Rząd Jana Olszewskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rząd Jana Olszewskiego
 Polska
Premier Jan Olszewski, Waldemar Pawlak
Partie PC, ZChN, PSL-PL, SLCh
Kadencja od 23 grudnia 1991
do 11 lipca 1992
Poprzedni rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego
Następny rząd Hanny Suchockiej

Rząd Jana OlszewskiegoRada Ministrów pod kierownictwem premiera Jana Olszewskiego, powołana 23 grudnia 1991 przez Sejm I kadencji. Gabinet funkcjonował do 11 lipca 1992, przy czym od 5 czerwca 1992 pod kierownictwem Waldemara Pawlaka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powołanie gabinetu[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1991 odbyły się pierwsze po II wojnie światowej w pełni wolne wybory parlamentarne do Sejmu I kadencji i Senatu II kadencji. Prezydent Lech Wałęsa desygnował Jana Olszewskiego na premiera już 5 grudnia 1991, gdy nie powiodła się misja kandydata prezydenckiego Bronisława Geremka ani próba pozostawienia na stanowisku urzędującego premiera Jana Krzysztofa Bieleckiego. Sejm powołał Jana Olszewskiego na premiera w dniu 6 grudnia 1991. Niemożność zbudowania trwałej koalicji programowej zniechęciła także Jana Olszewskiego, który w połowie grudnia złożył rezygnację z utworzenia rządu, której Sejm jednak nie przyjął. Jana Olszewskiego wsparło wówczas Polskie Stronnictwo Ludowe (w zamian za obietnicę kilku stanowisk wiceministrów)[1]), któremu po głosowaniu demonstracyjnie podziękował Jarosław Kaczyński[2]. W końcu, 23 grudnia 1991, po drugiej turze długich negocjacji, dzięki poparciu „Solidarności” i PSL[3], udało się stworzyć gabinet koalicyjny, w którym zasiadali przedstawiciele zaledwie 4 partii (PC – 4, ZChN – 3, PSL-PL – 2 i PChD – 1), które łącznie dysponowały w Sejmie zaledwie 114 głosami[4]. Czynnikiem, który dodatkowo osłabiał rząd, był narastający konflikt między premierem a Jarosławem Kaczyńskim – szefem partii, która miała w rządzie najwięcej ministrów. Przyczyną konfliktu były głównie sprawy personalne i wzajemny brak zaufania[5].

Prace[edytuj | edytuj kod]

Rząd Jana Olszewskiego działał już w nowym otoczeniu międzynarodowym. 8 grudnia 1991 przestał istnieć ZSRR. To skłoniło ekipę Jana Olszewskiego do podjęcia działań mających na celu integrację Polski z NATO i Wspólnotami Europejskimi. Po raz pierwszy w oficjalnych dokumentach MON-u pojawiło się stwierdzenie, że członkostwo w NATO jest strategicznym celem polityki obronnej RP. Przyspieszono rozpoczęte w październiku 1990[6] negocjacje, mające na celu wycofanie armii rosyjskiej z Polski.

Rząd Jana Olszewskiego zmienił także koncepcję prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Całkowite zahamowanie prywatyzacji spowodowało otwarty konflikt rządu z ugrupowaniami liberalnymi w parlamencie. W marcu 1992 konsternację wywołało wysunięcie przez Lecha Wałęsę niekonsultowanych z rządem koncepcji NATO-bis i EWG-bis, które kolidowały z dotychczasowym euroatlantyckim kursem gabinetu.

22 maja 1992 premier Jan Olszewski (mimo parafowania dokumentów 10 dni wcześniej przez wiceministra w tym rządzie) sprzeciwił się podpisaniu klauzuli polsko-rosyjskiego traktatu o przyjaźni i dobrosąsiedzkiej współpracy, która przekazywała bazy, opuszczane przez wojska rosyjskie wycofujące się z Polski, w ręce międzynarodowych spółek polsko-rosyjskich. Premier przekazał sprzeciw rządu, wysyłając depeszę szyfrową do Moskwy na ręce Lecha Wałęsy, który po osobistej rozmowie z Borysem Jelcynem zmienił kontrowersyjny zapis w umowie. Doszło jednak do otwartego konfliktu rządu z prezydentem Lechem Wałęsą[7].

Okoliczności odwołania Jana Olszewskiego[edytuj | edytuj kod]

Rząd Jana Olszewskiego nie dysponował trwałą większością parlamentarną. Nie powiodły się próby rozszerzenia jego zaplecza najpierw o Unię Demokratyczną, Kongres Liberalno-Demokratyczny i Polski Program Gospodarczy, a potem o Konfederację Polski Niepodległej. 24 maja 1992 rada Unii Demokratycznej podjęła uchwałę wzywającą rząd Olszewskiego do ustąpienia[8]. 26 maja 1992 prezydent Lech Wałęsa przesłał do marszałka Sejmu formalne pismo, informując o utracie zaufania do rządu i o cofnięciu swojego poparcia[9]. 27 maja 1992 prezydium klubu parlamentarnego UD, a następnie rada koalicyjna „trójki” (UD, KLD, PPG), podjęły decyzję o zgłoszeniu w Sejmie wniosku o wotum nieufności wobec rządu.

