Przejdź do zawartości

Rząd Jana Olszewskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Rząd Jana Olszewskiego
 Polska
Premier

Jan Olszewski, Waldemar Pawlak

Partie

PC, ZChN, PSL-PL, SLCh

Kadencja

od 23 grudnia 1991
do 11 lipca 1992

Poprzedni

rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego

Następny

rząd Hanny Suchockiej

Premier Jan Olszewski, popiersie w Sejmie RP

Rząd Jana Olszewskiego – Rada Ministrów pod kierownictwem premiera Jana Olszewskiego, powołana 23 grudnia 1991 przez Sejm I kadencji. Gabinet funkcjonował do 11 lipca 1992, przy czym od 5 czerwca 1992 pod kierownictwem Waldemara Pawlaka.

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Powołanie gabinetu

[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 1991 odbyły się pierwsze po II wojnie światowej w pełni wolne wybory parlamentarne do Sejmu I kadencji i Senatu II kadencji.

Prezydent Lech Wałęsa desygnował Jana Olszewskiego na premiera już 5 grudnia 1991, gdy nie powiodła się misja kandydata prezydenckiego Bronisława Geremka ani próba pozostawienia na stanowisku urzędującego premiera Jana Krzysztofa Bieleckiego. Sejm powołał Jana Olszewskiego na premiera w dniu 6 grudnia 1991. Niemożność zbudowania trwałej koalicji programowej zniechęciła także Jana Olszewskiego, który w połowie grudnia złożył rezygnację z utworzenia rządu, której Sejm jednak nie przyjął. Jana Olszewskiego wsparło wówczas Polskie Stronnictwo Ludowe (w zamian za obietnicę kilku stanowisk wiceministrów[1]), którego liderowi Waldemarowi Pawlakowi po głosowaniu demonstracyjnie podziękował Jarosław Kaczyński[2].

W końcu, 23 grudnia 1991, po drugiej turze długich negocjacji, dzięki poparciu Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” i Polskiego Stronnictwa Ludowego[3.1], udało się stworzyć gabinet koalicyjny, w którym zasiadali przedstawiciele zaledwie 4 partii (Porozumienia Centrum, Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego, Polskiego Stronnictwa Ludowego – Porozumienia Ludowego oraz Stronnictwa Ludowo-Chrześcijańskiego, które łącznie dysponowały w Sejmie zaledwie 119 posłami[3.2]. Czynnikiem, który dodatkowo osłabiał rząd, był narastający konflikt między premierem a Jarosławem Kaczyńskim – szefem partii, która miała w rządzie najwięcej ministrów. Przyczyną konfliktu były głównie sprawy personalne i wzajemny brak zaufania[3.3].

Prace

[edytuj | edytuj kod]

Rząd Jana Olszewskiego działał już w nowym otoczeniu międzynarodowym. 8 grudnia 1991 przestał istnieć Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. To skłoniło ekipę Jana Olszewskiego do podjęcia działań mających na celu integrację Polski z Organizacją Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) i Wspólnotami Europejskimi. Po raz pierwszy w oficjalnych dokumentach Ministerstwa Obrony Narodowej pojawiło się stwierdzenie, że członkostwo w NATO jest strategicznym celem polityki obronnej RP. Przyspieszono rozpoczęte w październiku 1990[4] negocjacje, mające na celu wycofanie armii rosyjskiej z Polski.

Rząd Jana Olszewskiego zmienił także koncepcję prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Wspierał też rolnictwo, wprowadzając ceny minimalne na produkowaną żywność i dopłaty do paliwa rolniczego[5]. Całkowite zahamowanie prywatyzacji spowodowało otwarty konflikt rządu z ugrupowaniami liberalnymi w parlamencie. W marcu 1992 konsternację wywołało wysunięcie przez Lecha Wałęsę niekonsultowanych z rządem koncepcji NATO-bis i EWG-bis, które kolidowały z dotychczasowym euroatlantyckim kursem gabinetu.

