Włodawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Włodawa
Herb Flaga
Herb Włodawy Flaga Włodawy
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat włodawski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1534
Burmistrz Jerzy Wrzesień
Powierzchnia 17,97[1] km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

13 798[2]
768 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 82
Kod pocztowy 22-200
Tablice rejestracyjne LWL
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Włodawa
Włodawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Włodawa
Włodawa
Ziemia 51°33′N 23°33′E/51,550000 23,550000Na mapach: 51°33′N 23°33′E/51,550000 23,550000
TERC
(TERYT)
3060719011
Urząd miejski
al. J. Piłsudskiego 41
22-200 Włodawa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Włodawa w Wikisłowniku
Strona internetowa
Kościół pw. św. Ludwika we Włodawie
Włodawski Dom Kultury
Komenda Powiatowa Policji we Włodawie
al. Piłsudskiego

Włodawa (wymowa i)– miasto i gmina w północno-wschodniej części województwa lubelskiego, we wschodniej Polsce, w powiecie włodawskim; położone na obszarze Garbu Włodawskiego, nad Włodawką i Bugiem przy granicy z Białorusią. Włodawa leży na Południowym Podlasiu, Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim i Polesiu. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego. Według danych z 1 stycznia 2013 miasto miało 13 719 mieszkańców.

Od 1 stycznia 1973[3] do 15 lipca 1992[4] w skład Włodawy wchodził Orchówek (miasto od 1506 do XVIII wieku i ponownie w latach 1775-1869, obecnie wieś w gminie Włodawa).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia Włodawy do połowy XV wieku nie jest dobrze znana z powodu braku źródeł. Wiadomo jednak, że istniała już w pierwszej połowie XIII wieku jako jeden z grodów Księstwa halicko-wołyńskiego i już wtedy mieszkała w niej ludność polska, ruska i żydowska. Położenie nad wielką rzeką – Bugiem – sprzyjało szybkiemu rozwojowi miasta jako ośrodka handlowego i tranzytowego. Po lokacji miasta, która miała miejsce prawdopodobnie[5] na początku XVI wieku, do Włodawy zaczęli coraz liczniej sprowadzać się Żydzi. Od 1569 r. Włodawa na mocy unii lubelskiej stała się miastem granicznym, zaś rzeka Włodawka stanowiła granicę pomiędzy województwem brzeskolitewskim a województwem ruskim. W roku 1596 Włodawa przeszła w ręce Leszczyńskich. W 1624 r. wzniesiono we Włodawie szkołę i zbór kalwiński, czynny do 1698 roku. Ważnym wydarzeniem był zwołany do Włodawy w roku 1634 synod kalwiński, na który przybyli delegaci z całej Korony i Litwy w celu ustalenia jednolitych form obrzędowych. W 1648 r. wojska Chmielnickiego zajęły i spustoszyły Włodawę, mordując znaczną część mieszkańców. Kolejne wieki to rozwój gminy żydowskiej i stopniowe zwiększanie się liczby mieszkańców wyznania mojżeszowego.

Podczas Konfederacji Barskiej 14-15 września 1769 w bitwie toczonej w odwrocie z Włodawy w kierunku Łomaz poległ Franciszek Ksawery Pułaski, śpieszący z pomocą bratu Kazimierzowi Pułaskiemu.

Information icon.svg Osobny artykuł: Bitwa pod Łomazami.

Przed II wojną światową we Włodawie były już dwie synagogi, bejt midrasz, dom modlitwy, szkoła talmud-tora, mykwa i cmentarz żydowski; działały dwie kapele klezmerskie i klub sportowy Makabi. Holocaust zmienił diametralnie oblicze miasteczka, które było już wówczas od dawna typowym sztetlem. Większość żydowskich mieszkańców Włodawy zginęła w obozie zagłady w Sobiborze. Po wojnie pożydowskie budynki wykorzystywano m.in. jako magazyny, zaś macewy z cmentarza służyły często do brukowania ulic. W 1981 r. utworzono Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, które przejęło dawne synagogi, przekształcając je w budynki muzealne.

