Jan Kapistran

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: innych świętych o imieniu Jan.
Święty
Jan Kapistran OFM
prezbiter
wyznawca
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 24 czerwca 1386
Capestrano, Abruzja
Data i miejsce śmierci 23 października 1456
Ilok
Czczony przez Kościół katolicki
Kanonizacja 4 czerwca 1724
Rzym
przez Benedykta XIII
Wspomnienie 23 października
Atrybuty habit franciszkański, u stóp Turek
Patron prawników, kapelanów wojskowych
Szczególne miejsca kultu kościoły franciszkańskie

Jan Kapistran, wł. Giovanni da Capestrano (ur. 24 czerwca 1386 w Capestrano w Abruzji, zm. 23 października 1456 w mieście Uliak nad Dunajem) – franciszkanin obserwant (OFM), kaznodzieja, założyciel klasztorów Braci Mniejszych Obserwantów[a], święty Kościoła katolickiego.

Sam nadał sobie przydomek świętego żołnierza, gdy w wieku 70 lat, w 1456 poprowadził krucjatę przeciwko imperium osmańskiemu w czasie bitwy pod Belgradem. Jako święty katolicki został ogłoszony patronem prawników. Jego imieniem nazwano dwie fundacje misji franciszkańskich w Ameryce Północnej: Mission San Juan Capistrano w Południowej Kalifornii oraz Mission San Juan Capistrano w San Antonio w Teksasie.

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Jak to miało miejsce w średniowieczu, św. Jan wziął swoje nazwisko od nazwy miejscowości, w której przyszedł na świat – Capestrano w diecezji Sulmona w Abruzji, w Królestwie Neapolu. Ojciec świętego przybył do Włoch z dworem andegaweńskim Ludwika I Andegaweńskiego, króla Neapolu. Jan z Kapistranu, studiując prawo na uniwersytecie w Perugii, uczęszczał na wykłady Baldusa de Ubaldis. Był żonaty i piastował urzędy w miejskim magistracie. W 1412 król Neapolu Władysław Andegaweński mianował go gubernatorem Perugii, niespokojnego lenna papieskiego, które potrzebowało silnej ręki, by zaprowadzić w nim porządek. Gdy w 1416 wybuchł spór pomiędzy Perugią i Sigismondem Pandolfim Malatestą Jan z Kapistranu został wysłany jako ambasador, by uzgodnić warunki pokoju. Malatesta uwięził go jednak. W czasie pobytu w niewoli Jan postanowił oddalić swą małżonkę, z którą małżeństwo nigdy nie zostało skonsumowane[1].

Brat mniejszy i kaznodzieja[edytuj | edytuj kod]

Jan z Kapistranu przywdział habit franciszkański razem ze świętym Jakubem z Marchii 4 października 1415. Nowicjat odbył pod okiem br. Honoriusza z Sergiano[2]. Następnie ukończył teologię pod okiem świętego Bernardyna ze Sieny[3]. W Zakonie odznaczał się ascetycznym zacięciem i ścisłym przestrzeganiem reguły Zakonu św. Franciszka. Otrzymawszy święcenia kapłańskie w 14 listopada 1418 r. W tym samym roku otrzymał od papieża Marcina V nominację na inkwizytora generalnego ds. walki z ruchem fraticellich i innym heretykom[4]. Kapistran poszedł w ślady swego duchowego mistrza św. Bernardyna ze Sieny, głosząc płomienne kazania w wielu miastach Półwyspu Apenińskiego. Jak inni znani kaznodzieje franciszkańscy ze szkoły ruchu odnowy zakonnej zapoczątkowanej przez Bernardyna ze Sieny Jan z Kapistranu był aktywny w zachodniej i środkowej Europie, goszcząc w Niemczech, Bawarii, Czechach, Austrii, na Węgrzech, w Chorwacji, na Śląsku i w Polsce. Nawet duże świątynie nie były w stanie pomieścić tłumów, które ciągnęły, by słuchać przemawiającego Jana. Udokumentowano kazanie w Brescii, którego słuchał tłum liczący 126000 wiernych.

