Przejdź do zawartości

Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach

Artykuł na Medal
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia
w Katowicach
Ilustracja
Gmach NOSPR-u od frontu (2026)
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miejscowość

Katowice

Adres

pl. W. Kilara 1,
40-202 Katowice

Architekt

Tomasz Konior

Inwestor

miasto Katowice

Wysokość całkowita

28 m

Kondygnacje

7

Szerokość frontu

61,6 m

Powierzchnia użytkowa

25 782 m²

Rozpoczęcie budowy

luty 2012

Ukończenie budowy

sierpień 2014

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry znajduje się punkt z opisem „Siedziba NOSPR-u”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Siedziba NOSPR-u”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Siedziba NOSPR-u”
Ziemia50°15′50,1″N 19°01′43,5″E/50,263917 19,028750
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa

Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach – budynek położony przy placu Wojciecha Kilara 1 w Katowicach, na terenie dzielnicy Bogucice. Gmach ten jest domem dla Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach (skr. NOSPR) i stanowi jeden z obiektów katowickiej Strefy Kultury, na którą składa się także Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach, Muzeum Śląskie w Katowicach i Hala Widowiskowo-Sportowa „Spodek”.

Powstał w latach 2012–2014 na terenach po dawnym składzie drewna zlikwidowanej w 1999 roku Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”, a jego oficjalne otwarcie nastąpiło 1 października 2014 roku. Budynek został zaprojektowany przez pracownię Konior Studio pod kierunkiem związanego z regionem architekta Tomasza Koniora, który w architekturze gmachu nawiązał do górnośląskiego dziedzictwa i architektury kolonii robotniczej Nikiszowiec. Należy do najważniejszych współczesnych realizacji w Katowicach, uzyskując szereg nagród i wyróżnień branży architektonicznej.

Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach w momencie otwarcia była największym kompleksem koncertowo-nagraniowym na terenie Polski. Jej przestrzeń obejmuje m.in. Wielką Salę Koncertową na około 1800 miejsc, Salę Kameralną na około 300 miejsc, a także pomieszczenia administracyjne, techniczne i archiwalne. W 2019 roku gmach dołączył do grona European Concert Hall Organisation(inne języki), zrzeszającego renomowane europejskie sale koncertowe. Od momentu otwarcia stał się bardzo popularnym miejscem kultury muzycznej w Katowicach, a w salach koncertowych gmachu NOSPR-u występowało szereg szanowanych i renomowanych artystów i zespołów muzycznych.

Lokalizacja

[edytuj | edytuj kod]
Widok gmachu NOSPR-u z lotu ptaka (2025); równolegle do niego, po prawej stronie biegnie aleja W. Roździeńskiego, a pod nią Tunel Katowicki; po lewej stronie fragment kładki nad ulicą Olimpijską

Siedziba Narodowej Orkiestry Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach znajduje się przy placu Wojciecha Kilara 1[1], na obszarze dzielnicy Bogucice, w jej południowo-zachodniej części, przy granicy z Koszutką i Śródmieściem[2].

Gmach położony jest w katowickiej Strefie Kultury, w sąsiedztwie siedziby Muzeum Śląskiego w Katowicach, Międzynarodowego Centrum Kongresowego w Katowicach oraz Hali Widowiskowo-Sportowej „Spodek”[1]. Siedzibę NOSPR-u z gmachem Międzynarodowego Centrum Kongresowego i „Spodkiem” łączy kładka nad ulicą Olimpijską[3]. Razem z innymi obiektami Strefy Kultury gmach tworzy on strefę wysokiej klasy budynków służących edukacji, kulturze i organizacji wydarzeń masowych. Budynki te dzielą ze sobą infrastrukturę techniczną oraz tereny zielone[4].

Gmach ten wzniesiono na terenach pokopalnianych, w sąsiedztwie drogi nadziemnej (alei W. Roździeńskiego) i podziemnej (Tunelu Katowickiego)[5], na terenach pomiędzy ulicami T. Dobrowolskiego i H.M. Góreckiego oraz alejami W. Korfantego i W. Roździeńskiego. Jest on ulokowany równolegle do ostatniej z tych dróg[6].

Wzdłuż pobliskiej alei W. Korfantego biegnie linia tramwajowa, przy której znajduje się przystanek tramwajowy ZTM Katowice Rondo oddalony około 300 metrów od głównego wejścia do siedziby NOSPR-u[7]. Z tego przystanku w sierpniu 2026 roku odjeżdżało sześć linii tramwajowych, łączących bezpośrednio część dzielnic Katowic z gmachem NOSPR-u, a także z miastami Bytom, Chorzów i Siemianowice Śląskie[8.1].

Około 20 metrów na południe od gmachu, przy alei W. Roździeńskiego funkcjonuje przystanek autobusowy Katowice Strefa Kultury NOSPR. Pod koniec sierpnia 2026 roku odjeżdżało z niego ponad dwadzieścia linii autobusowych, które łączyły bezpośrednio gmach NOSPR-u z innymi dzielnicami Katowic i miastami, w tym z Będzinem, Dąbrową Górniczą, Mysłowicami, Siemianowicami Śląskimi, Sosnowcem czy Siewierzem[7][8.2].

Przy parkingu na północ od gmachu NOSPR-u działa stacja rowerów miejskich Metrorower nr 27704. Drugą stację zlokalizowano po wschodniej stronie budynku, przy ulicy J. Haralda (nr 27181), a trzecią po drugiej stronie alei W. Roździeńskiego, przy skrzyżowaniu z ulicą Uniwersytecką (nr 27695)[9].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Okoliczności powstania gmachu

[edytuj | edytuj kod]
Gmach tzw. Dezember Palastu przy placu Sejmu Śląskiego 2 w 2009 roku – ówczesna siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach; po lewej stronie na elewacji umieszczone zostało logo orkiestry

Nowa siedziba NOSPR-u była odpowiedzią na braki lokalowe, które towarzyszyły Narodowej Orkiestrze Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach od czasu jej reaktywacji w 1945 roku[10]. W dniu 26 kwietnia 1955 roku zespół dał inauguracyjny koncert w budynku nieistniejącego kina „Capitol” przy ulicy Plebiscytowej, który stał się wówczas domem dla orkiestry[11].

10 października 1980 roku dali swój pierwszy występ w swojej kolejnej siedzibie, w gmachu tzw. Dezember Palastu przy placu Sejmu Śląskiego 2[11]. Nie spełniał on jednak warunków koncertowych ani nagraniowych, a o konieczności postawienia nowej sali dyskutowano przez wiele lat[12]. W siedzibie przy placu Sejmu Śląskiego muzycy nie słyszeli się wzajemnie, gdyż salę zbudowano tak, żeby to widownia świetnie słyszała występujących na scenie[13].

Rozważano początkowo modernizację budynku wraz z poprawą jego akustyki, gdyż obawiano się tego, iż na nową siedzibę nie będzie pieniędzy, lecz po przeprowadzeniu szczegółowych badań konstrukcji okazało się, że tzw. Dezember Palast w ogóle nie nadawał na salę koncertową. Ostatecznie na posiedzeniu Rady Programowej NOSPR-u z pod przewodnictwem Krzysztofa Pendereckiego i z udziałem dyrektor Joanny Wnuk-Nazarowej podjęto decyzję o uzyskanie środków europejskich i budowie nowej sali koncertowej[14][15]. Ostatni koncert w siedzibie ówczesnego Centrum Kultury Katowice Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach odegrała 13 czerwca 2013 roku[13].