Następnego dnia, 28 maja 1992, Sejm na wniosek posła Janusza Korwin-Mikkego przyjął głosami KPN, PC, ZChN, „Solidarności”, PSL-PL, PChD i UPR, przy bojkocie głosowania przez UD i KLD, uchwałę zobowiązującą ministra spraw wewnętrznych „do podania do dnia 6 czerwca 1992 pełnej informacji na temat urzędników państwowych od szczebla wojewody wzwyż, a także senatorów, posłów (...), będących współpracownikami Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w latach 1945–1990”[10]. Uchwała pomijała współpracowników WSI[11]. 29 maja 1992 przedstawiciel Unii Demokratycznej Jan Rokita złożył w imieniu 65 posłów z UD, KLD i PPG wniosek o wotum nieufności dla rządu Jana Olszewskiego. 2 czerwca 1992 w trakcie ostatecznych rozmów na temat poszerzenia koalicji z KPN minister Antoni Macierewicz spotkał się z wicemarszałkiem Sejmu Dariuszem Wójcikiem z KPN i poinformował go o tym, że nazwisko przywódcy KPN Leszka Moczulskiego znajdzie się na liście, którą dwa dni później przekaże Sejmowi. Rozmowy z KPN zakończyły się niepowodzeniem[12].

Gabinet został odwołany przez Sejm w nocnym głosowaniu po północy 5 czerwca 1992 (co w publicystyce prawicowej otrzymało później miano nocy teczek), kilkanaście godzin po wykonaniu przez ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza uchwały Sejmu o ujawnieniu tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa (tzw. lista Macierewicza), na której znalazło się m.in. 3 ministrów i 8 wiceministrów rządu Jana Olszewskiego[13]. Premier, popierając decyzję Antoniego Macierewicza, zaproponował w porozumieniu z I prezesem Sądu Najwyższego Adamem Strzemboszem powołanie niezależnej komisji dla oceny prawdziwości przedstawionych materiałów. Sejm nie rozpatrzył tego wniosku[10]. Na przyspieszenie rozpatrywania wniosku o odwołanie rządu wpłynął prezydent Lech Wałęsa, który złożył 4 czerwca 1992 własny wniosek o odwołanie premiera[14].

Rząd w okresie premiera Waldemara Pawlaka[edytuj | edytuj kod]

Dzień po odwołaniu rządu Jana Olszewskiego prezydent Lech Wałęsa desygnował na szefa rządu prezesa PSL Waldemara Pawlaka[15]. Sejm tego samego dnia powołał go na urząd premiera, powierzając misję przedstawienia wniosków co do nowej Rady Ministrów[16].

Waldemar Pawlak został powołany zgodnie z art. 37 ust. 1 obowiązującej Konstytucji RP, zgodnie z którym do czasu sformowania własnej Rady Ministrów na stanowiskach pozostali wszyscy poprzedni członkowie rządu (w uchwale w sprawie odwołania Rady Ministrów Sejm powierzył rządowi dalsze pełnienie obowiązków do czasu powołania Rady Ministrów w nowym składzie[17]). W konsekwencji rząd Jana Olszewskiego od 5 czerwca 1992 urzędował w dalszym ciągu w dotychczasowym składzie[18] z nowym premierem. W czasie urzędowania premier Waldemar Pawlak wniósł o zwolnienie z pełnienia obowiązków ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza oraz ministra-szefa Urzędu Rady Ministrów Wojciecha Włodarczyka, a także urlopował kierownika Ministerstwa Obrony Narodowej Romualda Szeremietiewa. 20 czerwca kierownikami zostali Aleksander Łuczak (Urząd Rady Ministrów), Andrzej Milczanowski (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych) i Janusz Onyszkiewicz (Ministerstwo Obrony Narodowej).

Trwająca nieco ponad miesiąc misja Waldemara Pawlaka dotycząca sformowania gabinetu zakończyła się niepowodzeniem. 7 lipca 1992 Waldemar Pawlak podał się do dymisji. Prezydent Lech Wałęsa przyjął dymisję i złożył w Sejmie wniosek o powołanie na stanowisko premiera Hanny Suchockiej. Została ona powołana przez Sejm na stanowisko premiera 10 lipca 1992 (wcześniej tego samego dnia odwołano Waldemara Pawlaka[19]. Już dzień później zrealizowała powierzoną misję tworzenia nowego rządu[20].

Tym samym ministrowie rządu Jana Olszewskiego zakończyli urzędowanie 11 lipca 1992[21].

