krasnostawskie (dostęp: 13 marca 2008)
  11. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXXIX/220/94 z dnia 29 kwietnia 1994 r.
  12. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XIII/75/95 z dnia 26 czerwca 1995 r.
  13. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XXXVIII/251/97 z dnia 6 listopada 1997 r.
  14. Uchwała Rady Miasta Krasnystaw Nr XVIII/147/2004 z dnia 24 czerwca 2004 r.
  15. Urząd Miasta Krasnystaw, Złote Karpie (dostęp: 09 luty 2012)
  16. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2010-04-20].
  17. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 10 stycznia 2015.
  18. Urząd Miasta Krasnystaw, Miasta partnerskie (dostęp: 13 marca 2008)
  19. Urząd Miasta Krasnystaw, Sołectwa miasta Krasnystaw (dostęp: 13 marca 2008)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]