Dworzec Wiedeński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dworzec Wiedeński
Dworzec Warszawsko-Wiedeński

Варшава Венский вокзал
Dworzec Wiedeński ok. 1890
Dworzec Wiedeński ok. 1890
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Styl architektoniczny Klasycyzm
Architekt Henryk Marconi
Inwestor Towarzystwo Akcyjne Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej
Rozpoczęcie budowy 14 lipca 1844
Ukończenie budowy 14 czerwca 1845
Zniszczono 1 stycznia 1921 (rozbiórka korpusu głównego), wrzesień 1939
Pierwszy właściciel Варшавско-Венская железная дорога
Kolejni właściciele Königlich Preußische und Großherzoglich Hessischen Staatseisenbahnen zu Warschau,

PKP, Gedob

Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Dworzec Wiedeński (nieistniejący)
Dworzec Wiedeński (nieistniejący)
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Dworzec Wiedeński (nieistniejący)
Dworzec Wiedeński (nieistniejący)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dworzec Wiedeński (nieistniejący)
Dworzec Wiedeński (nieistniejący)
Ziemia52°13′47″N 21°00′34″E/52,229722 21,009444
Dworzec przyjazdowy, ok. 1900

Dworzec Wiedeński[1][2], Dworzec Warszawsko-Wiedeński[3][4], Dworzec Główny[1][5] – nieistniejący dworzec kolejowy w Warszawie. Był budowany od 14 lipca 1844 do 14 czerwca 1845 dla Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, według projektu Henryka Marconiego[6]. Znajdował się na rogu Alei Jerozolimskich i ulicy Marszałkowskiej[6]. 14 czerwca 1845 dokonano otwarcia dworca i pierwszego odcinka linii kolejowej.

Na początku XX wieku dworzec został rozbudowany o nowy budynek dla pasażerów przyjeżdżających (tzw. dworzec przyjazdowy), a w latach 1920–1921 od strony ul. Chmielnej wzniesiono prowizoryczny drewniany budynek Dworca Głównego.

W okresie międzywojennym większa część budynku Dworca Wiedeńskiego została rozebrana w związku z budową warszawskiej linii średnicowej. Dworzec Wiedeński zastąpił nowoczesny budynek nowego Dworca Głównego, który zaczęto budować w 1932, jednak pozostał on niedokończony i został ostatecznie zburzony w 1944 przez Niemców, po upadku powstania warszawskiego[6].

Historia[edytuj]

Dworzec miał 160 m długości, tyle ile przeciętny pociąg w tamtych czasach. Został zaprojektowany tak, aby przypominał dwa stykające się parowozy[6]. Elewacje miały formy charakterystyczne dla renesansu florenckiego. Składał się z dwupiętrowego środkowego gmachu, dwóch trzypiętrowych wież po bokach. Środkową część z wieżami łączyły piętrowe oficyny. W zachodniej wieży umieszczono telegraf, we wschodniej – zegar. Perony znajdowały się na tyłach budynku. Przed dworcem posadzono dwa rzędy włoskich topoli. W środku nie było wielkiej hali. W niewielkich pomieszczeniach urządzono oddzielne kasy, poczekalnie, i bufety dla pasażerów trzech klas, dla wojskowych, oddzielne pokoje dla dam i osób wysoko sytuowanych. W późniejszych latach dokonano niewielkiej rozbudowy oficyn. W czasie jednego z remontów usunięto rzeźby na balustradach w głównym budynku.

Pod koniec XIX wieku podjęto decyzję o budowie nowego dworca. Sporządzenie projektu zlecono Józefowi Hussowi. Nowy dworzec miał być wzorowany na dworcu Kolei Magdebursko-Halbersztadzkiej w Berlinie. Miał mieć renesansową elewacje przypominającą Łuk Triumfalny. W środku miała znajdować się wielka hala z peronami nakryta przeszklonym, walcowatym dachem. Fasada miała być zwrócona w stronę ulicy Marszałkowskiej, a nie jak dotychczas do Alei Jerozolimskich. Projekt nie został zaakceptowany, gdyż nie przewidywał połączenia z szerokimi torami towarzystw kolejowych z lewego brzegu Wisły. Władze zażądały również zmiany elewacji z renesansowej na bizantyjską, na co nie zgodził się projektant.