Pod koniec lat 20-tych XV w. włoscy obserwanci widzieli w Janie Kapistranie swojego lidera. W latach 1429-1430 występował ona podczas kapituły generalnej Zakonu Braci Mniejszych w Asyżu ujawniając się jako umiarkowany obserwant dążący do utrzymania jedności w Zakonie, a z drugiej strony przywiązany do ruchu reformy[5]. Jego umiarkowanie potwierdziły kompromisowe konstytucje generalne z 1430, zwane konstytucjami mariańskimi, których był współredaktorem jako przewodniczący komisji legislacyjnej[6]. Nie weszły one jednak w życie na skutek wydanej na prośbę franciszkanów konwentualnych przez papieża Marcina V bulli[7]. Papież wydał jednak na wyraźne żądanie Kapistrana przywilej posiadania przez obserwantów własnego wikariusza generalnego i wikariuszy prowincjalnych zależnych od generała i prowincjałów. Włoscy obserwanci otrzymali zaś prawo samodzielnego zwoływania własnych kapituł generalnych niezależnie od kapituł generalnych całego Zakonu[8]. Brał aktywny udział w życiu Zakonu. W [1443]] został wikariuszem zakonnej familii cismontańskiej[9]. W tym okresie ogłosił konstytucje dla obserwantów, zwane konstytucjami Góry Alwerni. Postanowił także o utworzeniu w kazdej prowincji własnych obserwanckich studiów zakonnych. Zredagowana przez niego bulla papieska z 1446 ostatecznie utrwaliła autonomię obserwantów w Zakonie. Po zakończeniu kadencji wikariusza generalnego został wikariuszem prowincji Abruzji, po czym ponownie objął funkcję wikariusza generalnego obserwantów[10]. Od maja do września 1439 Jan Kapistran przebywał w Palestynie jako wizytator tamtejszych obserwantów. Wówczas pozyskał dla obserwantów od Stolicy Apostolskiej opiekę nad miejscami świętymi[11].

W 1451 na prośbę cesarza Fryderyka III wyruszył w charakterze legata papieskiego do krajów Europy środkowowschodniej z misją nawracania husytów i organizacji krucjaty antytureckiej.

Między 14 lutego a 27 kwietnia 1453 roku Kapistran przebywał we Wrocławiu jako „inkwizytor generalny”[12], gdzie wygłaszał po trzy kazania dziennie. Prawdopodobnie wygłaszał je po łacinie, które były tłumaczone na niemiecki i czeski. Jego kazania porywały ludzi do tego stopnia, że 22 lutego na Placu Solnym mieszczanie spalili na stosie takie zbytki jak lustra, maski, kości, karty do gry i szachy. Wrocławskie kazania Kapistrana, częściowo skierowane przeciwko Żydom i judaizmowi, doprowadziły do wygnania z miasta ludności żydowskiej i do spalenia na stosie 41 wrocławskich Żydów[13]. W trakcie pobytu Jana Kapistrana we Wrocławiu, grupę miejscowych Żydów oskarżono o kradzież i profanację konsekrowanych hostii. Oskarżonych aresztowano i postawiono przed trybunałem, na czele którego stanął sam Kapistran. Trybunał skazał 14 Żydów na śmierć przez ćwiartowanie, kolejnych 27 spalono na stosie[14]. Około 20 osób ochrzczono pod przymusem. Po porozumieniu z Władysławem, królem Czech i Węgier, Jan Kapistran nakazał wygnać pozostałych we Wrocławiu Żydów, przy czym dzieci do lat 7 zostały ochrzczone i przekazane chrześcijanom[15].

W 1453 roku na prośbę Zbigniewa Oleśnickiego i króla Kazimierza IV Jagiellończyka, przybył do Krakowa gdzie głosił kazania na Rynku Głównym i w kościele Mariackim wzywając do pokuty i naprawy życia[16]. W następstwie kaznodziejskiej działalności około 130 mieszkańców Krakowa zdeklarowało chęć wstąpienia do obserwanckiej gałęzi Zakonu Braci Mniejszych, dając początek nowej wspólnocie zakonnej. W 1454 roku powstał dla niej, dzięki kardynałowi Oleśnickiemu, który ofiarował miejsce pod Wawelem, klasztor i kościół pw. św. Bernardyna ze Sieny[17].

