Jerzy Putrament

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Putrament
Jerzy Putrament 2.jpg
Data i miejsce urodzenia 14 listopada 1910
Mińsk
Data i miejsce śmierci 23 czerwca 1986
Warszawa
Poseł II kadencji Sejmu PRL
Okres od 20 lutego 1957
do 20 lutego 1961
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 30-lecia Polski Ludowej Order Przyjaźni Narodów Medal 40-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945
Barbara Drapińska i ambasador Jerzy Putrament podczas premiery filmu „Ostatni etap” w Paryżu.
Grób Jerzego Putramenta na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (23 lipca 2008)

Jerzy Putrament (ur. 14 listopada 1910 w Mińsku, zm. 23 czerwca 1986 w Warszawie[1]) – polski pisarz, poeta, publicysta, działacz polityczny, poseł na Sejm PRL I i II kadencji z ramienia PZPR, członek egzekutywy POP PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w 1950 roku[2], członek Związku Akademickiego Młodzież Wszechpolska[3], Obozu Wielkiej Polski[4], agent NKWD, po wojnie ambasador Polski w Paryżu, tajny współpracownik MBP.

Życiorys[edytuj]

Wychował się w polskiej rodzinie o tradycjach patriotycznych, wyznania prawosławnego.

W początkowym okresie studiów (polonistyka na uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie w latach 1930–1934) był od 1929 r. korporantem Filomatii Vilnensis[5] i członkiem Młodzieży Wszechpolskiej oraz wiceprezesem tej organizacji[6]; w połowie lat trzydziestych dokonał wolty politycznej, przechodząc na pozycje komunisty-internacjonalisty[7].

Członek grupy literacko-artystycznej Żagary. Debiut poetycki w 1932. Na przełomie lat 1933/1934 opublikował (pod pseudonimem Jerzy Pleśkiewicz) przekłady utworów Bunina. Opisany w Zniewolonym umyśle (Czesław Miłosz) jako Gamma. W 1937 r. wraz z kolegami został oskarżony o prowadzenie propagandy komunistycznej na łamach czasopisma „Poprostu”, wskutek czego wydawnictwo zostało zamknięte.

Po wybuchu wojny znalazł się we Lwowie, gdzie działał w kolaboracyjnym Związku Pisarzy. Po prowokacji NKWD i aresztowaniu grupy pisarzy polskich (m.in. Wata, Broniewskiego, Sterna, Peipera, Parnickiego) w styczniu 1940 zaczął organizować serwilistyczny list potępiający aresztowanych. Inicjatywa ta spełzła na niczym, utrącona przez Wandę Wasilewską. Ze wspomnień Michała Borwicza, późniejszego współpracownika paryskiej „Kultury”, można wnioskować, że Putrament wtedy został zwerbowany przez NKWD. 17 września 1940 przyjęto go do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy[8]. Po zaatakowaniu ZSRR przez Niemcy hitlerowskie ewakuował się do Moskwy, gdzie spędził wojnę aż do wyzwolenia jego rodzinnego Wilna w lipcu 1944. Współtwórca Związku Patriotów Polskich i 1 Armii Wojska Polskiego, oficer oświatowo-polityczny I Dywizji im. T. Kościuszki.

W 1944 Putrament został wysłany przez płk. Berlinga do Wilna, by namawiać członków AK do wstępowania do 1 Armii. Wykonywał też inne misje w imieniu Związku Patriotów Polskich.

Po wojnie był w latach 1947–1950 ambasadorem PRL w Paryżu. Następnie pracował w Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich (w latach 1950–1953 sekretarz generalny, 1955–1956 oraz 1959–1980 wiceprezes), gdzie w okresie stalinowskim sprawował faktyczną władzę. Działał w Polskim Komitecie Obrońców Pokoju[8].

22 listopada 1950 w Warszawie na II Kongresie Obrońców Pokoju został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju[9].

W latach 1954–1957 i 1963–1973 był prezesem Polskiego Związku Szachowego, a w latach 1955–1968 kierownikiem literackim zespołu filmowego „Start”. W latach pięćdziesiątych związany z „frakcją” puławian[10].

W latach 1966–1971 był współredaktorem „Miesięcznika Literackiego”, a następnie redaktorem naczelnym ukazującego się w latach 1972–1981 warszawskiego tygodnika literacko-społecznego „Literatura”. W 1969 był członkiem Komisji Nagród Ministerstwa Kultury i Sztuki[11].

Oprócz krytyczno-propagandowej powieści Wrzesień opisującej klęskę 1939 r., za najgłośniejszy utwór literacki Putramenta uchodzi jego późna powieść światopoglądowa Bołdyn, zekranizowana w 1982 przez Czesława i Ewę Petelskich.