Przygotowania pod budowę (2008–2012)

[edytuj | edytuj kod]
Widok z Altusa na zachodnią część późniejszej Strefy Kultury w maju 2011 roku; po prawej stronie zdjęcia w kolejnych latach stanie nowa siedziba NOSPR-u

W 2008 roku ogłoszono międzynarodowy konkurs architektoniczny na projekt nowego gmachu NOSPR-u[12]. Konkurs ten zorganizowało miasto Katowice wraz z warszawskim i katowickim SARP-em. Wpłynęło na niego łącznie 17 prac z polskich i zagranicznych biur projektowych[16], w tym od pracowni JEMS Architekci, Marka Rytycha czy biura projektowego Group A[17]. Przy projektowaniu nowej siedziby NOSPR-u wymagano uwzględnienia specyficznego kontekstu, gdyż gmach ten miał stanąć na rozległej działce na wschód od „Spodka”, przy jednej z głównych dróg Katowic – alei W. Roździeńskiego, na terenach poprzemysłowych[12]. Zdecydowano o lokalizacji gmachu NOSPR-u na terenie po dawnym placu drzewnym Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”, którą zlikwidowano w 1999 roku[11].

Międzynarodowy konkurs rozstrzygnięto 15 grudnia 2008 roku[18], w którym pierwszą nagrodę otrzymał związany z regionem architekt Tomasz Konior z pracowni Konior Studio. Miał on już doświadczenie związane z obiektami związanymi z kulturą muzyczną – w 2007 roku otwarto nowe skrzydło Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach – Centrum Nauki i Edukacji Muzycznej „Symfonia”, którego był współprojektantem. Gmach ten został nagrodzony szeregiem nagród architektonicznych. Dodatkowo w pracowni Koniora cztery lata wcześniej powstał projekt nowej aranżacji wnętrz zabytkowego gmachu Akademii Muzycznej[12]. Dla zespołu był to wówczas pierwszy tego typu obiekt, który projektowali i jako pierwsi w Polsce zastosowali wówczas regulowaną akustykę, uzyskiwaną za pomocą przestrzeni wybrzmiewania z systemem uchylnych wrót[19].

Tomasz Konior – główny projektant gmachu NOSPR-u; zdjęcie wykonane wewnątrz atrium gmachu NOSPR-u (2014)

Konior od momentu rozpoczęcia prac projektowych nad salą koncertową na terenach po kopalni „Katowice” zintensyfikował swoje kontakty ze światem muzycznym, w tym z Krzysztofem Pendereckim, Krystianem Zimermanem i muzykami, który mieli w kolejnych latach grać w projektowanym przez jego zespół budynku. Odbył także podróże studialne do innych sal koncertowych(inne języki), co finalnie ukształtowało specyfikę siedziby NOSPR-u[20]. Zimerman zaproponował mu odwiedzenie japońskich sal koncertowych, co zaowocowało zaproszeniem do współpracy Yasuhisy Toyoty(inne języki)[21].

W październiku 2010 roku podjęto decyzję o dofinansowaniu budowy nowej siedziby NOSPR-u ze środków Unii Europejskiej w kwocie ponad 122 mln złotych[22], a w czerwcu 2011 roku poinformowano o udzieleniu pożyczki miastu Katowice z Europejskiego Banku Inwestycyjnego w kwocie 254,2 mln złotych na sfinansowanie obiektów kultury na terenach postindustrialnych, w tym na siedzibę NOSPR-u[23].

W lutym 2011 roku zostało ogłoszone postępowanie przetargowe na budowę gmachu NOSPR-u[24]. Do złożenia oferty cenowej w przetargu na budowę zostały zaproszone cztery podmioty. Na krótkiej liście według informacji z września 2011 roku znalazły się: konsorcjum firmy Hydrobudowa Polska z hiszpańskim OHL, konsorcjum Mostostalu Warszawa z firmami Karmar, Bouygues Bâtiment International(inne języki) oraz Acciona Infraestructuras(inne języki), konsorcjum firmy Warbud z LTT i Przedsiębiorstwem Wielobranżowym Ebud-Przemysłówka, a także Polimex-Mostostal[25]. Najtańszą ofertę złożyło konsorcjum z liderem – firmą Warbud, którego oferta opiewała na kwotę 191 mln zł netto, natomiast drugą najtańszą złożyło konsorcjum Mostostalu Warszawa z Karmar, Bouygues Batiment International oraz Acciona Infraestructuras. Kosztorys inwestorski opiewał na kwotę 201,8 mln zł netto[26]. Warszawska firma Warbud została w grudniu 2011 roku wybrana w przetargu na budowę nowej siedziby NOSPR-u[27].

13 lutego 2012 roku została podpisana umowa pomiędzy prezydentem Katowic Piotrem Uszokiem a generalnym wykonawcą – firmą Warbud – na budowę gmachu NOSPR-u. Wówczas to jej oddanie do użytku zaplanowano na 13 października 2013 roku[28].

W międzyczasie, w połowie czerwca 2011 roku w holu katowickiego wieżowca Altus stanął model akustyczny sali koncertowej NOSPR-u. Powstał on w Aleksandrowie Łódzkim celem badania akustycznego nowo budowanej sali, natomiast w Altusie stanął on w związku ze staraniami miasta Katowice o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016, a prezentacji modelu towarzyszyła wystawa wizualizacji budowanego gmachu NOSPR-u[29].

Prace budowlane (2012–2014)

[edytuj | edytuj kod]
Budowa gmachu NOSPR-u w połowie lipca 2012 roku; widok od strony zachodniej

W marcu 2012 roku trwały już prace budowlane przy budowie gmachu[30][19], natomiast miesiąc później zaczęto wylewać fundamenty[16]. 6 czerwca 2012 roku wmurowano kamień węgielny pod budowę nowej siedziby NOSPR-u[31]. Do sierpnia tego samego roku zakończono budowę wszystkich ścian, słupów i stropów kondygnacji podziemnej, a w części nadziemnej gotowe były ściany i słupy wokół Wielkiej Sali Koncertowej. Trwał wówczas montaż konstrukcji stalowej i stropu nad drugim piętrem wokół sali[32]. W grudniu 2012 roku wzniesione były już ściany zewnętrznej części NOSPR-u do wysokości czwartej kondygnacji. Na zachodniej ścianie trwał natomiast montaż szklanej części elewacji. W tym czasie w prace budowlane zaangażowanych było około 300 osób[33]. Pracowano w systemie trójzmianowym[19].

W lutym 2013 roku prowadzono roboty nad montażem elementów dachu Wielkiej Sali Koncertowej o łącznej wadze ponad 300 ton – montowano wówczas dźwigary, których zaplanowano łącznie jedenaście. Do tego czasu gotowe były pofalowane ściany Wielkiej Sali Koncertowej, które powstały przy użyciu gumowych szalunków. W Sali Kameralnej do tego czasu zakończono roboty konstrukcyjne, a na poziomie −1 kończono prace instalacyjne. Trwały także prace nad montażem okien – po stronie północnej i południowej, a także częściowo po stronie zachodniej[34]. 12 kwietnia 2013 roku na dachu siedziby NOSPR-u zawisła wiecha, natomiast w Wielkiej Sali Koncertowej z tej okazji odbył się pierwszy koncert. W tym czasie ukończono prace żelbetowe, a także rozpoczęto prace przy montażu warstw izolacyjnych[35].