Rada Ministrów Jana Olszewskiego (1991–1992)[edytuj | edytuj kod]

Funkcja Nazwisko Czas pełnienia funkcji
Od Do
Prezes Rady Ministrów Jan Olszewski (PC) 1991-12-066 grudnia 1991[22] 1992-06-055 czerwca 1992[23]
Minister-członek Rady Ministrów Artur Balazs (SLCh) 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-05-099 maja 1992[25]
Minister sprawiedliwości Zbigniew Dyka (ZChN) 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister-kierownik Centralnego Urzędu Planowania Jerzy Eysymontt (PC) 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister współpracy gospodarczej z zagranicą Adam Glapiński (PC) 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister rolnictwa i gospodarki żywnościowej Gabriel Janowski (PSL-PL) 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa Stefan Kozłowski 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister pracy i polityki socjalnej Jerzy Kropiwnicki (ZChN) 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister finansów Karol Lutkowski 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-02-2828 lutego 1992[26]
Minister spraw wewnętrznych Antoni Macierewicz (ZChN) 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-06-2020 czerwca 1992[27]
Minister zdrowia i opieki społecznej Marian Miśkiewicz 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister obrony narodowej Jan Parys 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-05-2323 maja 1992[28]
Minister kultury i sztuki Andrzej Siciński 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister spraw zagranicznych Krzysztof Skubiszewski 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister edukacji narodowej Andrzej Stelmachowski 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister transportu i gospodarki morskiej Ewaryst Waligórski 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-07-1111 lipca 1992
Minister-szef Urzędu Rady Ministrów Wojciech Włodarczyk 1991-12-2323 grudnia 1991[24] 1992-06-2020 czerwca 1992[29]
Minister finansów Andrzej Olechowski 1992-02-2828 lutego 1992[30] 1992-06-055 czerwca 1992[31]
Prezes Rady Ministrów Waldemar Pawlak (PSL) 1992-06-055 czerwca 1992[32] 1992-07-1010 lipca 1992[33]

W dniu zaprzysiężenia 23 grudnia 1991[edytuj | edytuj kod]

Zmiany w składzie Rady Ministrów[edytuj | edytuj kod]

  • 28 lutego 1992
  • 9 maja 1992
    • Odwołanie:
      • Artura Balazsa z urzędu ministra-członka Rady Ministrów (powołany na ten urząd 23 grudnia 1991).
  • 23 maja 1992
    • Odwołanie:
      • Jana Parysa z urzędu ministra obrony narodowej (powołany na ten urząd 23 grudnia 1991).
  • 5 czerwca 1992
    • Odwołanie:
  • 20 czerwca 1992
    • Odwołanie:
      • Antoniego Macierewicza z urzędu ministra spraw wewnętrznych (powołany na ten urząd 23 grudnia 1991).
      • Wojciecha Włodarczyka z urzędu ministra-szefa Urzędu Rady Ministrów (powołany na ten urząd 23 grudnia 1991).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiesława Jednaka: Gabinety koalicyjne w III RP, Wrocław 2004, s. 145.
  2. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012, s. 192.
  3. Antoni Dudek: Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–2001. s. 235. ISBN 83-86225-64-5.
  4. Antoni Dudek: Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–2001. s. 236. ISBN 83-86225-64-5.
  5. Antoni Dudek: Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–2001. s. 237–238. ISBN 83-86225-64-5.
  6. Bogusz Szymański: Ostateczne wycofanie wojsk radzieckich z Polski. gazeta.pl, 16 września 2009.
  7. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012, s. 211–212.
  8. Waldemar Kuczyński: Solidarność u władzy. Dziennik 1989–1993, s. 164.
  9. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012, s. 212.
  10. a b Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 215. ISBN 978-83-240-2130-7.
  11. Sławomir Cenckiewicz: Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991, s. 401.
  12. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 217. ISBN 978-83-240-2130-7.
  13. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 220. ISBN 978-83-240-2130-7.
  14. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 219. ISBN 978-83-240-2130-7.
  15. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 228. ISBN 978-83-240-2130-7.
  16. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 czerwca 1992 w sprawie powołania Prezesa Rady Ministrów (M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 126)
  17. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie odwołania Rady Ministrów (M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 125).
  18. Rząd Jana Olszewskiego. premier.gov.pl. [dostęp 2015-08-20].
  19. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 lipca 1992 r. w sprawie odwołania Prezesa Rady Ministrów (M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 166).
  20. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013, s. 233. ISBN 978-83-240-2130-7.
  21. M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 168
  22. M.P. z 1991 r. Nr 45, poz. 315
  23. M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 125
  24. a b c d e f g h i j k l m n o p M.P. z 1992 r. Nr 1, poz. 1
  25. M.P. z 1992 r. Nr 14, poz. 101
  26. M.P. z 1992 r. Nr 8, poz. 53
  27. M.P. z 1992 r. Nr 20, poz. 148
  28. M.P. z 1992 r. Nr 15, poz. 114
  29. M.P. z 1992 r. Nr 20, poz. 149
  30. M.P. z 1992 r. Nr 8, poz. 54
  31. M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 124
  32. M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 126
  33. M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 166

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]