Ołtarz św. Jana Kapistrana z krakowskiego kość. oo. bernardynów na Stradomiu

Przebywając w Krakowie 10 lutego 1454 udzielił sakramentu małżeństwa króla Kazimierza Jagiellończyka z Elżbietą Rakuszanką.

Reformator[edytuj | edytuj kod]

Gdy Jan z Kapistranu nie głosił kazań, układał traktaty teologiczne przeciwko współczesnym mu herezjom. Ten okres życia świętego został bogato udokumentowany przez współczesnych mu biografów: Mikołaja z Fary, Krzysztofa Varese i Hieronima z Udine. Święty angażował się również u boku Bernardyna ze Sieny w przeprowadzaniu reformy swojego zakonu. Chodziło przede wszystkim o zmiany w ostrzejszym przestrzeganiu reguły i innych aktów prawnych wspólnoty minoryckiej. W ramach propagowania reformy zakonnej w grudniu 1436 uzyskał dla Trzeciego Zakonu prawo organizowania się w regularne wspólnoty[18]. Głosił następnie ideę Trzeciego Zakonu na terenie Czech i Polski[19], czego owocem było powstanie zakonu bernardynek. W 1437 Jan Kapistran asystował przy tzw. koletańskiej reformie ubogich klarysek w Ferrarze[20]. Kapistran wzorował się także na Bernardynie ze Sieny w szerzeniu kultu Najświętszego Imienia Jezus. Gdy Bernardyn wraz z innymi franciszkanami został oskarżony przed komisją papieska o bałwochwalcze wzywanie imienia Jezus w jego obronie stanął Jan Kapistran, w wyniku czego kult Najświętszego Imienia Jezus uzyskał papieskie zatwierdzenie[21]. Święty Jan z Kapistranu był często wysyłany jako ambasador papieski przez papieży Eugeniusza IV i Mikołaja V. Do najbardziej znanych misji papieskich Jana z Kapistranu należą: misja do Mediolanu i Burgundii w charakterze legata papieskiego w 1439, do króla Francji w 1446, do Austrii w 1451. Jako nuncjusz apostolski odwiedził wszystkie części imperium potępiając ruch husycki. Głosił także kazania przeciwko Żydom na Sycylii, na Morawach, w Mołdawii i w Polsce.

Inkwizytor[edytuj | edytuj kod]

Od 1426 Jan Kapistran sprawował funkcję inkwizytora generalnego przeciwko fraticellim, heretyckiemu odłamowi zakonu franciszkanów, mającemu swe siedziby w Marchii Ankońskiej. W 1449 wraz z Jakubem z Marchii skazał na śmierć kilkunastu fraticellich w Fabriano[22]. W 1451, przed wyruszeniem na misję do Europy środkowej, jego mandat rozszerzono także na sekty wiklefitów i husytów, ale jego faktyczna działalność ograniczała się do kaznodziejstwa, m.in. ze względu na prohusyckie stanowisko króla Czech Jerzego z Podiebradów[23].

„Święty żołnierz”[edytuj | edytuj kod]

Po upadku Konstantynopola, gdy Mehmed II Zdobywca zagrażał Wiedniowi i Rzymowi, papież Kalikst III wysłał Jana z Kapistranu, by zorganizował krucjatę przeciwko muzułmanom. W 1454 udało mu się zebrać sporą armię i pomaszerował na Belgrad. W 1456 walcząc u boku Jana Hunyady’ego padł ofiarą zarazy. Zmarł w pobliżu Ilok 23 października 1456. Jego relikwie zostały zniszczone w 1526 podczas kolejnego najazdu tureckiego[24].

Kanonizacja[edytuj | edytuj kod]

