Joseph Goebbels

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Joseph Goebbels
Bundesarchiv Bild 146-1968-101-20A, Joseph Goebbels.jpg
Data i miejsce urodzenia 29 października 1897
Rheydt, Cesarstwo Niemieckie
Data i miejsce śmierci 1 maja 1945
Berlin, III Rzesza
Minister propagandy Rzeszy
Okres od 30 stycznia 1933
do 1 maja 1945
Przynależność polityczna Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP)
Poprzednik Adolf Hitler
Następca Werner Naumann
2. Kanclerz Rzeszy
Okres od 30 kwietnia 1945
do 1 maja 1945
Przynależność polityczna Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (NSDAP)
Poprzednik Adolf Hitler
Następca Lutz Schwerin von Krosigk
Joseph Goebbels Signature.svg
Joseph Goebbels z dziećmi (Wigilia 1937)
Generał Własow (pierwszy od lewej) u Goebbelsa

Joseph Paul Goebbels (ur. 29 października 1897 w Rheydt, zm. 1 maja 1945 w Berlinie) – niemiecki minister propagandy i oświecenia publicznego w rządzie Adolfa Hitlera, członek ścisłego kierownictwa partii narodowosocjalistycznej, w ostatnich dniach życia kanclerz Rzeszy, zbrodniarz wojenny. Jeden z najbliższych współpracowników oraz doradców Adolfa Hitlera.

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Goebbels urodził się w Rheydt, mieście przemysłowym na południe od Mönchengladbach na obrzeżach Zagłębia Ruhry[1] w rodzinie katolickiej; jego ojciec był urzędnikiem zakładowym, natomiast matka była robotnicą rolną. Goebbels miał czworo rodzeństwa: Hansa (1893–1947), Konrada (1895–1949), Elisabeth (1901–1915) oraz Marię (urodzona w 1910, później wyszła za mąż za niemieckiego reżysera Maksa M. Kimmicha). Uczęszczał do gimnazjum katolickiego. Po jego ukończeniu w 1916 zdał egzamin na studia.

Miał zdeformowaną prawą nogę, co było następstwem zespołu stopy końsko-szpotawej lub zapalenia szpiku[2]. William L. Shirer, który był dziennikarzem w Berlinie w latach 30. i znał dobrze Goebbelsa, napisał w książce "Powstanie i upadek Trzeciej Rzeszy" (1960), że deformacja była następstwem ataku zapalenia szpiku kostnego w dzieciństwie oraz nieudanej operacji przy próbie leczenia schorzenia. Goebbels nosił metalową obręcz oraz specjalne buty z powodu krótszej nogi, lecz mimo to kuśtykał przy poruszaniu się. Został odrzucony przy poborze do służby wojskowej podczas I wojny światowej. Potem sam czasem przedstawiał się jako weteran wojenny, a swoje niedomaganie tłumaczył raną wojenną[3].

Uczęszczał do niemieckiej szkoły z internatem prowadzonej przez franciszkanów w Bleijerheide, przedmieściu Kerkrade w Holandii. Studiował literaturę i filozofię na Uniwersytetach w Bonn, Würzburgu, Freiburgu oraz Heidelbergu, gdzie napisał pracę doktorską na temat XIX-wiecznego pisarza romantycznego Wilhelma von Schütza. Dwaj profesorowie, którzy mieli na niego największy wpływ, Friedrich Gundolf oraz opiekun doktoratu w Heidelbergu, Max Freiherr von Waldberg, byli Żydami. Jego inteligencja oraz polityczna przebiegłość była zazwyczaj doceniana także przez jego wrogów.

W 1921 roku uzyskał doktorat w dziedzinie literatury na uniwersytecie w Heidelbergu.

Dołączenie do nazistów[edytuj]

Od 1922 był związany z ruchem nazistowskim jako publicysta i dziennikarz. Podobnie jak inni prominentni działacze III Rzeszy, kontakt z NSDAP nawiązał w 1923 roku, podczas kampanii oporu wobec francuskiej okupacji Zagłębia Ruhry. Hitler, uwięziony po nieudanym puczu monachijskim w listopadzie 1923 r., pozostawił partię bez przywódcy, a gdy 27-letni Goebbels wstąpił do partii w końcu 1924 roku, największy wpływ na jego rozwój polityczny miał Gregor Strasser, przywódca antykapitalistycznego skrzydła NSDAP.

