Rząd Jana Olszewskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rząd Jana Olszewskiego
 Polska
Premier Jan Olszewski
Partie PC, ZChN, początkowo także SLCh, a pod koniec PSL-PL
Kadencja od 23 grudnia 1991
do 10 lipca 1992
Poprzedni rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego
Następny rząd Hanny Suchockiej

Rząd Jana OlszewskiegoRada Ministrów pod kierownictwem premiera Jana Olszewskiego, powołana 23 grudnia 1991 Sejm I kadencji. Gabinet funkcjonował do 10 lipca 1992, przy czym 5 czerwca 1992 pod kierownictwem Waldemara Pawlaka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powołanie gabinetu[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1991 odbyły się pierwsze po II wojnie światowej w pełni wolne wybory parlamentarne do Sejmu I kadencji i Senatu II kadencji. Prezydent Lech Wałęsa desygnował Jana Olszewskiego na premiera już 5 grudnia 1991, gdy nie powiodła się misja kandydata prezydenckiego Bronisława Geremka ani próba pozostawienia na stanowisku urzędującego premiera Jana Krzysztofa Bieleckiego. Sejm wybrał Jana Olszewskiego na premiera w dniu 6 grudnia 1991. Niemożność zbudowania trwałej koalicji programowej zniechęciła także Jana Olszewskiego, który w połowie grudnia złożył rezygnację z utworzenia rządu, której Sejm jednak nie przyjął. Jana Olszewskiego wsparło wówczas Polskie Stronnictwo Ludowe (w zamian za obietnicę kilku stanowisk wiceministrów)[1]), któremu po głosowaniu demonstracyjnie podziękował Jarosław Kaczyński[2]. W końcu, 23 grudnia 1991, po drugiej turze długich negocjacji, dzięki poparciu „Solidarności” i PSL[3], udało się stworzyć gabinet koalicyjny, w którym zasiadali przedstawiciele zaledwie 4 partii (PC – 4, ZChN – 3, PSL-PL – 2 i PChD – 1), które łącznie dysponowały w Sejmie zaledwie 114 głosami[4]. Czynnikiem, który dodatkowo osłabiał rząd, był narastający konflikt między premierem a Jarosławem Kaczyńskim – szefem partii, która miała w rządzie najwięcej ministrów. Przyczyną konfliktu były głównie sprawy personalne i wzajemny brak zaufania[5].

Prace[edytuj | edytuj kod]

Rząd Jana Olszewskiego działał już w nowym otoczeniu międzynarodowym. 8 grudnia 1991 przestał istnieć ZSRR. To skłoniło ekipę Jana Olszewskiego do podjęcia działań mających na celu integrację Polski z NATO i Wspólnotami Europejskimi. Po raz pierwszy w oficjalnych dokumentach MON-u pojawiło się stwierdzenie, że członkostwo w NATO jest strategicznym celem polityki obronnej RP. Przyspieszono rozpoczęte w październiku 1990[6] negocjacje, mające na celu wycofanie armii rosyjskiej z Polski.

Rząd Jana Olszewskiego zmienił także koncepcję prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Całkowite zahamowanie prywatyzacji spowodowało otwarty konflikt rządu z ugrupowaniami liberalnymi w parlamencie. W marcu 1992 konsternację wywołało wysunięcie przez Lecha Wałęsę niekonsultowanych z rządem koncepcji NATO-bis i EWG-bis, które kolidowały z dotychczasowym euroatlantyckim kursem gabinetu.

22 maja 1992 premier Jan Olszewski (mimo parafowania dokumentów 10 dni wcześniej przez wiceministra w tym rządzie) sprzeciwił się podpisaniu klauzuli polsko-rosyjskiego traktatu o przyjaźni i dobrosąsiedzkiej współpracy, która przekazywała bazy, opuszczane przez wojska rosyjskie wycofujące się z Polski, w ręce międzynarodowych spółek polsko-rosyjskich. Premier przekazał sprzeciw rządu, wysyłając depeszę szyfrową do Moskwy na ręce Lecha Wałęsy, który po osobistej rozmowie z Borysem Jelcynem zmienił kontrowersyjny zapis w umowie. Doszło jednak do otwartego konfliktu rządu z prezydentem Lechem Wałęsą[7].

