Okręty podwodne typu H

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Okręty podwodne typu H
Kommunist1922-1934.jpg
Kraj budowy  Stany Zjednoczone
Projekt EB 26 i 602
Stocznia Union Iron Works (San Francisco)
Seattle (Seattle)
Canadian Vickers (Montreal, Mikołajów)
Fore River (Quincy)
British Pacific (Vancouver, Petersburg)
Wodowanie:
• pierwsza jednostka
• ostatnia jednostka

1913
1921
Użytkownicy  Royal Canadian Navy
 Royal Navy
 Carski WMF
 Flota Czerwona
 Marina Militare
 Armada de Chile
 US Navy
 Koninklijke Marine
 Kriegsmarine
Służba w latach 1913-1953
Wyrzutnie torpedowe:
• dziobowe
• rufowe

4x460 mm CC-2: 2x460 mm
CC-1 i CC-2: 1x460 mm
Uzbrojenie 8 torped CC-2: 3
Prędkość:
• na powierzchni
• w zanurzeniu

14 (pierwsze 5: 13) węzłów
11 (kanadyjskie: 10) węzłów
Wyporność:
• na powierzchni 390 ton
• w zanurzeniu 520 ton
Długość 46,00 m
Szerokość 4,9 m
Napęd 2 silniki Diesla NLSECO
(pierwsze 5 okrętów: MAN)
2 silniki elektryczne
2 wały napędowe
960 (pierwsze 5: 600; kanad. 260) KM
Zasięg 2300 Mm @ 11 węzłów powierzchnia
100 Mm @ 5 węzłów zanurzenie
Załoga 25 oficerów i marynarzy

Okręty podwodne typu Hamerykańskie jednokadłubowe okręty podwodne z okresu poprzedzającego wybuch I wojny światowej, najliczniej reprezentowany typ jednostek tej klasy w trakcie prowadzonych działań wojennych. Jednostki tego typu zostały zamówione dla flot sześciu państw: Chile, Kanady, Wielkiej Brytanii, Imperium Rosyjskiego oraz Stanów Zjednoczonych, jednakże w wyniku zmian sytuacji politycznej i militarnej oraz wypadków wojennych na świecie, używane były przez floty dziewięciu państw, w tym przez holenderską Koninklijke Marine a nawet przez marynarkę wojenną III Rzeszy. Jednostki brały udział w działaniach wojennych I wojny światowej, na wszystkich teatrach prowadzonych w tej wojnie działań morskich, a po jej zakończeniu, były sukcesywnie wycofywane ze służby. Ostatni okręt tego typu zakończył swa służbę w marynarce chilijskiej dopiero w 1953 roku.

Zamówienia[edytuj]

Okręty typu H były jednokadłubowymi jednostkami projektu stoczni Electric Boat, która nadała im oznaczenie EB 26, przygotowanym oryginalnie dla chilijskiej marynarki wojennej, która w 1911 roku zamówiła dwa okręty mające nosić nazwy "Iquique" i "Antofagasta"[1]. Dla celów eksportowych stocznia jednak zmieniła ich oznaczenie odwracając kolejność cyfr i przedzielając je cyfrą "0". Stad też kodem stoczni jednostek budowanych dla użytkowników zagranicznych było EB 602[2][a]. Ostatecznie jednak Chile nie przyjęło ich, jednak u progu I wojny światowej okręty te zostały zakupione przez Kanadę. Krótko po tym trzy okręty tego typu zostały zamówione przez marynarkę amerykańską, które z projektu pierwszej z jednostek chilijskich przejęły 4 dziobowe wyrzutnie torpedowe z drugiej zaś przedłużony kadłub. W 1918 roku okrętom zmieniono także silniki, instalując w nich 480-konne jednostki napędowe NLSECO[1]

CH-14 i CH-15 w suchym doku.