Budowa gmachu NOSPR-u pod koniec 2013 roku; widok od strony zachodniej

Do listopada 2013 roku zakończono roboty nad montażem cegieł na elewacji gmachu, a teren wokół gmachu powoli zaczęto porządkować. W ramach tych prac sadzono drzewa i montowano elementy małej architektury, natomiast we wnętrzach trwały prace wykończeniowe. W tym czasie montowano balkony w Wielkiej Sali Koncertowej, zakończono prace nad montażem sufitu i plafonu, a w Sali Kameralnej kończono prace okładzinowe ścian i sufitów. W zewnętrznym pierścieniu gmachu trwały wówczas roboty wykończeniowe, a we wszystkie tego typu prace na tym etapie budowy gmachu NOSPR-u zaangażowanych było około 500 osób[36].

W sierpniu 2014 roku budowa nowej siedziby NOSPR-u zmierzała już do końca. Wewnątrz trwał montaż ostatnich elementów wyposażenia i sprawdzano akustykę Wielkiej Sali Koncertowej[37]. Wszelkie prace budowlane w obiekcie ukończono jeszcze w tym samym miesiącu[38]. Ekipy budowlane opuściły plac budowy gmachu 25 sierpnia 2014 roku, a nową siedzibę gmachu przekazano Narodowej Orkiestrze Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach[39].

Całkowity koszt prac związanych z budową siedziby NOSPR-u, w tym postawienie nowego gmachu, opracowanie dokumentacji projektowej, przeprowadzenie nadzorów autorskich, inwestorskich i akustycznych, wykonanie nasadzeń drzew, przeprowadzenie prac przy przekładce uzbrojenia podziemnego i budowie nowych przyłączy, a także instalacja drenaży i wyposażenie sali, wynosił 333 160 737,84 zł[40]. Prace te były współfinansowane ze środków Unii Europejskiej oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego[41].

Podczas budowy gmachu wylano około 19 tys. m³ betonu i zużyto 2,6 tys. ton stali zbrojeniowej[30].

Działalność gmachu (od 2014)

[edytuj | edytuj kod]
Koncert Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach pod batutą Lawrence’a Fostera w Wielkiej Sali Koncertowej gmachu NOSPR-u (2014)

Uroczyste otwarcie nowej siedziby Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach odbyło się z okazji Międzynarodowego Dnia Muzyki, w dniu 1 października 2014 roku. Inaugurację uroczystości uświetnił koncert, podczas którego zostały odegrane utwory kompozytorów współpracujących w czasie swojej kariery z Narodową Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia: Witolda Lutosławskiego, Krzysztofa Pendereckiego, Henryka Mikołaja Góreckiego oraz Wojciecha Kilara. Podczas drugiej części koncertu wystąpił jeden z najwybitniejszych polskich muzyków – Krystian Zimerman[12]. Kolejnego dnia wystąpiła London Symphony Orchestra pod batutą Antonia Pappano[42]. Gmach stał się pierwszym nowy obiektem, który zaczął funkcjonować w ramach kształtującej się w tym okresie katowickiej Strefy Kultury[16].

Nowa siedziba NOSPR-u zyskała popularność, a przyciąga do niego zarówno architektura budynku i jego wnętrz, jak i też różnorodność wydarzeń tutaj organizowanych. Pod względem sprzedaży abonamentów, w 2014 roku sprzedano ich o 300% więcej aniżeli do koncertów organizowanych w poprzedniej siedzibie NOSPR-u przy placu Sejmu Śląskiego 2[43]. Urozmaicony program zdobył zainteresowanie nie tylko mieszkańców Katowic i województwa śląskiego, ale również słuchaczy z innych regionów[44].

Występ Kapeli Maliszów w gmachu NOSPR-u podczas festiwalu Womex(inne języki) 2017

Od czasu inauguracji gmach NOSPR-u był miejscem organizacji licznych wydarzeń muzycznych, w tym festiwalów Tauron Nowa Muzyka[45] i Rawa Blues Festival[46], gali International Classical Music Awards(inne języki) 2018[47] i Fryderyków – Gali Muzyki Poważnej (począwszy od 25. edycji w 2019 roku)[48], projektu Katowice Kultura Natura, Festiwalu Prawykonań Polska Muzyka Najnowsza[49], Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Karola Szymanowskiego[50][51] czy Dni Otwartych Organów[52][53], a w okresie wakacyjnym odbywa się zwiedzanie budynku m.in. przez niedostępne na co dzień dla publiczności miejsca[54][55].

Każdego roku organizowanych jest tutaj łącznie ponad 300 koncertów[17][42]. W gmachu koncertowały takie renomowane orkiestry filharmoniczne, jak m.in. Wiener Philharmoniker, London Symphony Orchestra[49] i Berliner Philharmoniker (2019)[46], zespoły i chóry Camerata Silesia[56], Take 6[57] i SBB[58] czy uznani muzycy, jak Bruce (Xiaoyu) Liu (2021)[59][46], Andrea Bocelli (2021)[60], Jimek (2020)[61], Krystian Zimerman, Piotr Beczała, Piotr Anderszewski[49], Pat Metheny, Chick Corea, Miuosh[46], Grzegorz Turnau czy Natalia Kukulska[52].

Baskijska Orkiestra Narodowa(inne języki) na koncercie w siedzibie NOSPR-u (2023)

Umożliwiono także komercyjny wynajem gmachu[62]. Organizowano bądź współorganizowano różnego typu wydarzenia, w tym targi i festiwal Womex(inne języki) (2017)[63][64], galę Business Center Club (2021)[65], konferencja ABSL Summit 2022[66], galę jubileuszową z okazji 95. urodzin Radia Katowice (2022)[67], galę 100-lecia Izby Adwokackiej w Katowicach (2023)[68], Wielkie Gale Izby Rzemieślniczej oraz Małej i Średniej Przedsiębiorczości[69][70] czy Międzyuczelniane Inauguracje Roku Akademickiego[71][72][73].

W 2019 roku siedziba NOSPR-u dołączyła do European Concert Hall Organisation(inne języki). W tym czasie była ona jedyną polską salą koncertową należącą do tej grupy wraz z innymi dwudziestoma innymi tego typu instytucjami na kontynencie europejskim[74]. W lipcu 2021 roku rozpoczęła się w Wielkiej Sali Koncertowej budowa organów. Ich projektowanie rozpoczęto już w 2017 roku, a dotychczas w Wielkiej Sali Koncertowej znajdowała się atrapa instrumentu[75]. Ich montaż ukończono we wrześniu 2022 roku[76], a ich uroczysty koncert inauguracyjny miał miejsce 13 stycznia 2023 roku – na organach zagrała łotewska organistka Iveta Apkalna(inne języki)[77][76]. Całkowity koszt budowy i montażu organów wyniósł ponad 20 mln zł[78].