Okoliczności odwołania Jana Olszewskiego[edytuj | edytuj kod]

Rząd Jana Olszewskiego nie dysponował trwałą większością parlamentarną. Nie powiodły się próby rozszerzenia jego zaplecza najpierw o Unię Demokratyczną, Kongres Liberalno-Demokratyczny i Polski Program Gospodarczy, a potem o Konfederację Polski Niepodległej. 24 maja 1992 rada Unii Demokratycznej podjęła uchwałę wzywającą rząd Olszewskiego do ustąpienia[8]. 26 maja 1992 prezydent Lech Wałęsa przesłał do marszałka Sejmu formalne pismo, informując o utracie zaufania do rządu i o cofnięciu swojego poparcia[9]. 27 maja 1992 prezydium klubu parlamentarnego UD, a następnie rada koalicyjna „trójki” (UD, KLD, PPG), podjęły decyzję o zgłoszeniu w Sejmie wniosku o wotum nieufności wobec rządu.

Następnego dnia, 28 maja 1992, Sejm na wniosek posła Janusza Korwin-Mikkego przyjął głosami KPN, PC, ZChN, „Solidarności”, PSL-PL, PChD i UPR, przy bojkocie głosowania przez UD i KLD, uchwałę zobowiązującą ministra spraw wewnętrznych „do podania do dnia 6 czerwca 1992 pełnej informacji na temat urzędników państwowych od szczebla wojewody wzwyż, a także senatorów, posłów (...), będących współpracownikami Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w latach 1945–1990”[10]. Uchwała pomijała współpracowników WSI[11]. 29 maja 1992 przedstawiciel Unii Demokratycznej Jan Rokita złożył w imieniu 65 posłów z UD, KLD i PPG wniosek o wotum nieufności dla rządu Jana Olszewskiego. 2 czerwca 1992 w trakcie ostatecznych rozmów na temat poszerzenie koalicji z KPN minister Antoni Macierewicz spotkał się z wicemarszałkiem Sejmu Dariuszem Wójcikiem z KPN i poinformował go o tym, że nazwisko przywódcy KPN Leszka Moczulskiego znajdzie się na liście, którą dwa dni później przekaże Sejmowi. Rozmowy z KPN zakończyły się niepowodzeniem[12].

Gabinet został odwołany przez Sejm w nocnym głosowaniu po północy 5 czerwca 1992 (co w publicystyce prawicowej otrzymało później miano nocy teczek), kilkanaście godzin po wykonaniu przez ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza uchwały Sejmu o ujawnieniu tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa (tzw. lista Macierewicza), na której znalazło się m.in. 3 ministrów i 8 wiceministrów rządu Jana Olszewskiego[13]. Premier, popierając decyzję Antoniego Macierewicza, zaproponował w porozumieniu z I prezesem Sądu Najwyższego Adamem Strzemboszem powołanie niezależnej komisji dla oceny prawdziwości przedstawionych materiałów. Sejm nie rozpatrzył tego wniosku[10]. Na przyspieszenie rozpatrywania wniosku o odwołanie rządu wpłynął prezydent Lech Wałęsa, który złożył 4 czerwca 1992 własny wniosek o odwołanie premiera[14].

Rząd w okresie premiera Waldemara Pawlaka[edytuj | edytuj kod]

Dzień po odwołaniu rządu Jana Olszewskiego prezydent Lech Wałęsa desygnował na szefa rządu prezesa PSLWaldemara Pawlaka[15]. Sejm tego samego dnia powołał go na urząd premiera, powierzając misję przedstawienia wniosków co do nowej Rady Ministrów[16].

