Jerzy Putrament

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jerzy Putrament
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 14 listopada 1910
Mińsk
Data i miejsce śmierci 23 czerwca 1986
Warszawa
Poseł II kadencji Sejmu PRL
Okres od 20 lutego 1957
do 20 lutego 1961
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal im. Ludwika Waryńskiego
Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
FR CdG palm br.png
Krzyż Wojenny 1939–1945 z brązową palmą (Francja)
Order Przyjaźni Narodów 40 years of victory rib.png
Barbara Drapińska i ambasador Jerzy Putrament podczas premiery filmu „Ostatni etap” w Paryżu
Grób Jerzego Putramenta na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (23 lipca 2008)

Jerzy Putrament ps. Jerzy Pleśkiewicz (ur. 14 listopada 1910 w Mińsku, zm. 23 czerwca 1986 w Warszawie[1]) – polski pisarz, poeta, publicysta, poseł na Sejm PRL I kadencji i II kadencji z ramienia PZPR, członek egzekutywy POP PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich[2], członek Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska[3], Obozu Wielkiej Polski[4]. W latach 1947–1950 ambasador RP we Francji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wychował się w polskiej rodzinie (jego ojcem był Konstanty Putrament, oficer wojskowy, z pochodzenia Rosjanin)[potrzebny przypis] o tradycjach patriotycznych, wyznania prawosławnego.

W początkowym okresie studiów (polonistyka na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie w latach 1930–1934) był od 1929 korporantem Filomatii Vilnensis[5] i członkiem Młodzieży Wszechpolskiej oraz wiceprezesem tej organizacji[6] w połowie lat trzydziestych dokonał wolty politycznej, przechodząc na pozycje komunisty-internacjonalisty[7].

Członek grupy literacko-artystycznej Żagary. Debiut poetycki w 1932. Na przełomie lat 1933/1934 opublikował (pod pseudonimem Jerzy Pleśkiewicz) przekłady utworów Bunina. Opisany w Zniewolonym umyśle (Czesław Miłosz) jako Gamma. W 1937 wraz z kolegami został oskarżony o prowadzenie propagandy komunistycznej na łamach czasopisma „Poprostu”, wskutek czego wydawnictwo zostało zamknięte.

Po wybuchu wojny znalazł się we Lwowie, gdzie działał w kolaboracyjnym Związku Pisarzy. Po prowokacji NKWD i aresztowaniu grupy pisarzy polskich (m.in. Wata, Broniewskiego, Sterna, Peipera, Parnickiego) w styczniu 1940 zaczął organizować serwilistyczny list potępiający aresztowanych. Inicjatywa ta spełzła na niczym, utrącona przez Wandę Wasilewską. Ze wspomnień Michała Borwicza, późniejszego współpracownika paryskiej „Kultury”, można wnioskować, że Putrament wtedy został zwerbowany przez NKWD. 17 września 1940 przyjęto go do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy[8]. Po zaatakowaniu ZSRR przez Niemcy hitlerowskie ewakuował się do Moskwy, gdzie spędził okres aż do wyzwolenia Wilna w lipcu 1944. Współtwórca Związku Patriotów Polskich i 1 Armii Wojska Polskiego, oficer oświatowo-polityczny I Dywizji im. T. Kościuszki[9].

W 1944 Putrament został wysłany przez gen. Zygmunta Berlinga do Wilna, by namawiać członków AK do wstępowania do 1 Armii. Wykonywał też inne misje w imieniu Związku Patriotów Polskich.

Po wojnie był w latach 1947–1950 ambasadorem RP w Paryżu. Następnie pracował w Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich (w latach 1950–1953 sekretarz generalny, 1955–1956 oraz 1959–1980 wiceprezes), gdzie w okresie stalinowskim sprawował faktyczną władzę. Działał w Polskim Komitecie Obrońców Pokoju[8]. 22 listopada 1950 w Warszawie na II Kongresie Obrońców Pokoju został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju[10].

19 października 1956 roku, w dniu rozpoczęcia obrad VIII Plenum KC PZPR, opublikował w „Trybunie Ludu” artykuł Sedno sprawy, w którym krytykował stalinowski model socjalizmu i wypowiadał się za utworzeniem samorządnych rad robotniczych. Na artykuł ten gwałtownie i krytycznie zareagował organ KPZR „Prawda” w artykule Antysocjalistyczne wystąpienia w prasie polskiej[11].

W latach 1954–1957 i 1963–1973 był prezesem Polskiego Związku Szachowego, a w latach 1955–1968 kierownikiem literackim zespołu filmowego „Start”. W latach pięćdziesiątych związany z „frakcją” puławian[12].

W latach 1966–1971 był współredaktorem „Miesięcznika Literackiego”, a następnie redaktorem naczelnym ukazującego się w latach 1972–1981 warszawskiego tygodnika literacko-społecznego „Literatura”. W 1969 był członkiem Komisji Nagród Ministerstwa Kultury i Sztuki[13].