W latach 1944–1948 członek PPR, a od 1948 – PZPR. Był zastępcą członka (1948–1964) oraz członkiem (1964–1981) Komitetu Centralnego PZPR. W latach 1952–1961 poseł na Sejm PRL I i II kadencji z ramienia PZPR. Aż do śmierci zasiadał także w Radzie Naczelnej ZBoWiD. W 1983 wybrany w skład Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.

Odznaczenia i nagrody[edytuj]

I inne

Twórczość[edytuj]

Poezja[edytuj]

  • 1934Wczoraj powrót
  • 1937Droga leśna
  • 1944Wojna i wiosna
  • 1951Wiersze wybrane

Proza[edytuj]

  • 1936Struktura nowel Prusa
  • 1946Święta kulo
  • 1947Rzeczywistość
  • 1952Wrzesień
  • 1952 – Notatnik chiński
  • 1953Od Wołgi do Wisły
  • 1953Na literackim froncie
  • 1954Rozstaje
  • 1955Trzy powroty
  • 1956Notatki polemiczne
  • 1956 – Dwa łyki Ameryki
  • 1956 – Wakacje
  • 1957Wypadek w Krasnymstawie
  • 1957 – Trzynasty z Wesołka
  • 1958Strachy w Biesalu
  • 1959Kronika obyczajów
  • 1959 – Fiołki w Neapolu
  • 1961Arka Noego
  • 1961 – Arkadia
  • 1961 – Chińszczyzna
  • 1961 – Pół wieku, t. I
  • 1961 – Pół wieku, t. II
  • 1963Cztery strony świata
  • 1963 – Pasierbowie
  • 1964Odyniec
  • 1966Puszcza
  • 1967Małowierni
  • 1969Bołdyn
  • 1977Hiszpańska szkoła jazdy (Wydawnictwo Pojezierze)
  • 1979Akropol
  • 1979, 1980 – Wybrańcy (2 tomy)

Ekranizacje[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Jerzego Putramenta.

Przypisy

  1. „Szachy” nr 7/1986, II strona okładki.
  2. Dariusz Jarosz, Działalność Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w latach 1949–1953 : w świetle akt własnych, w: Mazowieckie Studia Humanistyczne, Tom 5, Numer 1 (1999) s. 9.
  3. TVP Historia. Jerzy Putrament. 19 kwietnia 2009.
  4. Cz. Miłosz wspominał, że Putrament w czasie studiów w Wilnie związał się z endecją: „On [Putrament] przyjechał z Lidy na uniwersytet i właściwie mówiąc, kiedy ja wstąpiłem na uniwersytet, to już chyba ta nasza organizacja [PET] wtedy przestała działać, przestaliśmy się zbierać, a Putrament przyjechał i z początku należał do Obozu Wielkiej Polski, do nacjonalistów”. „Recogito” wrzesień-październik 2004, http://www.recogito.pologne.net/recogito_30/znaki1.htm.
  5. http://www.archiwumkorporacyjne.pl/index.php/muzeum-korporacyjne/wilno/k-filomatia-vilnensis/, stan z dnia 24 września 2012.
  6. „Putrament był wiceprezesem endeckiego Związku Młodzieży Wszechpolskiej”, [w:] Marek Zaleski. Przygoda drugiej awangardy. Polska Akademia Nauk. Instytut Badań Literackich. Ossolineum. 1984. s. 84.
  7. „Jerzy Putrament, dynamiczny młodzieniec, robiący polityczną woltę z laską (...) z mieczykiem obwie-polskim na zielonej wstążecce w klapie marynarki i z deklem korporackim na głowie, aż po kontakty z partią komunistyczną...”, [w:] Poezja. Dialogi o Żagarach i opisanie Miłosza. Wydawnictwo Współczesne RSW „Prasa”. s. 16.
  8. a b Anna Bikont, Joanna Szczęsna: Lawina i kamienie: pisarze wobec komunizmu. Warszawa, 2006.
  9. Trybuna Robotnicza z 1950, nr 324 str. 3 [dostęp z dnia: 2016-08-03]
  10. Październik i „Mała stabilizacja”. W: Jerzy Eisler: Zarys dziejów politycznych Polski 1944-1989. Warszawa: POW „BGW”, 1992, s. 61–62. ISBN 8370662080.
  11. Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3.
  12. M.P. z 1947 r. Nr 16, poz. 35
  13. 22 lipca 1952 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie kultury i sztuki” M.P. z 1952 r. Nr 70, poz. 1054
  14. M.P. z 1947 r. Nr 29, poz. 258
  15. Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 3.
  16. Dziennik Polski, rok IX, nr 173 (2948), s. 7.
  17. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315.

Bibliografia[edytuj]