Waldemar Pawlak został powołany zgodnie z art. 37 ust. 1 obowiązującej Konstytucji RP, zgodnie z którym, do czasu sformowania własnej Rady Ministrów na stanowiskach pozostali wszyscy poprzedni członkowie rządu (w uchwale w sprawie odwołania Rady Ministrów Sejm powierzył rządowi dalsze pełnienie obowiązków do czasu powołania Rady Ministrów w nowym składzie[17]). W konsekwencji rząd Jana Olszewskiego od 5 czerwca 1992 urzędował w dalszym ciągu w dotychczasowym składzie[18] z nowym premierem. W czasie urzędowania premier Waldemar Pawlak urlopował kierownika Ministerstwa Obrony Narodowej Romualda Szeremietiewa, ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza oraz ministra-szefa Urzędu Rady Ministrów Wojciecha Włodarczyka, powołując w ich miejsce kierowników tych instytucji.

Trwająca nieco ponad miesiąc misja Waldemara Pawlaka dotycząca sformowania gabinetu zakończyła się niepowodzeniem. 7 lipca 1992 Waldemar Pawlak podał się do dymisji. Prezydent Lech Wałęsa przyjął dymisję i złożył w Sejmie wniosek o powołanie na stanowisko premiera Hanny Suchockiej. Została ona powołana przez Sejm na stanowisko premiera 10 lipca 1992 (wcześniej tego samego dnia odwołano Waldemara Pawlaka[19]. Już dzień później zrealizowała powierzoną misję tworzenia nowego rządu[20].

Tym samym ministrowie rządu Jana Olszewskiego zakończyli urzędowanie 10 lipca 1992[18].

Skład Rady Ministrów (w dniu odwołania premiera Jana Olszewskiego)[edytuj | edytuj kod]

Funkcja Zdjęcie Imię i nazwisko Partia polityczna Data powołania
Prezes Rady Ministrów
Jan Ferdynand Olszewski.jpg
Jan Olszewski   Porozumienie Centrum 6 grudnia 1991
Minister sprawiedliwości,
prokurator generalny
Zbigniew Dyka   Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe 23 grudnia 1991
Minister-kierownik Centralnego Urzędu Planowania Jerzy Eysymontt   Porozumienie Centrum 23 grudnia 1991
Minister współpracy gospodarczej z zagranicą
Adam Głapinski.jpg
Adam Glapiński Porozumienie Centrum 23 grudnia 1991
Ministrowie rolnictwa i gospodarki żywnościowej
Gabriel Janowski Kancelaria Senatu.JPG
Gabriel Janowski   Polskie Stronnictwo Ludowe – Porozumienie Ludowe 23 grudnia 1991
Minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa Stefan Kozłowski bezpartyjny 23 grudnia 1991
Minister pracy i polityki socjalnej Jerzy Kropiwnicki   Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe 23 grudnia 1991
Minister spraw wewnętrznych
Antoni Macierewicz Sejm 2014.JPG
Antoni Macierewicz Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe 23 grudnia 1991
Minister zdrowia i opieki społecznej Marian Miśkiewicz bezpartyjny 23 grudnia 1991
Minister spraw zagranicznych
Krzysztof Skubiszewski 2005.jpg
Krzysztof Skubiszewski bezpartyjny 23 grudnia 1991
Minister edukacji narodowej
Andrzej Stelmachowski 01.jpg
Andrzej Stelmachowski bezpartyjny 23 grudnia 1991
Minister kultury i sztuki Andrzej Siciński bezpartyjny 23 grudnia 1991
Minister transportu i gospodarki morskiej Ewaryst Waligórski bezpartyjny 23 grudnia 1991
Minister-szef Urzędu Rady Ministrów Wojciech Włodarczyk bezpartyjny[a] 23 grudnia 1991

Wcześniejsi członkowie[edytuj | edytuj kod]