22 maja 1992 premier Jan Olszewski sprzeciwił się podpisaniu klauzuli polsko-rosyjskiego traktatu o przyjaźni i dobrosąsiedzkiej współpracy, która przekazywała bazy, opuszczane przez wojska rosyjskie wycofujące się z Polski, w ręce międzynarodowych spółek polsko-rosyjskich. Premier przekazał sprzeciw rządu, wysyłając depeszę szyfrową do Moskwy na ręce Lecha Wałęsy, który po osobistej rozmowie z Borysem Jelcynem zmienił kontrowersyjny zapis w umowie. Doszło jednak do otwartego konfliktu rządu z prezydentem Lechem Wałęsą[6]. Autor parafowania dokumentów przed podpisaniem pozostał nieznany. Jak stwierdził Jan Olszewski: To było wręcz zdradą stanu, a cała sprawa nigdy nie została wyjaśniona: do dziś nie wiadomo, kto wydał dyspozycję podpisania tego dokumentu[7].

Okoliczności odwołania Jana Olszewskiego

[edytuj | edytuj kod]

Rząd Jana Olszewskiego nie dysponował trwałą większością parlamentarną. Nie powiodły się próby rozszerzenia jego zaplecza najpierw o Unię Demokratyczną, Kongres Liberalno-Demokratyczny i Polski Program Gospodarczy, a potem o Konfederację Polski Niepodległej. 24 maja 1992 rada Unii Demokratycznej podjęła uchwałę wzywającą rząd Olszewskiego do ustąpienia[8]. 26 maja 1992 prezydent Lech Wałęsa przesłał do marszałka Sejmu formalne pismo, informując o utracie zaufania do rządu i o cofnięciu swojego poparcia[9]. 27 maja 1992 prezydium klubu parlamentarnego UD, a następnie rada koalicyjna „trójki” (UD, KLD, PPG), podjęły decyzję o zgłoszeniu w Sejmie wniosku o wotum nieufności wobec rządu.

Następnego dnia, 28 maja 1992, Sejm na wniosek posła Janusza Korwin-Mikkego przyjął głosami KPN, PC, ZChN, „Solidarności”, PSL-PL, PChD i UPR, przy bojkocie głosowania przez UD i KLD, uchwałę zobowiązującą ministra spraw wewnętrznych „do podania do dnia 6 czerwca 1992 pełnej informacji na temat urzędników państwowych od szczebla wojewody wzwyż, a także senatorów, posłów (...), będących współpracownikami Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w latach 1945–1990”[10.1]. Uchwała pomijała współpracowników WSI[11]. 29 maja 1992 przedstawiciel Unii Demokratycznej Jan Rokita złożył w imieniu 65 posłów z UD, KLD i PPG wniosek o wotum nieufności dla rządu Jana Olszewskiego. 2 czerwca 1992 w trakcie ostatecznych rozmów na temat poszerzenia koalicji z KPN minister Antoni Macierewicz spotkał się z wicemarszałkiem Sejmu Dariuszem Wójcikiem z KPN i poinformował go o tym, że nazwisko przywódcy KPN Leszka Moczulskiego znajdzie się na liście, którą dwa dni później przekaże Sejmowi. Rozmowy z KPN zakończyły się niepowodzeniem[10.2].

Gabinet został odwołany przez Sejm w nocnym głosowaniu po północy 5 czerwca 1992 (co w publicystyce prawicowej otrzymało później miano nocy teczek), kilkanaście godzin po wykonaniu przez ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza uchwały Sejmu o ujawnieniu tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa (tzw. lista Macierewicza), na której znalazło się m.in. 3 ministrów i 8 wiceministrów rządu Jana Olszewskiego[10.3]. Premier, popierając decyzję Antoniego Macierewicza, zaproponował w porozumieniu z I prezesem Sądu Najwyższego Adamem Strzemboszem powołanie niezależnej komisji dla oceny prawdziwości przedstawionych materiałów. Sejm nie rozpatrzył tego wniosku[10.1]. Na przyspieszenie rozpatrywania wniosku o odwołanie rządu wpłynął prezydent Lech Wałęsa, który złożył 4 czerwca 1992 własny wniosek o odwołanie premiera[10.4].