Występ Kwartetu Śląskiego w Sali Kameralnej NOSPR-u (2025)

W październiku 2024 roku odbyły się uroczystości jubileuszowe z okazji 10-lecia otwarcia siedziby NOSPR-u, w ramach których 4 października miało miejsce spotkanie z byłą dyrektor orkiestry Joanną Wnuk-Nazarową, byłym prezydentem Katowic Piotrem Uszokiem i architektem Tomaszem Koniorem[79]. Prezentowano też wystawę „Jak powstawał NOSPR / Architektura w procesie tworzenia 2008–2014”, której koncepcję i projekt stworzyli Tomasz Konior wraz z Dominikiem Korosiem[80].

Konior po dziesięciu latach od inauguracji działalności gmachu mówił: „NOSPR to wciąż najważniejsza przygoda w moim życiu, która nadal trwa i niemal codziennie jest jej dalszy ciąg. Kolejne części tej przygody dopisują kolejni spotkani tam ludzie, częste koncerty czy spontaniczne wizyty. Uwielbiam tam bywać, nie tylko słuchać muzyki, ale obserwować, jak żyje ten budynek i jego otoczenie. I właśnie czas jest tutaj najlepszym sprawdzianem. Cieszy mnie to, jak ten budynek stał się częścią miasta. Jak dojrzewa, bo o starzeniu jeszcze nie ma mowy. Mam nadzieję, że podobnym wrażeniem będziemy się dzielić po kolejnej dekadzie”[81][80][82].

W 2026 roku Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach obchodziła 90-lecie istnienia[83] i z tej też okazji 26 czerwca przy siedzibie NOSPR-u odsłonięto figurkę beboka o imieniu Ficio. Projektantem rzeźby był Grzegorz Chudy[84][85].

Architektura

[edytuj | edytuj kod]

Ogólna charakterystyka

[edytuj | edytuj kod]
Fragment elewacji gmachu NOSPR-u od strony północnej w widocznym logo Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach (2018)

Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach jest największym kompleksem koncertowo-nagraniowym na terenie Polski. Skoncentrowany jest on dla potrzeb muzyki klasycznej, ale daje też możliwość prezentowania w nim innych gatunków muzycznych[5], w tym bluesa, jazzu, hip-hopu czy muzyki elektronicznej[46].

Gmach NOSPR-u powstał na planie prostokąta[86]. Jego długość wraz z budynkiem technicznym wynosi 115 m, szerokość 61,6 m[18], a całkowita wysokość 28 m. Powierzchnia całkowita obiektu wynosi 35 059 m², powierzchnia użytkowa 25 782 m², powierzchnia zabudowy 7874 m², natomiast kubatura budynku 181 610 m³[38]. Gmach NOSPR-u składa się z trzech oddzielonych konstrukcyjnie części: pięciokondygnacyjnego budynku głównego, siedmiokondygnacyjnego gmachu Wielkiej Sali Koncertowej i dwukondygnacyjnej części technicznej[40].

Projekt architektoniczny gmachu przygotowała pracownia Konior Studio na czele z architektem Tomaszem Koniorem, a projekt instalacji oraz konstrukcji budynku pracownia Buro Happold Engineering[87]. Projektowanie siedziby NOSPR-u dla zespołu w Koniora stało się najważniejszym zadaniem w historii pracowni[19]. Prace projektowe trwały łącznie przez 30 miesięcy[88], a w efekcie został postawiony gmach, który stał się jednym z nowoczesnych symboli i wizytówek Katowic[17][80][82].

Gmach NOSPR-u podłączony jest do następujących zewnętrznych sieci: elektrycznej średniego napięcia 20 kV, wodociągowej, kanalizacyjnej i ciepła technologicznego. Wewnątrz posiada także instalacje: elektryczną, okablowania strukturalnego, system alarmu przeciwpożarowego, dźwiękową systemu ostrzegawczego, bezpieczeństwa, BMS, kanalizacji deszczowej, sanitarnej i tłuszczowej, odprowadzania skroplin, wody zimnej użytkowej, cyrkulacji ciepłej wody użytkowej, hydrantową, centralnego ogrzewania, ciepła technologicznego, wody lodowej, glikolowego odzysku ciepła, wentylacji bytowej i oddymiającej, napowietrzania klatek schodowych, a także freonowej dla potrzeb urządzeń typu „split” i szaf klimatyzacji precyzyjnej[40]. Gmach posiada także basen przeciwpożarowy[42].

Architektura zewnętrzna

[edytuj | edytuj kod]
Gmach NOSPR-u widziany od strony północno-wschodniej w porze wieczornej; na pierwszym planie widoczny amfiteatr (2014)

Tomasz Konior nadał gmachowi NOSPR-u monumentalną, ale prostą formę, odpowiadającą jego randze jako najważniejszej sali koncertowej na Górnym Śląsku[12]. Dekoracja elewacji zewnętrznej powstała w podobieństwie i nawiązaniu do okien familoków osiedla patronackiego Nikiszowiec[1]. Ma ona także przywoływać skojarzenia z muzyką poprzez różną szerokość filarów[89][15].

Tworzące gmach filary pokryte są cegłą, a od strony zewnętrznej chropowatą, a we wnękach czerwoną i gładką[3]. Do montażu ceglanej elewacji użyto łącznie 611 tys. cegieł[89], które zostały wypalone w XIX-wiecznym zabytkowym piecu Hoffmana[90] w cegielni Patoka w Panoszowie[91], a do uzyskania jaskrawych czerwonych wybarwień we wnękach elewacji, tj. glinki ceramicznej, cegły poddano dwukrotnemu wypaleniu, co umożliwiło nałożenie na ich powierzchnię warstwy ceramicznej nadającej połysk i barwę[19][42]. Szkliwem pokryto około 10% cegieł[92].

W osiemdziesięciu zewnętrznych ceglanych filarach, pomiędzy którymi znajdują się okna i wejścia, ukryto instalacje techniczne[93]. Szczeliny okienne są różnej szerokości[89]. Powierzchnia elewacji klinkierowej wynosi 11 750 m², a przeszkleń gmachu 2300 m²[89]. Do gmachu prowadzą łącznie dwa wejścia: główne od strony placu Wojciecha Kilara (po stronie zachodniej) i drugie (od wschodu)[86].

Elewacja zewnętrzna w ciągu dnia i nocy prezentuje się inaczej – w pogodne dni promienie słoneczne rysują jasne linie na czarnych ścianach sali koncertowej, natomiast po zachodzie słońca światło odbija się z wnętrza budynku pomiędzy filarami elewacji budynku[3].

We wrześniu 2015 roku na elewacji gmachu NOSPR-u zainstalowano neon o treści „Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia”, a nad nim widnieje logo NOSPR-u[94].

Architektura wnętrz i wyposażenie

[edytuj | edytuj kod]
Wnętrze Wielkiej Sali Koncertowej gmachu NOSPR-u od strony wschodniej

W skład gmachu NOSPR-u wchodzą: Wielka Sala Koncertowa z 1666 stałymi miejscami siedzącymi i 128 miejscami w postaci dostawianych foteli, Sala Kameralna z 283 miejscami siedzącymi, 31 garderób dla muzyków, 4 sale prób sekcyjnych, studio nagraniowe, 37 ogólnodostępnych toalet, restauracja wraz z zapleczem kuchennym, atrium wraz z kasami biletowymi i dwoma szatniami oraz pomieszczenia biurowe administracji NOSPR-u[40][95], a także księgarnia[42] oraz archiwum, w którym przechowywane są w zapisie nutowym i wykonawczym najsłynniejsze dzieła wykonywane przez Narodową Orkiestrę Symfoniczną Polskiego Radia w Katowicach[42]. Łącznie znajduje się tutaj 419 pomieszczeń[89].