W 1914 roku Wielka Brytania zamówiła w stoczni Electric Boat 20 jednostek dla Royal Navy. W związku z koniecznością zachowania przez Stany Zjednoczone neutralności wobec toczącej się w tym czasie I wojny światowej, pierwsze 10 okrętów, zamówione w październiku, zostało skompletowanych w stoczni Canadian Vickers w Kanadzie, jednak druga partia 10 okrętów - zamówionych w grudniu - została zajęta, i udostępniona Royal Navy dopiero po przystąpieniu USA do wojny[1]. Cztery z okrętów drugiej partii zostały wcielone do marynarki brytyjskiej, pięć kolejnych zaś zostało przekazanych przez rząd brytyjski marynarce Chile, jako rekompensata za budowane w brytyjskich stocznia okręty dla Chile, które w momencie wybuchu wojny zostały przejęte przez Zjednoczone Królestwo. Ostatni z brytyjskich okrętów tego typu został przez Chile zakupiony[1]. Korzystając z Canadian Vickers, zamówienie na osiem okrętów tego typu złożyły w 1915 roku również Włochy.

Okręty tego typu, zostały także zamówione przez Rosję carską. Pięć z nich zostało zamówionych w British Pacific Construction and Engineering Company w Vancouver we wrześnio 1915 roku, trzy na początku 1916, ostatnia zaś grupa ośmiu jednostek w marcu 1917. Pierwsze 3 okręty zostały dostarczone w częściach do Rosji, gdzie miały być poddane ukończeniu w stoczniach w Petersburgu oraz Mikołajowie, jednakże zamówienie na osiem ostatnich okrętów zostało anulowane po rewolucji bolszewickiej i ostatecznie wykonane na rzecz US Navy w Puget Sound Navy Yard[1].

Służba operacyjna[edytuj]

Trzy zamówione okręty amerykańskie, już przed ukończeniem otrzymały oznaczenia H-1, H-2 oraz H-3. Jednostki te służyły na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych. 12 marca 1920 roku, H-1 uderzył w dno, czterech członków załogi - w tym dowódca okrętu - poniosło śmierć przy próbie wydostania się na brzeg[3]. Wszystkie pozostałe amerykańskie okręty zostały wycofane ze służby w 1930 roku. Okręty kanadyjskie służyły na zachodnim wybrzeżu, gdzie dołączyły do nich brytyjskie jednostki typu H H-14 i H-15, które zostały przemianowane na CH-14 i CH-15. Wszystkie cztery okręty zostały pocięte na złom w 1925 roku[1].

Amerykański H-1, przed wodowaniem noszący nazwę "Seawolf", 30 stycznia 1914 roku.

Pozostałe okręty brytyjskie prowadziły aktywną działalność operacyjną na Morzu Północnym i Śródziemnym podczas I wojny światowej.18 stycznia 1916 roku HMS H-6 osiadł na mieliźnie u wybrzeży Holandii i został internowany. W maju tego roku został kupiony przez Holandię i przemianowany na O-8 i pozostawał na służbie aż do II wojny światowej kiedy został zajęty przez Niemców i wcielony do służby szkoleniowej w Kriegsmarine jako U-D1. Służbę zakończył ostatecznie 3 maja 1945 roku[1]. HMS H-3 wpadł na minę 15 lipca 1916 roku, 19 stycznia 1918 roku na minę wpadł prawdopodobnie także H-10, H-5 natomiast, został 15 lipca tego roku staranowany przez parowiec brytyjski parowiec "Rutherglen", kiedy został omyłkowo wzięty za U-Boota[1]. Pozostałe okręty brytyjskie pozostałe w służbie do roku 1921 kiedy zostały sprzedane na złom.

Okręty włoskie prowadziły intensywną działalność operacyjną na Morzu Śródziemnym i Adriatyku. H-5 16 kwietnia 1918 roku został omyłkowo storpedowany na Adriatyku przez brytyjski H-1 tego samego typu[1], H-8 5 czerwca 1943 roku został zbombardowany i zatonął w pobliżu La Spezia, 14 września H-6 zatonął koło Bonifacio, H-7 został wycofany ze służby w 1930 roku, zaś H-3 w 1947 roku. Pozostałe jednostki pełniły służbę do 1947 roku[1].

