Marszałek Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Marszałek Polski
Wojska Lądowe
Aktualne oznaczenie stopnia
naramiennik
naramiennik
kurtka nieprzemakalna
kurtka nieprzemakalna
Oznaczenie stopnia – przedwojenny
naramiennik
naramiennik
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Flaga marszałka Polski

Marszałek Polski – najwyższy stopień wojskowy w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

19 marca 1920 r. Józef Piłsudski przyjął dla siebie i zatwierdził jako Naczelny Wódz unikatowy stopień Pierwszego Marszałka Polski[1]. W poniedziałek 15 listopada 1920 roku na Placu Zamkowym w Warszawie miało miejsce uroczyste wręczenie buławy marszałkowskiej Pierwszemu Marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu. Buławę, symbol władzy i bezwzględnego posłuchu, Naczelnemu Wodzowi Polskich Sił Zbrojnych wręczył żołnierz frontowy. Buława została poświęcona przez biskupa polowego Stanisława Galla w czasie mszy polowej.

13 kwietnia 1923 prezydent Rzeczypospolitej, na wniosek ministra spraw wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego i premiera, gen. Władysława Sikorskiego mianował Ferdinanda Focha marszałkiem Polski. 15 kwietnia 1923 generał Sosnkowski wręczył mu nominację.

10 listopada 1936 prezydent Mościcki mianował Edwarda Śmigłego-Rydza generałem broni i jednocześnie marszałkiem Polski oraz odznaczył Orderem Orła Białego[2]. Buławę marszałkowską poświęcono w kaplicy Zamku Królewskiego w Warszawie. Uroczystość przekazania jej Śmigłemu-Rydzowi miała miejsce na dziedzińcu Zamku. Brali w niej udział przedstawiciele Rady Ministrów, delegacje pułków, duchowieństwa, attaché wojskowi i poczty sztandarowe wojska. Mianowanie Rydza-Śmigłego na stopień marszałka Polski zostało bardzo negatywnie przyjęte przez część obozu sanacyjnego. Szczególnie „starzy” piłsudczycy uważali, że godność ta należała się jedynie J. Piłsudskiemu, a Śmigły-Rydz nie zasługiwał na takie wyróżnienie. Walery Sławek uznał datę mianowania nowego marszałka Polski za najsmutniejszy dzień w swoim życiu[3]. Złośliwi nazywali podwójną promocję Rydza-Śmigłego „buławizacją”[4].

Marszałkowie Polski
# Nazwisko Data nadania Uwagi
1. Jozef Pilsudski1.jpg
Józef Piłsudski
19 marca 1920 Pierwszy Marszałek Polski
2. Foch.jpg
Ferdinand Foch
13 kwietnia 1923 także marszałek Francji, marszałek polny Wielkiej Brytanii
3. Marshal Rydz-Smigly LOC hec 27123.jpg
Edward Śmigły-Rydz
10 listopada 1936
4. Rola-Żymierski Michał.jpg
Michał Rola-Żymierski
3 maja 1945
5. RokossovskyKK.jpg
Konstanty Rokossowski
5 listopada 1949 także marszałek ZSRR
6. Marian Spychalski.jpg
Marian Spychalski
7 października 1963

Podstawy prawne[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z art. 39 Ustawy z dnia 23 marca 1922 r. o podstawowych obowiązkach i prawach oficerów Wojsk Polskich[5] stopień marszałka Polski nadawał prezydent Rzeczypospolitej za wyjątkowe zasługi w obronie Ojczyzny. W powyższym trybie nastąpiło mianowanie Ferdynanda Focha. W chwili mianowania się Józefa Piłsudskiego na stopień wojskowy Pierwszego Marszałka Polski brak było przepisów regulujących tę materię. W szczególności zaś podstawą do takiego aktu nie mogły być powołane przez Ogólną Komisję Weryfikacyjną przepisy ustawy z dnia 2 sierpnia 1919 r. o ustaleniu starszeństwa i nadaniu stopni oficerskich w wojsku polskim[6], które nie przewidywały stopni wojskowych marszałka oraz umożliwiały, przy uznaniu zasług wojennych, zweryfikowanie pułkownika Józefa Piłsudskiego co najwyżej w stopniu generała podporucznika.