Prospekt organowy Wielkiej Sali Koncertowej gmachu NOSPR-u (2025)

Pośrodku gmachu NOSPR-u zaprojektowano monumentalną, pozbawioną dylatacji bryłę wykonaną z betonu C30/37 barwionego na kolor grafitowy[19], w którym znajduje się Wielka Sala Koncertowa[1]. Do sali prowadzi 14 wejść dla publiczności[89]. We wnętrzu połączono klasyczne rozwiązanie w formie estrady przed widownią i tzw. „układu winnicy” lokującą widownię dookoła orkiestry[12]. Jej kształt został zainspirowany skrzypcami Stradivariusa[96][82]. Takie rozplanowanie sali powoduje, iż dźwięk równomiernie rozchodzi się po całej sali i niezależnie od miejsca usytuowania słuchacza jest on słyszany tak samo[3].

Wielką Salę Koncertową zaprojektowano tak, by mogła swobodnie zmieścić się 120-osobowa orkiestra oraz 100-osobowy chór[12]. System platform umożliwia dowolne profilowanie sceny Wielkiej Sali Koncertowej[97].

W czołowej ścianie Wielkiej Sali Koncertowej umieszczono prospekt organowy[97] – organy w siedzibie NOSPR to jeden z największych instrumentów koncertowych w Europie, których budowa zakończyła się we wrześniu 2022 roku. Monumentalne organy piszczałkowe złożone są z ponad miliona części, a samych piszczałek jest ponad 7,6 tys. (2211 drewnianych i 5449 metalowych). Instrument posiada 105 głosów i dwa stoły gry – stacjonarny o czterech klawiaturach i mobilny z pięcioma klawiaturami[98][99]. Cały instrument ma 13 m wysokości, 9 m szerokości oraz 6 m głębokości i jest rozłożony na czterech poziomach. Autorem projektu organów był Julian Gembalski, a głównym budowniczym Anton Škrabl(inne języki)[77][98]. Nawiązują one francuskiej tradycji organmistrzowskiej, a inspiracją przy ich budowie były m.in. organy katedry Notre Dame w Paryżu[53].

Drewniane balustrady balkonów wykonane są z drewna brzozowego o ciepłych odcieniach i ciągną się płynną linią nad niższymi poziomami, okalając również scenę[97][3]. Fotele dla obydwu sal zostały skonstruowane także o wytyczne akustyczne. Wykonano je ze sklejki i forniru z czeczoty. Tapicerka siedzisk jest w kolorze srebrzysto-grafitowym i nawiązuje do połyskujących w świetle, falujących ścian sali[89].

Wielka Sala Koncertowa została otoczona zewnętrznym pierścieniem budynku[12]. Pomiędzy wewnętrzną bryłą Wielkiej Sali Koncertowej a pierścieniem zewnętrznym powstało atrium[12]. Ogólnodostępny pasaż jest otwarty podczas godzin funkcjonowania gmachu NOSPR-u[10].

Projekty wnętrz gmachu także nawiązują do górnośląskiej tradycji – widziana od strony atrium wewnętrzna część gmachu z salą koncertową ma grafitowo-czarne, szorstkie ściany z surowego betonu[95], na którym zachowano ślady deskowania – efekt ten uzyskano poprzez użycie sosnowych desek struganych, nabijanych do szalunkowych form[19]. Styl ten ma przypominać bryłę węgla kamiennego bądź ściany jego pokładów. Surowość tej bryły kontrastuje z atrium, w której na ścianach dominuje biel[95]. Początkowo i ściany zewnętrzne Wielskiej Sali Koncertowej miały być w kolorze białym, lecz architekci zdecydowali, iż dużo silniejszy efekt i skojarzenia zyskają przy zastosowaniu ciemniejszej barwy[88]. Nowoczesnego wystroju gmachu dopełniają minimalistyczne meble (krzesła, pufy i stoliki) z wyrazistymi lampami i żyrandolami[95].

Ważną rolę gmachu odrywa światło – gmach wyposażono w 670 punktów świetlnych, które zmiękczają rysunek wszystkich elementów wnętrza, a 500 reflektorów umożliwia wzbogacenie koncertu o dodatkowe efekty wizualne[31]. Zainstalowano nagłośnienie d&b audiotechnik(inne języki), a w studiu nagraniowym konsoletę Stagetec[100].

W podziemiu gmachu NOSPR-u znajdują się magazyny, rekwizytornie, warsztaty i zaplecze techniczne obiektu[4], a także parking dla 112 samochodów[37].

Komunikację pomiędzy wszystkimi przestrzeniami zapewnia trzynaście klatek schodowych, spośród których pięć jest otwartych, natomiast wind jest siedem[101]. Windy są także dostosowane do osób niepełnosprawnych, a także zaprojektowano system wsparcia dla osób niedosłyszących[44].

Akustyka

[edytuj | edytuj kod]
Fragment ściany zewnętrznej Wielkiej Sali Koncertowej, dostosowanej akustycznie dla potrzeb gmachu NOSPR-u

W gmachu zachowano unikatową akustykę oraz skuteczną ochronę przeciwdźwiękową umożliwiającą nagrywanie jednocześnie koncertów w dwóch salach NOSPR-u[5]. Również akustyka poszczególnych garderób została odpowiednio dopasowana, uwzględniając charakter różnych grup instrumentów[102]. Sama natomiast Wielka Sala Koncertowa stanowi tzw. „budynek w budynku”, gdyż jest ona samodzielną, odseparowaną od otoczenia bryłą wstawioną w środek ceglanego gmachu NOSPR-u, dzięki czemu, a także poprzez jego budowę z grubych ścian z czarnego betonu, nie docierają do niej dźwięki z zewnątrz[12].

W opracowaniu akustyki siedziby NOSPR-u oraz technologii estradowej i nagraniowej uczestniczyła od początku tworzenia koncepcji pokonkursowej wrocławska Pracownia Akustyczna Kozłowski. Od momentu rozpoczęcia projektu wykonawczego konsultantem akustycznym w zakresie stałej akustyki wnętrza Sali Koncertowej był Yasuhisa Toyota(inne języki) z japońskiej firmy Nagata Acoustics(inne języki)[5], który zajmował się również realizacją tego typu przedsięwzięć dla najlepszych sal koncertowych na świecie[1]. Specjaliści z japońskiej firmy pracowali m.in. przy projektach takich sal koncertowych, jak Walt Disney Concert Hall w Los Angeles, Calderwood Performance Hall w Bostonie i Danish Radio Concert Hall w Kopenhadze. Japońscy specjaliści podjęli się pracy przy projekcie NOSPR-u dzięki osobistemu zaangażowaniu Krystiana Zimermana[12].

Przy projektowaniu akustyki poza symulacjami komputerowymi wykorzystano także istniejące modele akustyczne. W tym celu w hali w Aleksandrowie Łódzkim powstał model siedziby NOSPR-u w skali 1:10, który przyjechał do Katowic w czerwcu 2011 roku. W obliczeniach akustycznych uwzględniono każdy element wpływający na brzmienie, w tym publiczność i materiały, z których sala koncertowa miała wyć wybudowana[3]. Dla każdego miejsca na widowni przeprowadzano także wnikliwe testy słyszalności i widoczności[97].