Oprócz krytyczno-propagandowej powieści Wrzesień opisującej klęskę 1939 roku, za najgłośniejszy utwór literacki Putramenta uchodzi jego późna powieść światopoglądowa Bołdyn, zekranizowana w 1982 przez Czesława i Ewę Petelskich.

W latach 1944–1948 członek PPR, a od 1948 – PZPR. Był zastępcą członka (1948–1964) oraz członkiem (1964–1981) Komitetu Centralnego PZPR. W latach 1952–1961 poseł na Sejm PRL I i II kadencji z ramienia PZPR. Aż do śmierci zasiadał także w Radzie Naczelnej ZBoWiD. W 1983 wybrany w skład Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.

Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A31-tuje-10)[14].

Jego syn Konstanty (1949–2006) był operatorem, później dziennikarzem, pisarzem i wydawcą, prezesem agencji PR[15].

Twórczość[16][edytuj | edytuj kod]

Poezja[edytuj | edytuj kod]

  • 1934Wczoraj powrót
  • 1937Droga leśna
  • 1944Wojna i wiosna
  • 1951Wiersze wybrane

Proza[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

polskie[edytuj | edytuj kod]

zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • Nagroda państwowa I stopnia z okazji 20-lecia Polski Ludowej (22 lipca 1964)[23]
  • Nagroda państwowa II stopnia za powieść „Wrzesień” (1953)[24]
  • Nagroda państwowa II stopnia (1955)[25]
  • Nagroda im. L. Waryńskiego (1986).

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Jerzego Putramenta.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. „Szachy” nr 7/1986, II strona okładki.
  2. Dariusz Jarosz, Działalność Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w latach 1949–1953 (w świetle akt własnych), „Mazowieckie Studia Humanistyczne”, 5 (1), s. 5–45 [dostęp 2019-01-12]. [zob. s. 9]
  3. TVP Historia. Jerzy Putrament. 19 kwietnia 2009.
  4. Czesław Miłosz wspominał, że Jerzy Putrament w czasie studiów w Wilnie związał się z endecją: „On [Putrament] przyjechał z Lidy na uniwersytet i właściwie mówiąc, kiedy ja wstąpiłem na uniwersytet, to już chyba ta nasza organizacja [PET] wtedy przestała działać, przestaliśmy się zbierać, a Putrament przyjechał i z początku należał do Obozu Wielkiej Polski, do nacjonalistów”. „Recogito” wrzesień–październik 2004.
  5. K! Filomatia Vilnensis, archiwumkorporacyjne.pl [dostęp 2019-07-19].
  6. „Putrament był wiceprezesem endeckiego Związku Młodzieży Wszechpolskiej”, [w:] Marek Zaleski. Przygoda drugiej awangardy. Polska Akademia Nauk. Instytut Badań Literackich. Ossolineum. 1984. s. 84.
  7. „Jerzy Putrament, dynamiczny młodzieniec, robiący polityczną woltę z laską (...) z mieczykiem obwie-polskim na zielonej wstążecce w klapie marynarki i z deklem korporackim na głowie, aż po kontakty z partią komunistyczną...”, [w:] Poezja. Dialogi o Żagarach i opisanie Miłosza. Wydawnictwo Współczesne RSW „Prasa”. s. 16.
  8. a b Anna Bikont, Joanna Szczęsna: Lawina i kamienie: pisarze wobec komunizmu. Warszawa, 2006.
  9. Jerzy Putrament (1910–1986), dzieje.pl [dostęp 2019-07-17].
  10. „Trybuna Robotnicza” z 1950, nr 324, s. 3 [dostęp 2016-08-03]
  11. Henryk Korotyński „Trzy czwarte prawdy“, Państwowy Instytut Wydawniczy 1987, ​ISBN 83-06-01361-1​, str.201
  12. Październik i „Mała stabilizacja”. W: Jerzy Eisler: Zarys dziejów politycznych Polski 1944-1989. Warszawa: POW „BGW”, 1992, s. 61–62. ISBN 83-7066-208-0.
  13. Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
  14. Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
  15. Konstanty Putrament, FilmPolski [dostęp 2020-05-12] (pol.).
  16. Jerzy Putrament, lubimyczytac.pl [dostęp 2019-07-17].
  17. M.P. z 1952 r. nr 70, poz. 1054 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie kultury i sztuki”.
  18. M.P. z 1947 r. nr 29, poz. 258 „za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą, oraz za gorliwą pracę i sumienne wykonywanie obowiązków służbowych”
  19. M.P. z 1947 r. nr 16, poz. 35 „za zasługi na polu ogólno-państwowej pracy”
  20. Uznanie dla twórców kultury /w/ Trybuna Robotnicza, nr 170, 19 lipca 1984, str. 1-2
  21. „Życie Partii”, styczeń–marzec 1987, s. 55.
  22. a b Ryszard Sudziński: Emigracja polska wobec problemów przebudowy i sowietyzacji kraju po drugiej wojnie światowej. Poznań: 2007, s. 159.
  23. Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 3.
  24. Dziennik Polski, rok IX, nr 173 (2948), s. 7.
  25. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]