Okręty chilijskie otrzymały nazwy "Guacolda", "Tegualda", "Rucumilla", "Quidora","Fresia" oraz "Guale". "Rucumilla" zatonęła w wypadku 2 czerwca 1937 roku wraz z cała załogą - została jednak wydobyta i powróciła do służby[1]. Wszystkie okręty zakończyły służbę w latach 1945-1953.

Rosyjskie okręty Floty Bałtyckiej służyły aktywnie aż do ich zatopienia koło Hanko 3 kwietnia 1918 roku. Wyjątkiem był AG-14, który 6 lipca 1917 roku zatonął na minie niedaleko Lipawy[1]. Okręty Floty Czarnomorskiej aż do czasu rewolucji nie weszły do służby. W kwietniu 1918 roku AG-21 został zajęty przez siły niemieckie w Sewastopolu, po czym dostał się pod kontrolę państw zachodnich, został następnie zatopiony 26 kwietnia 1919 roku. W 1928 roku został jednak wydobyty, przebudowany i 30 grudnia 1930 roku wcielony do służby we flocie radzieckiej jako "Numer 16"[1]. AG-22 został w 1919 roku wcielony do Białej Rosyjskiej Floty generała Piotra Wrangela, w 1920 roku uciekł przed bolszewikami wraz z innymi okrętami Białej Floty do Bizerty w Tunezji, gdzie został opuszczony a następnie sprzedany w listopadzie 1923 roku[1]. Pozostałe okręty Floty Czarnomorskiej zostały ukończone i wcielone do marynarki radzieckiej, jako "Trocki" (później "Niezamożnyj", a następnie "Szachtjor"), "Komunist", "Marksist" oraz "Politrabotnik". 1 lipca 1923 roku wszystkie okręty zostały przemianowane na jednostki z oznaczeniami numerycznymi, z numerami od 12 do 15, zaś 15 września 1934 roku, otrzymały oznaczenia A-1 do A-5. A-1 został zatopiony w Sewastopolu w czerwcu 1942 roku, A-3 4 listopada 1943 roku został zatopiony przez niemiecki ścigacz okrętów podwodnych UJ-117[1], pozostałe okręty natomiast zostały wyłączone ze służby pod koniec 1943 roku i pocięte na złom po zakończeniu drugiej wojny światowej.

Ulepszony typ H[edytuj]

W drugiej dekadzie XX wieku, Vickers opracował projekt okrętów ulepszonego projektu oryginalnego typu H nazwane "Improved H class". Modyfikacja polegała na przedłużeniu jednostek w celu instalacji wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm. Maszynownia tych okrętów podobnie jak ich wyposażenie, pozostawało zasadniczo niezmienione w stosunku do wcześniejszych okrętów, elementy te były zaś pozyskiwane z dotychczasowych źródeł zaopatrzenia w Stanach Zjednoczonych oraz z brytyjskich przedsiębiorstw. Zwodowano 23 jednostki tego typu, przy czym zamówienie na 12 kolejnych zostało w 1917 roku anulowane.

Uwagi

  1. Niektóre źródła błędnie przypisują oznaczenie 602 wszystkim okrętom typu H, bądź też amerykańskim jednostkom tego typu.

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact, ss. 162-164
  2. Norman Friedman: U.S. Submarines Through 1945, s. 69
  3. USS H-1 Seawolf (SS 28) (ang.). ssn575.com. [dostęp 2011-09-22].

Bibliografia[edytuj]

  • Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). ABC-CLIO, marzec 2007, s. 162-164. ISBN 1851095632.
  • Norman Friedman: U.S. Submarines Through 1945: An Illustrated Design History. US Naval Institute Press, January 1995. ISBN 1-55750-263-3.
  • Norman. Polmar: The American submarine. Annapolis, Md.: Nautical Aviation Pub. Co. of America, 1981. ISBN 0-933852-14-2.