Pogłos regulowany jest poprzez system kurtyn, a w odbijaniu dźwięku prócz drewna pomaga także ważący 26 ton plafon nad sceną i boczne, betonowe ściany o falującej powierzchni[3][103].

Do odpowiedniej izolacji akustycznej wykorzystano wełnę skalną – zużyto jej łącznie 8 tys. m², a za jej pomocą dokonano izolacji podłóg, konstrukcji dachowej oraz ścian zewnętrznych[74]. Wełna skalna, dzięki swojej porowatej strukturze i niskiej sztywności dynamicznej, znacząco ograniczała przenikanie dźwięków powietrznych i uderzeniowych między kondygnacjami oraz z otoczenia, co przełożyło się na uzyskanie optymalnych warunków odsłuchowych i komfortu pracy dla muzyków[104].

Otoczenie

[edytuj | edytuj kod]
Fragment placu Wojciecha Kilara z fontanną na pierwszym planie (2014)

Do zaprojektowania całego założenia gmachu NOSPR-u była dostępna spora działka o powierzchni 40 tys. m². Sam budynek zaprojektowano w narożniku działki, aby można było podzielić pozostałą część na wyraźne strefy funkcjonalne: miejski plac wejściowy, budynek i ogród zmysłów[105] z fontanną i zabawkami dźwiękowymi i amfiteatrem[3].

Plac wejściowy im. Wojciecha Kilara ozdobiony jest kępami drzew i wielką fontanną[105] w kształcie elipsy o głębokości 9 cm, a jej niecka głęboka jest na 65 cm. Brzegi fontanny wykonano z bloków granitowych Padang Dark, natomiast nawierzchnię z płyt z tego samego gatunku granitu. Fontannę wyposażono w zespół dysz tryskaczowych oraz w iluminację[40].

Gmach widziany z wieży widokowej Muzeum Śląskiego w Katowicach; na pierwszym planie ogród-labirynt w kształcie planu Katowic z 1926 roku

Fontanna na placu wschodnim ma powierzchnię 94,7 m². Nieckę fontanny wykonano w konstrukcji żelbetowej i przykryto nawierzchnią z płyt chodnikowych. Wyposażona jest ona w ciąg dysz oraz instalację oświetlenia, ukształtowanych i zamontowanych w nawierzchni[40].

Charakterystycznym elementem zagospodarowania terenu wokół NOSPR-u jest roślinny labirynt przedstawiający układ urbanistyczny Katowic z 1926 roku[97], z odwzorowaniem linii kolejowej oraz z fontanną symbolizująca Rawę[42]. Labirynt ten nasadzono sadzonkami grabu – gatunek ten zaproponował Krzysztof Penderecki[1].

Przy nowej siedzibie NOSPR-u powstał park, na którym posadzono około stu drzew: platany, brzozy himalajskie i wiśnie ptasie[106], a jedno z nich posadziła amerykańska śpiewaczka operowa Joyce DiDonato[42]. Platany stanowią obramowanie dla wiśni ptasich oraz brzóz himalajskich o bardzo jasnej korze, a wiśnie ptasie swoją czerwoną korą mają nawiązywać do koloru cegły elewacji NOSPR-u. Na kopcu przy amfiteatrze rośnie dodatkowo sosna czarna. Zastosowano tutaj zaawansowany system nawadniania, odżywiania i napowietrzania drzew ukryty pod ziemią. W parku przy NOSPR-ze nie posadzono natomiast krzewów i bylin ani nie usytuowano rabatek, zostawiając prostotę trawnika i drzew[106].

Pojawił się też indywidualny system informacji wizualnej dla terenów zewnętrznych gmachu NOSPR-u, który został zaprojektowany przez Justynę Kucharczyk i Agnieszkę Nawrocką[107]. Przy siedzibie NOSPR-u znajduje się także figurka beboka o imieniu Ficio, który upamiętnia Grzegorza Fitelberga[108][85].