Rząd w okresie premiera Waldemara Pawlaka

[edytuj | edytuj kod]

Dzień po odwołaniu rządu Jana Olszewskiego prezydent Lech Wałęsa desygnował na szefa rządu prezesa PSL Waldemara Pawlaka[10.5]. Sejm tego samego dnia powołał go na urząd premiera, powierzając misję przedstawienia wniosków co do nowej Rady Ministrów[12].

Waldemar Pawlak został powołany zgodnie z art. 37 ust. 1 obowiązującej Konstytucji RP, zgodnie z którym do czasu sformowania własnej Rady Ministrów na stanowiskach pozostali wszyscy poprzedni członkowie rządu (w uchwale w sprawie odwołania Rady Ministrów Sejm powierzył rządowi dalsze pełnienie obowiązków do czasu powołania Rady Ministrów w nowym składzie[13]). W konsekwencji rząd Jana Olszewskiego od 5 czerwca 1992 urzędował w dalszym ciągu w dotychczasowym składzie[14] z nowym premierem. W czasie urzędowania premier Waldemar Pawlak wniósł o zwolnienie z pełnienia obowiązków ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza oraz ministra-szefa Urzędu Rady Ministrów Wojciecha Włodarczyka, a także urlopował kierownika Ministerstwa Obrony Narodowej Romualda Szeremietiewa. 20 czerwca kierownikami zostali Aleksander Łuczak (Urząd Rady Ministrów), Andrzej Milczanowski (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych) i Janusz Onyszkiewicz (Ministerstwo Obrony Narodowej).

Trwająca nieco ponad miesiąc misja Waldemara Pawlaka dotycząca sformowania gabinetu zakończyła się niepowodzeniem. 7 lipca 1992 Waldemar Pawlak podał się do dymisji. Prezydent Lech Wałęsa przyjął dymisję i złożył w Sejmie wniosek o powołanie na stanowisko premiera Hanny Suchockiej. Została ona powołana przez Sejm na stanowisko premiera 10 lipca 1992 (wcześniej tego samego dnia odwołano Waldemara Pawlaka)[15]. Już dzień później zrealizowała powierzoną misję tworzenia nowego rządu[10.6].

Tym samym ministrowie rządu Jana Olszewskiego zakończyli urzędowanie 11 lipca 1992[16].

Rada Ministrów Jana Olszewskiego (1991–1992)

[edytuj | edytuj kod]
Funkcja Imię i nazwisko Czas pełnienia funkcji
Od Do
Prezes Rady Ministrów Jan Olszewski (PC) 6 grudnia 1991(dts)[17] 5 czerwca 1992(dts)[18]
Minister-członek Rady Ministrów Artur Balazs (SLCh) 23 grudnia 1991(dts)[19] 9 maja 1992(dts)[20]
Minister sprawiedliwości Zbigniew Dyka (ZChN) 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister-kierownik Centralnego Urzędu Planowania Jerzy Eysymontt (PC) 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister współpracy gospodarczej z zagranicą Adam Glapiński (PC) 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister rolnictwa i gospodarki żywnościowej Gabriel Janowski (PSL-PL) 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa Stefan Kozłowski 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister pracy i polityki socjalnej Jerzy Kropiwnicki (ZChN) 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister finansów Karol Lutkowski 23 grudnia 1991(dts)[19] 28 lutego 1992(dts)[21]
Minister spraw wewnętrznych Antoni Macierewicz (ZChN) 23 grudnia 1991(dts)[19] 20 czerwca 1992(dts)[22]
Minister zdrowia i opieki społecznej Marian Miśkiewicz 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister obrony narodowej Jan Parys 23 grudnia 1991(dts)[19] 23 maja 1992(dts)[23]
Minister kultury i sztuki Andrzej Siciński 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister spraw zagranicznych Krzysztof Skubiszewski 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister edukacji narodowej Andrzej Stelmachowski 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister transportu i gospodarki morskiej Ewaryst Waligórski 23 grudnia 1991(dts)[19] 11 lipca 1992(dts)
Minister-szef Urzędu Rady Ministrów Wojciech Włodarczyk 23 grudnia 1991(dts)[19] 20 czerwca 1992(dts)[24]
Minister finansów Andrzej Olechowski 28 lutego 1992(dts)[25] 5 czerwca 1992(dts)[26]
Prezes Rady Ministrów Waldemar Pawlak (PSL) 5 czerwca 1992(dts)[27] 10 lipca 1992(dts)[28]

