Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tereny byłej KWK „Katowice” w marcu 2011
Tereny byłej KWK „Katowice”
Wieża wyciągowa szybu „Warszawa” w KWK „Katowice” w Katowicach

Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” (niem. Ferdinandgrube) – nieczynna kopalnia znajdująca się w centrum Katowic[1], w dzielnicy Bogucice, działająca w latach 1823–1999. Do 1936 roku nosiła nazwę „Ferdynand”. Na jej terenie obecnie znajdują się siedziby Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia, Muzeum Śląskiego oraz Międzynarodowego Centrum Kongresowego.

Historia[edytuj]

Kopalnia Ferdynand powstała w Bogucicach z inicjatywy emerytowanego rotmistrza Ignacego Ferdinanda von Beyma – zamieszkałego w Tarnowskich Górach, który 8 sierpnia 1822 zgłosił zamiar uruchomienia kopalni na terenie ordynacji mysłowickiej, należącej wtedy do Stanisława Mieroszewskiego. Kopalnię założył na swym gruncie hrabia Stanisław Mieroszewski, były poseł na Sejm Czteroletni, przedostatni właściciel ziemi mysłowickiej, który odpowiadając na wyzwanie nowych czasów zakładał liczne kopalnie w swoich włościach. Kopalnia jest jedną z ostatnich pozostałości po Mieroszewskich w Katowicach. Kopalnia została nadana przez Wyższy Urząd Górniczy w Brzegu 3 maja 1823, które to nadanie 21 maja zatwierdziły wyższe władze górnicze w Berlinie. W tym samym roku uruchomiono wydobycie. Pierwotna nazwa kopalni – Ferdinand – odwołuje się do imienia von Beyma. Pierwszymi właścicielami kopalni byli Stanisław Mieroszewski, Ignacy Ferdinand Beym (od jego imienia pochodzi nazwa kopalni), Izaak Freund, kupiec z Tarnowskich Gór i Wilhelm Wedding z Katowic, budowniczy kopalni. Pierwszymi pracownikami nie była ludność miejscowa, lecz specjaliści sprowadzeni z Zagłębia Wałbrzyskiego, Westfalii, Olkusza i Wieliczki. Stosunki własnościowe zmieniały się kilkakrotnie, ale ostatecznie w 1839 r. ostatni ordynat mysłowicki Aleksander Mieroszewski sprzedał ją, wraz z całymi dobrami mysłowickimi, w tym wsią Bogucice, Marii Wincklerowej. W 1875 r. kopalnia została zalana. Do wydobycia przystąpiono ponownie po roku, przy czym przeprowadzono znaczną modernizację. W 1889 r. powstała Katowicka Spółka Akcyjna dla Górnictwa i Hutnictwa, której głównym akcjonariuszem był Thiele Winckler. Spółka była właścicielem kopalni i przetrwała do okresu międzywojennego, od 1922 r. pod spolszczoną nazwą „Ferdynand”. W czasie I wojny światowej w kopalni zatrudniano kobiety, a także jeńców wojennych. W 1929 r. Katowicka Spółka Akcyjna zmieniła nazwę na Wspólnota Interesów. Kopalnia systematycznie powiększała się o kolejne pola górnicze. W 1844 przyłączenie pola „Bertram” podwoiło jej powierzchnię. W 1885 r. włączono szereg innych pól: „Belle Alliance”, „Belle Alliance II”, „Arthur”, „Pfarrfeld”, „Kattowitz”. 15 lipca 1936 roku kopalnia zmieniła nazwę na „Katowice”, a w 1937 stała się częścią należącej do polskiego kapitału Wspólnoty Interesów Górniczo-Hutniczych. Podczas okupacji została włączona do koncernu Reichswerke Hermann Göring pod dawną nazwą „Ferdinand”. W zakładzie działał konspiracyjny Komitet Ochrony Kopalni z przewodniczącym Zygmuntem Żurawskim (działacze przedwojennego PPS, kierowca lokomotywy), który zdołał ocalić kopalnię przed wysadzeniem przez wycofujących się Niemców, którzy podłożyli ładunki wybuchowe. Katowice zostały wyzwolone przez Armię Czerwoną 27 stycznia 1945 a już 30 stycznia wyjechał z niej pierwszy pociąg z węglem do Warszawy. Po wojnie kopalnię znacjonalizowano i przywrócono nazwę „Katowice”. Jedynie w okresie 1953–1956 kopalnia nosiła nazwę „Stalinogród”, podobnie jak miasto, w którym się znajdowała. Wyrazem wysokiego uznania zasług kopalni „Katowice” w rozwoju polskiego górnictwa węglowego i dla gospodarki narodowej było odznaczenie kopalni w 1973 r. Orderem Sztandaru Pracy I klasy. Od 1993 roku kopalnia należała do Katowickiego Holdingu Węglowego. 1 lipca 1996 połączono KWK „Katowice” z KWK „Kleofas”. Ostatnią tonę węgla wydobyto w 1999 roku.

Obecnie na terenie kopalni znajduje się Muzeum Śląskie, gmach NOSPR oraz Międzynarodowe Centrum Kongresowe.

Likwidacja[edytuj]

Likwidacja Kopalni Katowice została przesądzona w marcu 1999 roku. W lipcu 1999 zakończono eksploatację po 176 latach działalności kopalni. Przez ten okres wydobyto ponad 120 milionów ton węgla. W 2001 roku zlikwidowano 86 obiektów powierzchniowych. Z obiektów powierzchniowych pozostały, przedstawiające w większości dużą wartość historyczną i zabytkową:

  • wieża szybu Warszawa II
  • nadszybie szybu Bartosz
  • maszynownia szybu Bartosz (z zachowaną maszyną parową)
  • maszynownia szybu Warszawa I
  • łaźnia główna 1000
  • łaźnia Gwarek (obiekt po starej maszynie wyciągowej)
  • warsztaty mechaniczne
  • warsztaty elektryczne
  • stolarnia
  • magazyn odzieżowy
  • kuźnia
  • siłownia energetyczna
  • rymarka
  • wieża ciśnień
  • cztery familoki pokopalniane – dawne mieszkania dyrekcji (ul. Nadgórników 28, 30, 32, 34)

Obecnie teren kopalni wraz z odnowionymi zabytkowymi obiektami stanowi katowicką „Strefę Kultury”, w której wybudowano nową siedzibę Muzeum Śląskiego, siedzibę Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia oraz Międzynarodowe Centrum Kongresowe.


Przypisy

  1. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 14. ISBN 978-83-7729-021-7.

Bibliografia[edytuj]

  • Urząd Miasta Katowice: Protokół nr 47/10 z posiedzenia Komisji Górniczej Rady Miasta Katowice. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2011-05-27]
  • Robert W. Borowy, Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana, Katowice 1997.
  • Jerzy Jaros, Słownik katowickich kopalń i hut, Katowice 1984
  • Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” 182398, oprac. H. Maroszek, Katowice 1988