W dniu 15 marca 1923 powstał klub sportowy „Sokół” Włodawa, rok później zmienił nazwę na „Włodawija”, a w roku 1956 klub przyjął dzisiejsza nazwę - Włodawianka.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Włodawa przez wieki była miastem, w którym w zgodzie żyli obok siebie Polacy, Rusini (Ukraińcy) oraz Żydzi, którzy do II wojny światowej stanowili ponad 60% jego ludności. Tradycję wielokulturowości upamiętnia i kultywuje coroczny Festiwal Trzech Kultur (kultur: żydowskiej, polskiej i ruskiej, związanych z trzema religiami: katolicyzmem, prawosławiem i judaizmem). W okresie zaborów Włodawa leżała początkowo w zaborze austriackim, dopiero potem została włączona do rosyjskiego.

Instytucje kultury:

  • Młodzieżowy Dom Kultury, ul. Partyzantów 17
  • Włodawski Dom Kultury, al. J. Piłsudskiego 10
  • Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Przechodnia 13
  • Biblioteka Pedagogiczna, ul. Sierpińskiego 4
  • Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego, ul. Czerwonego Krzyża 7

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Miejskie Przedszkole Integracyjne we Włodawie, ul. Szkolna 5
  • Przedszkole Miejskie nr 1 we Włodawie, ul. Słowackiego 16
  • Przedszkole Miejskie nr 2 we Włodawie, ul. Zbigniewa Sierpińskiego 4
  • Niepubliczne Przedszkole "Mała Akademia", ul. 11 Listopada 5b

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 2 we Włodawie, ul. Kopernika 3
  • Szkoła Podstawowa nr 3 we Włodawie, ul. Zbigniewa Sierpińskiego 4
  • Szkoła Podstawowa Specjalna nr 4 we Włodawie, ul. Partyzantów 13

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Gimnazjum nr 1 we Włodawie, ul. Szkolna 7
  • Publiczne Gimnazjum nr 2 im. Zamoyskich we Włodawie, ul. Szkolna 1
  • Publiczne Gimnazjum Specjalne nr 3 we Włodawie, ul. Partyzantów 13
  • Gimnazjum z oddziałami przysposabiającymi do pracy, ul. Żołnierzy WiN 16

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

  • I Liceum Ogólnokształcące we Włodawie, ul. Szkolna 1
  • Zespół Szkół Zawodowych nr 1 i II Liceum Ogólnokształcące, ul. Modrzewskiego 24
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna we Włodawie, ul. Partyzantów 13

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Transport[edytuj | edytuj kod]

  • Włodawa posiada połączenie kolejowe z Chełmem. Ruch pasażerski na tej trasie został wstrzymany w listopadzie 2002 roku. Obecnie linia kolejowa Chełm-Włodawa wykorzystywana jest wyłącznie przez pociągi towarowe – Włodawa (stacja kolejowa). Od 11 sierpnia do 7 października 2012 kursowały jednak pomiędzy Włodawą a Chełmem szynobusy, reaktywowane w sezonie turystycznym. Było to pierwsze połączenie pasażerskie od 2002 roku[7].

Struktura powierzchni i układ urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

ul. Kościelna
ul. 11 Listopada
Południowo-zachodnia pierzeja włodawskiego rynku

Według danych z roku 2002[7] Włodawa ma obszar 18,67 km², w tym:

Zabudowa Włodawy rozciągnięta jest południkowo wzdłuż rzeki Bug, która stanowi wschodnią granicę miasta. Osią zabudowy są dwie równoległe względem siebie ulice, mianowicie al. Jana Pawła II i ul. J.Piłsudskiego, przechodząca na północy w ul. Długą, natomiast na południu w ul. Kraszewskiego. Południowa część Włodawy charakteryzuje się zwartą zabudową jednorodzinną, która w miarę podążając na północ ustępuje miejsca zabudowie szeregowej. Miasto w środkowej części możemy podzielić na dwa sektory. W sektorze wschodnim części środkowej obserwujemy obszerny kwadratowy rynek, w którego centralnej części znajduje się omawiany wyżej zespół kramów i jatek (Czworobok). Zarówno dookoła samego rynku, jak też przy odchodzących od niego wąskich, bocznych uliczkach możemy spotkać wiele zabytkowych kamieniczek. W tym też rejonie znajdują się trzy perły architektoniczne Włodawy, mianowicie barokowy kościół (XVIII w.) wraz z przyległym do niego klasztorem (XVII w.), synagogę (XVIII w.) oraz cerkiew prawosławną (XIX w.). Sektor zachodni części środkowej charakteryzuje się blokową zabudową wielorodzinną (bloki 2-5 kondygnacji), a także usługowo- przemysłową (szczególnie wzdłuż ul. Lubelskiej). Północna część miasta to głównie zabudowa jednorodzinna, z wyjątkiem usytuowanego w tym rejonie osiedla wojskowego (bloki 3-5 kondygnacji), a także bloków w rejonie ulic Wspólnej, Sybiraków i Szpitalnej (3 kondygnacje). Najdalej na północ (a mianowicie północny wschód) wysuniętym fragmentem miasta jest teren po byłej jednostce wojskowej (obecnie głównie zabudowa jednorodzinna i usługowo-przemysłowa).