Nagrody i wyróżnienia

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 Siedziba [online], Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia z siedzibą w Katowicach [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  2. ↑ Miejski System Zarządzania-Katowicka Infrastruktura Informacji Przestrzennej [online], Urząd Miasta Katowice [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 Iwona Sobczyk, Nowa ikona Śląska [online], Gazeta Wyborcza [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  4. 1 2 Broniewicz 2021 ↓, s. 148.
  5. 1 2 3 4 Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia NOSPR [online], Pracownia Akustyczna Kozłowski [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  6. ↑ Broniewicz 2021 ↓, s. 150.
  7. 1 2 Broniewicz 2021 ↓, s. 151.
  8. Lista przystanków: Katowice [online], Transport GZM [dostęp 2026-08-30] (pol.).
    1. ↑ Przystanek Katowice Rondo.
    2. ↑ Przystanek Katowice Strefa Kultury NOSPR.
  9. ↑ Metrorower. Mapa [online], Transport GZM [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  10. 1 2 Broniewicz 2021 ↓, s. 147.
  11. 1 2 3 Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 257.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Anna Cymer, Nowa siedziba NOSPR w Katowicach [online], Culture.pl, październik 2014 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  13. 1 2 Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 258.
  14. ↑ Anna Gumułka, To jedyna taka sala koncertowa na Śląsku. Piotr Uszok: „To była bardzo trudna decyzja, ale powiedziałem sobie, że budujemy” [online], Dziennik Zachodni, 4 sierpnia 2025 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  15. 1 2 Kozina 2023 ↓, s. 331.
  16. 1 2 3 Katarzyna Pachelska, NOSPR, którego nie było. Bryła węgla, bryła lodu, brutal, podróbka muzeum z Bilbao. Zobaczcie odrzucone projekty katowickiego NOSPR [online], Ślązag, 14 lutego 2022 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  17. 1 2 3 Magdalena Grabowska, Tak mógłby wyglądać NOSPR w Katowicach, gdyby wszystko potoczyło się inaczej. Centrum miasta byłoby zupełnie inne [online], Dziennik Zachodni, 9 listopada 2024 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  18. 1 2 Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 259.
  19. 1 2 3 4 5 6 7 Tomasz Konior, W miejscu, gdzie była kopalnia, zbudowali salę koncertową. Ekstraklasa Europy [online], Architektura-Murator, 3 października 2024 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  20. ↑ Kozina 2023 ↓, s. 333.
  21. ↑ Kozina 2023 ↓, s. 334.
  22. ↑ Dofinansowanie Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia [online], Urbanity, 16 października 2010 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  23. ↑ Katowice pożyczają na rozwój centrum [online], Urbanity, 28 czerwca 2011 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  24. ↑ Katowice: w lutym przetargi na wykonanie ważnych inwestycji [online], Urbanity, 2 lutego 2011 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  25. ↑ Cztery podmiote w walce o inwestycję w centrum Katowic [online], Urbanity, 29 września 2011 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  26. ↑ Warbud blisko budowy NOSPR [online], Urbanity, 17 listopada 2011 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  27. ↑ Warbud z nowym kontraktem w Katowicach [online], Urbanity, 16 grudnia 2011 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  28. ↑ Jest umowa na budowę siedziby NOSPR w Katowicach [online], Urbanity, 14 lutego 2012 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  29. ↑ Nowa sala katowickiego NOSPR-u stanie w... Altusie [online], Dziennik Zachodni, 11 czerwca 2011 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  30. 1 2 Dorota Niećko, Wokół ruch, w środku cisza. To tego budynku Kraków zazdrości Katowicom [online], Architektura-Murator, 2 kwietnia 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  31. 1 2 Otwarcie nowej siedziby NOSPR [online], Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 8 września 2014 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  32. ↑ Justyna Przybytek, Siedziba NOSPR w Katowicach pnie się do góry [online], Dziennik Zachodni, 24 sierpnia 2012 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  33. ↑ Justyna Przybytek, Z wizytą na budowie NOSPR w Katowicach: 9 miesięcy budowy za nami [online], Dziennik Zachodni, 17 grudnia 2012 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  34. ↑ Justyna Przybytek, Budowa nowego gmachu NOSPR w Katowicach: Jest już szkło [online], Dziennik Zachodni, 15 lutego 2013 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  35. ↑ Justyna Przybytek, Katowice: Wiecha na dachu NOSPR. Wewnątrz pierwszy koncert [online], Dziennik Zachodni, 12 kwietnia 2013 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  36. ↑ Justyna Przybytek, 400 tysięcy czerwonych cegieł. Jak w Nikiszowcu [online], Dziennik Zachodni, 12 listopada 2013 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  37. 1 2 NOSPR niemal gotowy, zaglądamy do środka [online], bryla.pl, 8 sierpnia 2014 [dostęp 2022-10-01] [zarchiwizowane z adresu 2022-10-07] (pol.).
  38. 1 2 Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia [online], Urbanity [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  39. ↑ Justyna Przybytek, Budowa NOSPR w Katowicach: Budowlańcy opuszczają plac budowy, trwają próby akustyczne [online], Dziennik Zachodni, 26 sierpnia 2014 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  40. 1 2 3 4 5 6 Budowa siedziby Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach [online], Urząd Miasta Katowice [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  41. ↑ Danuta Pałęga, NOSPR Katowice. 10 lat temu trwała budowa siedziby muzyki. To jeden z najsłynniejszych gmachów w Polsce [online], Dziennik Zachodni, 25 października 2023 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  42. 1 2 3 4 5 6 7 8 Magdalena Nowacka-Goik, NOSPR w Katowicach ma prawie 12 lat. Wnętrze sali koncertowej jest jak skrzypce Stradivariusa [online], Dziennik Zachodni, 4 sierpnia 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  43. ↑ Justyna Przybytek, Trwa wielka moda na NOSPR [online], Dziennik Zachodni, 5 września 2015 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  44. 1 2 Broniewicz 2021 ↓, s. 149.
  45. ↑ Ola Szatan, Festiwal Tauron Nowa Muzyka rozpoczęty. Apparat gwiazdą koncertu otwarcia [online], Dziennik Zachodni, 20 sierpnia 2015 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  46. 1 2 3 4 5 Aleksandra Szatan, Nowa siedziba NOSPR ma 10 lat. I wiedzie jej się naprawdę koncertowo. Od klasyki przez hip-hop, blues i jazz po elektroniczne brzmienia [online], Dziennik Zachodni, 1 października 2024 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  47. ↑ 2018 Award Ceremony & Gala Concert in Katowice: A celebration of excellency [online], ICMA [dostęp 2026-08-31] (ang.).
  48. ↑ Ola Szatan, Fryderyki 2019 w Katowicach: Gala Muzyki Poważnej odbędzie się w sali NOSPR. Bilety dziś trafiły do sprzedaży. Ceny od 60 złotych [online], Dziennik Zachodni, 30 stycznia 2019 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  49. 1 2 3 Broniewicz 2021 ↓, s. 154.
  50. ↑ Międzynarodowy Konkurs Muzyczny im. Karola Szymanowskiego [online], Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach [dostęp 2026-08-31] (pol.).
  51. ↑ Lokalizacje [online], Konkurs Szymanowskiego [dostęp 2026-08-31] (pol.).
  52. 1 2 Mateusz Terech, NOSPR we wrześniu. Koncerty, Dzień Otwarty Organów i muzyczne spotkania [online], wkatowicach.eu, 24 sierpnia 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  53. 1 2 Maciej Mischok, Bezpłatne „Organy Świata” w NOSPR. Potęga brzmienia i wyjątkowe koncerty [online], Ślązag, 29 sierpnia 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  54. ↑ Olga Krzyżyk, Wakacyjne zwiedzanie NOSPR w Katowicach. Zajrzyj do miejsc na co dzień niedostępnych dla zwiedzających [online], wkatowicach.eu, 8 lipca 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  55. ↑ Zaglądamy za kulisy katowickiego NOSPR. Tak wyglądają zakamarki jednej z najważniejszych instytucji kultury w Polsce [online], wkatowicach.eu, 10 lipca 2025 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  56. ↑ Camerata Silesia rozpoczęła świętowanie z Leszkiem Możdżerem [online], Dziennik Zachodni, 6 września 2015 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  57. ↑ Katarzyna Pachelska, Katowice: Laureaci 10 nagród Grammy wystąpią w piątek 6.07 w sali NOSPR-u. Zespół Take 6 to sześciu śpiewających a capella wirtuozów muzyki [online], Dziennik Zachodni, 3 lipca 2018 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  58. ↑ Aleksandra Szatan, SBB zagra z muzykami orkiestry NOSPR. Koncert z udziałem publiczności i transmisją w internecie [online], Dziennik Zachodni, 31 października 2020 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  59. ↑ Wiktoria Żesławska, Katowice. Bruce (Xiaoyu) Liu, zwycięzca konkursu Chopinowskiego, wystąpi w NOSPR. I to już za kilka dni! [online], Dziennik Zachodni, 21 października 2021 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  60. ↑ Aleksandra Szatan, Andrea Bocelli w Katowicach da koncert w NOSPR. To specjalny występ pamięci górników z Kopalni „Wujek” [online], Dziennik Zachodni, 26 listopada 2021 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  61. ↑ Aleksandra Szatan, Netflix: Jimek i NOSPR: Koncert noworoczny muzyki z filmu 'Niebo o północy. Premiera 3 stycznia na kanale YouTube Netflix Polska [online], Dziennik Zachodni, 30 grudnia 2020 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  62. ↑ Wynajem [online], Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach, 5 września 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  63. ↑ Paulina Różycka, Targi i festiwal WOMEX w Katowicach [online], Serwis Polskiej Organizacji Turystycznej, 9 września 2016 [dostęp 2026-08-31] (pol.).