Ostatecznie w 1900 r. dobudowano od strony ulicy Chmielnej niewielki eklektyczny dworzec przyjazdowy, nazwany „Nową Poczekalnią”[7]. Nowy budynek dworca miał 62 m długości i 13,5 m szerokości[7]. Stary budynek dworca służył głównie osobom wyjeżdżającym.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości stację kolejową którą obsługiwał dworzec nazwano Warszawa Główna.

W latach 1920–1921, w związku z rozpoczynającymi się pracami nad przebudową warszawskiego węzła kolejowego, w pobliżu Dworca Wiedeńskiego od strony ul. Chmielnej wzniesiono prowizoryczny drewniany budynek Dworca Głównego[5]. Miał on przejąc funkcje Dworca Wiedeńskiego po jego przewidywanej rozbiórce[5]. Dworzec zaprojektowali Tadeusz Zieliński i Maksymilian Bystydzieński[8]. Dworzec Wiedeński wraz z prowizorycznym dworcem z 1921 zaczął być oficjalnie nazywany Dworcem Głównym[5].

W latach 30. XX wieku rozpoczęto budowę linii średnicowej. Wymagało to odsunięcia przyszłego dworca na zachód oraz zburzenia skrzydła zachodniego Dworca Wiedeńskiego, aby zmieścić przed nim głowicę torową wschodnią wychodzącą spod Al. Jerozolimskich. Częściowo na miejscu zburzonego skrzydła zachodniego (z wieżą telegrafu) rozpoczęto budowę nowoczesnego Dworca Głównego nad torami linii średnicowej. Pozostała część budynku została spalona we wrześniu 1939, a ruiny rozebrano przed 1944.

Upamiętnienie[edytuj]

  • W czasie budowy placu Defilad w 1955 r. niedaleko miejsca wieży wschodniej (znajdowała się tam, gdzie znajduje się jezdnia poszerzonej ul. Marszałkowskiej) pojawiła się tablica pamiątkowa z tekstem: Tu stała wieża zegarowa dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Tablica zaginęła podczas budowy stacji metra. W tym miejscu znajduje się zagłębiony plac (tzw. patelnia) przed stacją Centrum[9].
  • Tablica pamiątkowa na pawilonie wschodnim dworca Warszawa Śródmieście wmurowana w latach 60. XX wieku[10].

Zobacz też[edytuj]

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 159. ISBN 83-01-08836-2.
  2. Stefan Kieniewicz: Warszawa w latach 1795-1914. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 122.
  3. Jerzy S. Majewski: Warszawa nieodbudowana. Metropolia belle époque. Warszawa: VEDA, 2003, s. 31. ISBN 83-85584-82-X.
  4. Robert Marcinkowski: Ilustrowany Atlas Dawnej Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Oliwka, 2013, s. 74. ISBN 978-83-931203-1-4.
  5. a b c d Jarosław Zieliński: Warszawa wielkomiejska. Marszałkowska, róg Świętokrzyskiej i okolice. Warszawa: EKBiN Studio PR, 2014, s. 73. ISBN 978-83-929745-5-0.
  6. a b c d Dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Portal magazynu historycznego „Mówią Wieki”, czerwiec 2007.
  7. a b Przewodnik po Warszawie (do 1944 roku).
  8. Warszawski węzeł kolejowy. Wczoraj, dziś i jutro. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1977, s. 29.
  9. Jerzy S. Majewski: Warszawa nieodbudowana. Metropolia belle époque. Warszawa: VEDA, 2003, s. 35. ISBN 83-85584-82-X.
  10. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w. Warszawa: Argraf, 2004, s. 21. ISBN 83-912463-4-5.

Bibliografia[edytuj]

  • Jerzy S. Majewski: Warszawa nieodbudowana. Metropolia belle époque. Warszawa: VEDA, 2003. ISBN 83-85584-82-X.

Linki zewnętrzne[edytuj]