Funkcja Zdjęcie Imię i nazwisko Partia polityczna Kadencja
początek koniec
Minister finansów Karol Lutkowski bezpartyjny 23 grudnia 1991 28 lutego 1992
Minister-członek Rady Ministrów Artur Balazs   Stronnictwo Ludowo-Chrześcijańskie 23 grudnia 1991 9 maja 1992
Minister obrony narodowej Jan Parys bezpartyjny 23 grudnia 1991 23 maja 1992
Minister finansów
Andrzej Olechowski candidate 2010.jpg
Andrzej Olechowski bezpartyjny 28 lutego 1992 4 czerwca 1992

Skład rządu w momencie powołania[edytuj | edytuj kod]

Zmiany w składzie Rady Ministrów[edytuj | edytuj kod]

  • 28 lutego 1992
  • Dymisja:
    • ministra finansów Karola Lutkowskiego.
  • Powołanie:
  • 9 maja 1992
  • Dymisja:
    • ministra-członka Rady Ministrów Artura Balazsa.
  • 23 maja 1992
  • Dymisja:
    • ministra obrony narodowej Jana Parysa. Tymczasowym kierownikiem ministerstwa został wiceminister Romuald Szeremietiew.
  • 5 czerwca 1992
    • Odwołanie ministra finansów Andrzeja Olechowskiego.
    • Sejm odwołał rząd z jednoczesnym powierzeniem dalszego pełnienia obowiązków pod kierunkiem Waldemara Pawlaka do czasu powołania nowego gabinetu. Ministrowie kierowali dotychczasowymi resortami do 10 lipca 1992 (powołanie rządu Hanny Suchockiej) z trzema wyjątkami:
      • 20 czerwca 1992 odwołano ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza, w jego miejsce został powołany Andrzej Milczanowski (w randze kierownika resortu),
      • 20 czerwca 1992 odwołano kierownika Ministerstwa Obrony Narodowej Romualda Szeremietiewa, w jego miejsce został powołany Janusz Onyszkiewicz (w randze kierownika resortu),
      • 20 czerwca 1992 odwołano ministra-szefa Urzędu Rady Ministrów Wojciecha Włodarczyka, wjego miejsce został powołany Aleksander Łuczak (w randze kierownika resortu).

Uwagi

  1. Członek klubu parlamentarnego PC.

Przypisy

  1. Wiesława Jednaka: Gabinety koalicyjne w III RP, Wrocław 2004, s. 145.
  2. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012, s. 192.
  3. Antoni Dudek: Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–2001. s. 235. ISBN 83-86225-64-5.
  4. Antoni Dudek: Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–2001. s. 236. ISBN 83-86225-64-5.
  5. Antoni Dudek: Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–2001. s. 237–238. ISBN 83-86225-64-5.
  6. Bogusz Szymański: Ostateczne wycofanie wojsk radzieckich z Polski. gazeta.pl, 16 września 2009.
  7. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012, s. 211–212.
  8. Waldemar Kuczyński: Solidarność u władzy. Dziennik 1989–1993, s. 164.
  9. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012, s. 212.
  10. 10,0 10,1 Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: ZNAK, 2013, s. 215. ISBN 9788324021307.
  11. Sławomir Cenckiewicz: Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991, s. 401.
  12. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: ZNAK, 2013, s. 217. ISBN 9788324021307.
  13. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: ZNAK, 2013, s. 220. ISBN 9788324021307.
  14. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: ZNAK, 2013, s. 219. ISBN 9788324021307.
  15. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: ZNAK, 2013, s. 228. ISBN 9788324021307.
  16. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 czerwca 1992 w sprawie powołania Prezesa Rady Ministrów (M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 126)
  17. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie odwołania Rady Ministrów (M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 125).
  18. 18,0 18,1 Rząd Jana Olszewskiego. premier.gov.pl. [dostęp 2015-08-20].
  19. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 lipca 1992 r. w sprawie odwołania Prezesa Rady Ministrów (M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 166).
  20. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: ZNAK, 2013, s. 233. ISBN 9788324021307.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]