W lutym 1926 r. Hitler, po zakończeniu pracy nad książką "Mein Kampf", wykonał nagły powrót do spraw partii i wezwał około 60 gauleiterów i innych działaczy, w tym Goebbelsa, na spotkanie w Bambergu, w podlegającej Juliusowi Streicherowi Frankonii, gdzie wygłosił dwugodzinną mowę, odrzucając program polityczny "socjalistycznego" skrzydła partii. Dla Hitlera prawdziwym wrogiem narodu niemieckiego byli zawsze Żydzi, a nie kapitaliści. Goebbels był gorzko rozczarowany. "Czuję się zdruzgotany", napisał. Był przerażony określeniem przez Hitlera socjalizmu jako "żydowskiego stworzenia", oświadczeniem, że Związek Radziecki musi zostać zniszczony i deklaracją, że własność prywatna nie będzie przywłaszczona przez rząd nazistowski. "Już nie w pełni wierzę w Hitlera. To jest straszna rzecz: moje wewnętrzne wsparcie dla niego zniknęło".[4]

Jednakże Hitler poznał się na talentach Goebbelsa. W kwietniu ściągnął go do Monachium, wysłał po niego na dworzec własny samochód i udzielił mu długiej prywatnej audiencji. Hitler skrytykował Goebbelsa za jego poparcie dla "socjalistycznego" kierunku, ale zaproponował "czyste konto", o ile Goebbels zaakceptuje jego przywództwo[potrzebny przypis]. Goebbels całkowicie skapitulował, odpłacając Hitlerowi pełną i niezmienną lojalnością do końca życia. "Kocham go... On ma wszystko przemyślane", pisał później, "Taki błyskotliwy umysł musi być moim przewodnikiem", "Adolf Hitler, kocham cię, bo jesteś tak wielki i prosty zarazem, co czyni cię geniuszem". Fest pisze: "Od tego momentu poddał on całe swoje istnienie Hitlerowi, świadomie eliminując wszystkie zahamowania zrodzone z rozumu, wolnej woli i szacunku dla samego siebie." Jeszcze w 1926 r. w nagrodę za oddanie Hitler postawił go na czele okręgu berlińskiego partii jako gauleitera Berlina, a w 1928 roku został wybrany na posła do Reichstagu.

Od kwietnia 1930 roku kierował propagandą NSDAP[5]. Założone przez niego czasopismo "Der Angriff", organ prasowy partii nazistowskiej w Berlinie, wydawane było do 1933 roku. W wyniku jego sugestii Hitler zaczął używać tytułu Führer.

Minister III Rzeszy[edytuj]

Po przejęciu władzy przez Hitlera w 1933 roku Goebbels objął urząd ministra propagandy, oświecenia publicznego i informacji. Był znakomitym polemistą i mówcą. Odegrał znaczącą rolę w upowszechnianiu ideologii nazistowskiej oraz tworzeniu i umacnianiu państwa totalitarnego poprzez prowokacje, kłamstwa, parady i starannie wyreżyserowane wiece. Kreował Hitlera na wodza i umiejętnie podsycał wokół niego kult jednostki. W tym celu posługiwał się radiem i filmem, a monopolowi informacji zawdzięczał możliwość dowolnego kształtowania nastroju społecznego. Goebbels, pisząc takie rozprawy jak "Druga rewolucja" i "Lenin czy Hitler", odkrył swój talent agitatora. Ujawniła się także, dotychczas skrywana, jego fascynacja przemocą. "Historia", mówił, "toczy się na ulicy" – w pracy z lokalnymi liderami SA celowo prowokował bójki uliczne, często z użyciem broni palnej. "Strzeżcie się, psy", pisał, "gdy diabeł jest we mnie, nie ograniczycie go ponownie". 13 czerwca 1934 Joseph Goebbels przybył do Warszawy i wygłosił odczyt[6].

Po klęsce pod Stalingradem powierzono mu zadanie przygotowania narodu niemieckiego do "wojny totalnej". Od 1944 roku pełnił funkcję pełnomocnika Rzeszy ds. totalnej mobilizacji i komisarza obrony Berlina, co sprawiło, że stał się trzecim, po Hitlerze i Heinrichu Himmlerze, najważniejszym dygnitarzem w Rzeszy.