  64. ↑ WOMEX World Music Expo – Targi Muzyki Świata [online], Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach [dostęp 2026-08-31] (pol.).
  65. ↑ Paweł Poniatowski, Gala Business Center Club w Katowicach. 25-lecie Śląskiej Loży świętowano w NOSPR. Katowice po raz pierwszy były gospodarzem gali BCC [online], Dziennik Zachodni, 18 października 2021 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  66. ↑ Katowice gospodarzem ABSL Summit 2022 [online], ABSL, 22 marca 2022 [dostęp 2026-08-31] (pol.).
  67. ↑ Gala Jubileuszowa 95 – urodziny Radia Katowice [online], Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach, 4 grudnia 2022 [dostęp 2026-08-31] (pol.).
  68. ↑ Gala 100-lecia Izby Adwokackiej w Katowicach [online], Izba Adwokacka w Katowicach, 28 sierpnia 2023 [dostęp 2026-08-31] (pol.).
  69. ↑ Szymon Kwiatkowski, XXXI Wielka Gala Izby Rzemieślniczej. Święto śląskiego rzemiosła w Katowicach za nami [online], Dziennik Zachodni, 4 marca 2026 [dostęp 2026-08-31] (pol.).
  70. ↑ Kacper Jurkiewicz, Za nami XXX Wielka Gala Izby Rzemieślniczej oraz Małej i Średniej Przedsiębiorczości w Katowicach [online], wKatowicach.eu, 7 kwietnia 2025 [dostęp 2026-08-31].
  71. ↑ Mateusz Czajka, Katowickie uczelnie otwarły nowy rok akademicki. Śpiew dłoni, przemarsz rektorów i promocja nauki [online], Dziennik Zachodni, 30 września 2022 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  72. ↑ Międzyuczelniana Inauguracja Roku Akademickiego 2025/2026 [online], Uniwersytet Śląski w Katowicach, 4 lipca 2025 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  73. ↑ Międzyuczelniana Inauguracja Roku Akademickiego 2026/2027 [online], Uniwersytet Śląski w Katowicach, 27 lipca 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  74. 1 2 Zofia Nowak, NOSPR jedną z najlepszych sal koncertowych Europy [online], mojekatowice.pl, 15 września 2021 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  75. ↑ Dorota Niećko, Nowe organy w NOSPR w Katowicach. Trwa montaż i budowa. Do tej pory w dużej sali koncertowej była atrapa. Instrument zrobiła firma Škrabl [online], Dziennik Zachodni, 16 lipca 2021 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  76. 1 2 Katarzyna Pachelska, Sala koncertowa NOSPR jest już kompletna. Zamontowano imponujące organy. Inauguracja instrumentu już 13 stycznia 2023 [online], Ślązag, 14 grudnia 2022 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  77. 1 2 Jakub Rusak, NOSPR: Po 15 latach ukończono budowę imponujących organów. „Prawdziwe monumentalne zwieńczenie” [online], Well, 13 stycznia 2023 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  78. ↑ Inauguracja organów Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach [online], Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 13 stycznia 2023 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  79. ↑ Jubileusz 10-lecia siedziby NOSPR. To jedna z najwspanialszych sal koncertowych świata [online], wKatowicach.eu, 4 października 2024 [dostęp 2026-08-30].
  80. 1 2 3 Siedziba NOSP w Katowicach ma 10 lat. Wystawa unikatowych zdjęć i rysunków hołdem dla niezwykłego miejsca [online], Bryła, 28 października 2024 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  81. ↑ Beata Gniewosz, Architektura w takt muzyki! 10 Lat NOSPR w Katowicach [online], Elle, 4 listopada 2024 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  82. 1 2 3 Jubileusz 10-lecia siedziby NOSPR. Jak muzyka spotkała się z architekturą [online], Label Magazine, 6 listopada 2024 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  83. ↑ Dorota Szwarcman, NOSPR, czyli dumna z orkiestry. Gra tak, jakby robiła to od wieku [online], Polityka, 24 marca 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  84. ↑ Odsłonięcie figurki beboka NOSPR [online], Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia z siedzibą w Katowicach, 26 czerwca 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  85. 1 2 Bebok Ficio zamieszkał przy siedzibie NOSPR! Zobaczcie, jak wygląda nowy stworek [online], wkatowicach.eu, 27 czerwca 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  86. 1 2 Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 252.
  87. ↑ Inwestycja za 260 mln zł w Katowicach oddana do użytku [online], Urbanity, 20 października 2014 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  88. 1 2 Magdalena Nowacka-Goik, 10 lat od powstania jednego z najbardziej unikalnych budynków muzycznych w Europie. W „Archidei” Tomasz Konior oprowadza po katowickim NOSPR [online], Dziennik Zachodni, 18 grudnia 2024 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  89. 1 2 3 4 5 6 7 Katarzyna Pachelska, 12 ciekawostek, czyli tego nie wiedziałeś o nowym gmachu NOSPR w Katowicach [online], Dziennik Zachodni, 10 października 2014 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  90. ↑ Prace wykończeniowe przy budowie NOSPR w Katowicach [online], Urbanity, 13 listopada 2013 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  91. ↑ NOSPR Katowice [online], klinkier.pl [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  92. ↑ Siedziba NOSPR w Katowicach – Realizacje Centrum Klinkieru [online], Centrum Klinkieru, 26 lipca 2024 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  93. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Siedziba NOSPR, Katowice [online], Konior Studio [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  94. ↑ Nowy neon w Katowicach. Jest na elewacji gmachu NOSPR [online], Dziennik Zachodni, 20 września 2015 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  95. 1 2 3 4 Siedziba NOSPR w Katowicach [online], Architectu, 14 kwietnia 2020 [dostęp 2022-10-01] [zarchiwizowane z adresu 2022-10-02] (pol.).
  96. ↑ Jubileusz 10-lecia siedziby NOSPR [online], designteka.pl, 5 listopada 2024 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  97. 1 2 3 4 5 Budowa siedziby Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach [online], Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  98. 1 2 Łukasz Witczyk, Nowe organy NOSPR składają się z miliona części. Są jednymi z największych w Europie [online], Wirtualna Polska, 9 czerwca 2023 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  99. ↑ Kamil Zatoński, Tak wyglądają i grają monumentalne organy piszczałkowe w NOSPR. Dziś oficjalna inauguracja [online], wkatowicach.eu, 13 stycznia 2023 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  100. ↑ Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia Katowice [online], Konsbud Audio [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  101. ↑ Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 253.
  102. ↑ Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 255.
  103. ↑ Kozina 2023 ↓, s. 337.
  104. ↑ NOSPR Katowice – Budynki użyteczności publicznej [online], Rockwool [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  105. 1 2 Grzegorek, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 256.
  106. 1 2 Katarzyna Pachelska, Aż 100 sporych drzew rośnie przy NOSPR-ze [online], Dziennik Zachodni, 22 września 2014 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  107. ↑ System informacji wizualnej dla terenu zewnętrznego NOSPR w Katowicach [online], Tukej [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  108. ↑ Nowy bebok w Katowicach [online], Kato TV, 29 czerwca 2026 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  109. ↑ NPRSO won Commercial Property Award 2010 [online], Katowice the City, 9 października 2010 [dostęp 2022-10-01] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-23] (ang.).
  110. ↑ Hubert Trammer, Nominacje do nagrody Miesa van der Rohe. Lista obiektów z Polski [online], Architektura-Murator, 17 października 2014 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  111. ↑ Laureaci VIII edycji konkursu Życie w Architekturze [online], Architektura-Murator, 16 kwietnia 2015 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  112. ↑ Piotr Sarzyński, Nagroda Architektoniczna Polityki 2014 przyznana [online], Polityka, 16 czerwca 2015 [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  113. ↑ Konkurs Polska Pięknieje – 7 Cudów Funduszy Europejskich [online], Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej [dostęp 2026-08-30] (pol.).
  114. ↑ Wyniki Konkursu na najlepiej zagospodarowaną przestrzeń publiczną w Polsce '2015 [online], Towarzystwo Urbanistów Polskich, 24 lipca 2015 [dostęp 2026-08-30] [zarchiwizowane z adresu 2019-07-20] (pol.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Siedziba_Narodowej_Orkiestry_Symfonicznej_Polskiego_Radia_w_Katowicach&oldid=80907301”