Proces kanonizacyjny Jana Kapistrana został ukończony za pontyfikatu Aleksandra VIII (1689–1691), a oficjalne ogłoszenie go świętym nastąpiło dopiero 4 czerwca 1724 za pontyfikatu Benedykta XIII[25]. Wspomnienie zostało oficjalnie wprowadzone do Martyrologium Rzymskiego w 1890. Świętego wspominano wówczas w kalendarzu liturgicznym Kościoła rzymskokatolickiego 28 marca. Po reformie w czasach papieża Pawła VI w 1969 wspomnienie przeniesiono na 23 października – dzień śmierci świętego franciszkanina. 10 lutego 1984 papież Jan Paweł II ogłosił go patronem kapelanów wojskowych[26].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W Polsce franciszkański nurt obserwancki nosi zwyczajową nazwę bernardynów od pierwszego klasztoru i kościoła pod wezwaniem św. Bernardyna ze Sieny, na styku Stradomia z wawelskim wzgórzem.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Chiapini A., S. Giovanni da Capestrano e la sua donna. [w:] Estrutto dalla "Miscelanea Francescana, t. III, 1918
  2. Holzapfel H., Manuale historiae Ordinis Fratrum Minorum., Friburgi Brisgoviae 1909, s. 84
  3. św. Jan Kapistran. bernardyni.pl. [dostęp 2018-05-30].
  4. Boelcskey Oe., Capistranoi Szent Janos elete es Cora [w:] Compendium chronicarum Ordinis Fratrum Minorum, "Archivum Franciscanum Historicum", t. I, Szekesfehervar 1910, str. 53 i n.
  5. Murawiec W., Jan z Kapistrano. Kaznodzieja podróżujący i reformator. [w:] Studia Franciszkańskier, t. 3, Poznań 1988, s. 279
  6. Holzapfel H., op.cit., s. 84
  7. Ibidem, s. 125
  8. Murawiec W., op.cit., s. 280
  9. Fijałek J., Mistrz Jakub z Paradyża i Uniwersytet Krakowski w okresie soboru bazylejskiego, t. 2, Kraków 1900, s. 29
  10. Murawiec W., op.cit., s. 282
  11. Holzapfel H., op.cit., s. 239
  12. Norman Davies, Roger Moorthouse, Mikrokosmos, 2002, s. 152–153.
  13. Hanna Zaremska: Zmowa Żydów śląskich. W: Wojciech Brojer (red.): Źródło. Teksty o kulturze średniowiecza ofiarowane Bronisławowi Geremkowi. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2003, s. 135–165. ISBN 83-88909-14-2.
  14. Wojciech Kętrzyński: De persecutione Iudeaorum Vratislaviensium A. 1453. W: Monumenta Poloniae Historica. T. IV. Lwów: Akademia Umiejętności, 1884, s. 1–5. za: M. Szymański (tłum.): O prześladowaniu Żydów wrocławskich w roku 1453.. W: Joanna Tokarska-Bakir: Legendy o krwi. Antropologia przesądu. Warszawa: WAB, 2008, s. 687–691. ISBN 978-83-7414-022-5.
  15. Nicalaus de Fara: Vita clarissimi viri fratri Joannis de Capistrano. W: Acta sanctorum. T. 10. Cz. 58. Bruksela: 1861, s. 467. za: Joanna Tokarska-Bakir: Legendy o krwi. Warszawa: WAB, 2008, s. 110–112. ISBN 978-83-7414-022-5.
  16. Mirosław Daniluk, Jan Kapistran, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 7, s. 796–797.
  17. Św. Jan Kapistran – Bernardyni, zakon braci mniejszych – OFM.
  18. Sensi M., Vincende del T.O.R. nella Valle Spoletana, [w:] "Analecta T.O.R., 129, 1978, s. 50
  19. Holzapfel H., op.cit., s. 101
  20. Hermann A., Capistranus triumphans seu historia fundamentalis de Sancto Joanne Capistrano... insingni regularis observantiae propagatore, Coloniae 1700, s. 216
  21. Hofer J., Johannes von Capistrano, Insbruck 1936, s. 121
  22. H. Ch. Lea, History of the Inquisition of the Middle Ages, Nowy Jork – Londyn 1922, vol. III, s. 175–178; Fabriano Storica: cronologia XV sec.
  23. H. Ch. Lea, History of the Inquisition of the Middle Ages, Nowy Jork – Londyn 1922, vol. II, s. 546–551.
  24. Cronologia a itinerario, "Vita Minorum", 57, 1986
  25. Bulla kanonizacyjna została opublikowana w Bullarum, diplomatum et privilegiorum sanctorum Romanorum pontificum Taurinensis editio, Tom 22, Seb. Franco, H. Fory et Henrico Dalmazzo editoribus 1871, s. 31–36.
  26. Murawiec W., op.cit., s. 293

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]