W dniu zaprzysiężenia 23 grudnia 1991

[edytuj | edytuj kod]

Zmiany w składzie Rady Ministrów

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Wiesława Jednaka: Gabinety koalicyjne w III RP, Wrocław 2004, s. 145.
  2. ↑ Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012, s. 192.
  3. Antoni Dudek: Pierwsze lata III Rzeczypospolitej 1989–2001. ISBN 83-86225-64-5.
    1. ↑ S. 235.
    2. ↑ S. 236.
    3. ↑ S. 237–238.
  4. ↑ Bogusz Szymański: Ostateczne wycofanie wojsk radzieckich z Polski. gazeta.pl, 16 września 2009.
  5. ↑ Prawo i Sprawiedliwość zorganizuje 4 czerwca w Sejmie obchody upadku rządu Olszewskiego. wpolityce.pl, 25 maja 2012.
  6. ↑ Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012, s. 211–212.
  7. ↑ Jan Olszewski wspomina: „Tusk z KLD zaproponowali mi w 1992 roku swoje dalsze wsparcie, ale pod warunkiem, że zapewnimy im nietykalność...”. wpolityce.pl, 4 maja 2017.
  8. ↑ Waldemar Kuczyński: Solidarność u władzy. Dziennik 1989–1993, s. 164.
  9. ↑ Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012, s. 212.
  10. Antoni Dudek: Historia polityczna Polski 1989–2012. Kraków: Znak, 2013. ISBN 978-83-240-2130-7.
    1. 1 2 S. 215.
    2. ↑ S. 217.
    3. ↑ S. 220.
    4. ↑ S. 219.
    5. ↑ S. 228.
    6. ↑ S. 233.
  11. ↑ Sławomir Cenckiewicz: Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski Ludowej 1943–1991, s. 401.
  12. ↑ Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 czerwca 1992 w sprawie powołania Prezesa Rady Ministrów (M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 126)
  13. ↑ Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 czerwca 1992 r. w sprawie odwołania Rady Ministrów (M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 125).
  14. ↑ Rząd Jana Olszewskiego. premier.gov.pl. [dostęp 2015-08-20].
  15. ↑ Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 lipca 1992 r. w sprawie odwołania Prezesa Rady Ministrów (M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 166).
  16. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 168
  17. ↑ M.P. z 1991 r. Nr 45, poz. 315
  18. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 125
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 M.P. z 1992 r. Nr 1, poz. 1
  20. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 14, poz. 101
  21. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 8, poz. 53
  22. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 20, poz. 148
  23. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 15, poz. 114
  24. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 20, poz. 149
  25. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 8, poz. 54
  26. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 124
  27. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 17, poz. 126
  28. ↑ M.P. z 1992 r. Nr 23, poz. 166
  29. ↑ Partię Polskie Stronnictwo Ludowe - Porozumienie Ludowe powołano 8 marca 1992.
  30. ↑ Z rekomendacji Porozumienia Centrum.
  31. ↑ Bezpartyjny, członek klubu Porozumienia Centrum.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rząd_Jana_Olszewskiego&oldid=79936119”