Obowiązującym i dotąd niewykorzystanym uregulowaniem prawnym dotyczącym mianowania na stopień wojskowy marszałka Polski jest art. 76 ust. 6 Ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej[7], zgodnie z którym prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra obrony narodowej mianuje na stopień wojskowy marszałka Polski oficera posiadającego stopień wojskowy generała (admirała) za wyjątkowe zasługi dla Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

W dotychczasowym postrzeganiu tej możliwości mianowanie na ten stopień wojskowy jest uznawane jako możliwe jedynie w przypadku wojny.

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Oznaki i insygnia[edytuj | edytuj kod]

Oznakami marszałka Polski są:

  • wężyk generalski oraz dwie skrzyżowane buławy na naramiennikach i otoku czapki,
  • dwa galony na daszku czapki (srebrne paski szerokości 6 mm wzdłuż krawędzi daszka, jak u oficerów starszych),
  • orzełki i dwie skrzyżowane buławy na kołnierzach kurtek mundurów oraz płaszczy.
  • proporczyk marszałkowski na pojazdach mechanicznych (dwie buławy ze złotym wężykiem generalskim)

Insygnium w Polsce stanowi buława marszałkowska.

Podsumowania[edytuj | edytuj kod]

Dokument mianowania Konstantego Rokossowskiego na stopień marszałka Polski

Poza Pierwszym Marszałkiem Polski Józefem Piłsudskim stopień marszałka Polski otrzymało jeszcze trzech Polaków, jeden obywatel Związku Radzieckiego (polskiej narodowości) i jeden obywatel III Republiki Francuskiej. Oficerowie legitymujący się obcym obywatelstwem, obok stopnia marszałka Polski, posiadali już wcześniej stopnie marszałków ZSRR (Rokossowski) oraz Francji i Anglii (Foch).

W II Rzeczypospolitej stopień marszałka Polski otrzymało trzech oficerów. Dwaj kolejni mianowani byli w latach 1945-1949. Władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej mianowały tylko jednego oficera. Trzech, z sześciu marszałków Polski, w czasie I wojny światowej walczyło w Legionach Polskich. Wszyscy oficerowie mianowani marszałkami Polski po II wojnie światowej byli ofiarami stalinizmu. Uwzględniając osobę Józefa Piłsudskiego, jako represjonowanego przez carską tzw. ochranę, to czterech z pięciu Polaków, mianowanych marszałkami Polski, miało w swoich życiorysach pobyt w więzieniach, gułagu i na zesłaniu, z powodów politycznych i ideologicznych. Szczególnym przypadkiem jest Michał Rola-Żymierski, który w dwudziestoleciu międzywojennym XX w. był również zdegradowany i więziony z przyczyn natury kryminalnej. Po jego śmierci, 15 października 1989, nie było już w Polsce żołnierzy noszących stopień marszałka Polski.

Stopień marszałka Polski planowano również dla Wojciecha Jaruzelskiego. Najpierw w latach 70. takie zamierzenia przewijały się na szczycie władz partyjno-państwowych. Z różnych względów oraz z racji niechęci samego Wojciecha Jaruzelskiego odstąpiono od tego[8]. Następnie w 1983 roku Wojewódzka Rada Narodowa w Białymstoku, pomimo braku takich kompetencji, również zasugerowała nadanie stopnia marszałka Polski Wojciechowi Jaruzelskiemu. I tym razem Wojciech Jaruzelski odmówił[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dekret L. 2093 Wodza Naczelnego z 19 marca 1920 (Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 12 z 3 kwietnia 1920 r.) – Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa (pol.). [dostęp 26-12-2012].]
  2. Ryszard Mirowicz: Edward Rydz-Śmigły. Działalność wojskowa i polityczna. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1988, s. 130. ISBN 83-202-0603-0.
  3. Richard M. Watt: Gorzka chwała. Polska i jej los 1918-1939. Warszawa: Andrzej Findeisen – A.M.F. Plus Group, 2005. ISBN 83-921401-3-3.
  4. Sławomir Koper: Polskie piekiełko. Obrazy z życia elit emigracyjnych 1939-1945. Warszawa: Bellona, 2012, s. 116. ISBN 978-83-11-12301-4.
  5. Dz. U. z 1922 r. Nr 32, poz. 256.
  6. Dz. U. z 1919 r. Nr 65, poz. 399.
  7. Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm..
  8. Janusz Rolicki: Edward Gierek. Przerwana dekada (wywiad rzeka), Wydawnictwo Fakt, Warszawa, 1990
  9. http://ludzie.wprost.pl/sylwetka/Wojciech-Jaruzelski/