Wszelkie przejawy niemieckiej kultury starał się podporządkować ideologii nazistowskiej, czemu służyła utworzona przez niego w 1933 roku Izba Kultury Rzeszy. W końcowym okresie wojny opowiadał się za kontynuowaniem walki bez względu na ofiary wśród ludności cywilnej. Fanatyczny nazista – wprowadził 60-godzinny tydzień pracy, zakazał wszelkich form rozrywki, wymagał poświęcania życia dla Führera i dobra Rzeszy.

Samobójstwo[edytuj]

W kwietniu 1945 roku postanowił się przenieść wraz z rodziną do bunkra Hitlera. W testamencie politycznym Hitler wyznaczył go na swojego następcę na stanowisko kanclerza Rzeszy. Dlatego też przez kilka godzin po śmierci Hitlera zajmował formalnie urząd kanclerza Rzeszy.

1 maja 1945 roku zabił swoją żonę Magdę, która uprzednio połknęła kapsułkę z cyjankiem, strzelając jej w tył głowy. Przed tym zamordowane zostały przez nią i dr. Stumpfeggera sześcioro jej dzieci (źródła historyczne mówią, że podano im cukierki z cyjankiem): Helga (12 lat), Hildegarda (11 lat), Helmut (9 lat), Hedwiga (8 lat), Holdine (7 lat), Heidrun (4 lata). Następnie Goebbels sam popełnił samobójstwo ok. godziny 20:30[7] (część źródeł historycznych mówi, że samobójstwo popełnił w ogrodzie przed bunkrem kancelarii Rzeszy). Wszystkie ich dzieci nosiły imiona zaczynające się od litery "H" na cześć Adolfa Hitlera.[potrzebny przypis]

4 maja 1945 w małej miejscowości między Berlinem a Bernau ciało Goebbelsa (wraz z nim były tam zwłoki jego pięciorga dzieci i żony) rozpoznał Hans Fritzsche, komentator radiowy[8].

Osobistym adiutantem Goebbelsa był Günther Schwägermann[9].

Joseph Goebbels po wojnie został uznany za jednego z głównych zbrodniarzy wojennych.

Skład rządu Goebbelsa na podstawie testamentu Hitlera[edytuj]

Przypisy

  1. Thacker 2009 ↓, s. 14.
  2. Goebbels informował o tym, że ma to pierwsze schorzenie (talipes equinovarus).
  3. Joachim Fest: The Face of the Third Reich, London 1970, s. 88.
  4. Kershaw Ian, Hitler I, s. 275
  5. Eugeniusz C. Król, Propaganda i indoktrynacja narodowego socjalizmu w Niemczech 1919-1945. Studium organizacji, treści, metod i technik masowego oddziaływania, Warszawa 1999, s. 66.
  6. Goebbels w Warszawie. „Ilustrowana Republika”, s. 1, Nr 161 z 14 czerwca 1934. 
  7. Roger Manvell, Heinrich Frankel: Goebbels. Warszawa, Czytelnik, 1972, s. 314-315.
  8. J. Heydecker, J. Leeb: Trzecia Rzesza w świetle Norymbergi. Bilans tysiąca lat, Warszawa 1979, s. 29 (według innych relacji ciało Goebbelsa i jego żony spalono w ogrodzie gdzie popełnili samobójstwo, a ciała dzieci spoczywały w jednym z pomieszczeń bunkra).
  9. Eberle i Uhl 2005 ↓, s. 421.

Bibliografia[edytuj]

  • Ralf Georg Reuth: Goebbels. Wydawnictwo Iskry, 2004. ISBN 83-207-1763-9.
  • Toby Thacker: Joseph Goebbels: Life and Death. London: Palgrave, 2009.
  • Henrik Eberle, Matthias Uhl: Teczka Hitlera; materiały wieloletniego śledztwa utajnionego przez Stalina, (ДЕЛО Но-1-Г-23). Świat Książki, 2005. ISBN 83-247-0047-1.
  • Kershaw, Ian (1999). Hitler I, ISBN 0-393-04671-0

Zobacz też[edytuj]