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Włodawy kształtowany jest przez masy suchego i mroźnego powietrza kontynentalnego. Lato tutaj jest ciepłe – średnia temperatura w lipcu to +18 °C, zimą –6,5 °C, częste są poranne przymrozki jesienią i wiosną.

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Miasto stanowi 1,49% powierzchni powiatu. Stopa bezrobocia (stan na marzec 2010) – 22,2%

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność Włodawy w latach 1693-2006[edytuj | edytuj kod]

Przyrost naturalny[edytuj | edytuj kod]

ul. Furmańska
ul. Chełmska
Przedwojenny budynek na rogu ul. Rynek i Czerwonego Krzyża
Przedwojenny budynek znajdujący się przy ul. Krótkiej 3
  • 1950 rok – 201
  • 1960 rok – 84
  • 1970 rok – 48
  • 1980 rok – 185
  • 1983 rok – 225
  • 1985 rok – 171
  • 1990 rok – 118
  • 1995 rok – 38
  • 1999 rok – 37
  • 2000 rok – 23
  • 2005 rok – 32
  • 2006 rok – –19

Saldo migracji[edytuj | edytuj kod]

  • 1980 rok – 255
  • 1985 rok – 114
  • 1990 rok – 155
  • 1995 rok – 18
  • 2000 rok – –23

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Włodawa, Hanna, Hańsk, Stary Brus, Urszulin, Wola Uhruska, Wyryki.

Gmina sąsiaduje z Białorusią (sielsowiet Tomaszówka w rejonie brzeskim). Na południe od granic miasta znajduje się też granica z Ukrainą (graniczy z nią wiejska gmina Włodawa).

Włodawa w literaturze pięknej[edytuj | edytuj kod]

W powieści Henryka Sienkiewicza Ogniem i mieczem Rzędzian spotkał w zajeździe we Włodawie Bohuna, publicznie podającego się za szlachcica Hulewicza z Podola, leczącego rany po pojedynku z Michałem Wołodyjowskim, gdy mu się w wypadku – przewróceniu wozu w Parczewie rany otworzyły. Tu Bohun wyjawił Rzędzianowi miejsce ukrycia kniaziówny Heleny Kurcewiczówny u Horpyny, w jarze nad Waładynką, niedaleko Raszkowa[8].

Włodawa w filmie[edytuj | edytuj kod]

  • W filmie Wrota Europy (1995) we Włodawie sfilmowano ujęcia z Rohaczowa.
  • W filmie Akcja Brutus (1971) we Włodawie sfilmowano ujęcia dotyczace aresztowania majora „Boruty”.

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r., Główny Urząd Statystyczny, 2009.08.20.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31.03.2011.
  3. Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 327
  4. Dz. U. z 1992 r. Nr 54, poz. 260
  5. Według hasła Włodawa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r. miasto nigdy nie otrzymało praw miejskich na mocy królewskiego przywileju, lecz jedynie raz nadane swobody utrzymywane przez kolejnych dziedziców.
  6. Dane według raportów wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  7. 7,0 7,1 Udana reaktywacja linii Chełm - Włodawa (pol.). rynek-kolejowy.pl. [dostęp 2012-10-11].
  8. Henryk Sienkiewicz Ogniem i mieczem (wyd. 1901) tom III rozd. XXI.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • S.E. Michalski, Włodawa. Monografia statystyczno-gospodarcza, Lublin 1939.
  • E. Olszewski, R. Szczygieł, Dzieje Włodawy, Lublin-Włodawa 1991.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]