Przejdź do zawartości

Słonim: Różnice pomiędzy wersjami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
[wersja przejrzana][wersja przejrzana]
Usunięta treść Dodana treść
Konarski (dyskusja | edycje)
Znaczniki: Z urządzenia mobilnego Z wersji mobilnej (przeglądarkowej)
Konarski (dyskusja | edycje)
→‎Miasto do XVIII w.: Merytoryczne potem podam źródła
Znaczniki: Z urządzenia mobilnego Z wersji mobilnej (przeglądarkowej)
Linia 42: Linia 42:


=== Miasto do XVIII w. ===
=== Miasto do XVIII w. ===
Pierwsze wzmianki o Słonimie pochodzą z XI w., kiedy ok. 1040 wielki książę [[Ruś Kijowska|Rusi Kijowskiej]] [[Jarosław I Mądry|Jarosław Mądry]] pokonał [[Litwini|Litwinów]] na polach słonimskich.
Pierwsze wzmianki o Słonimie pochodzą z połowy XIII w., gdy przypuszczalnie wchodził w skład księstwa turowskiego.


W 1241 [[gród]] Słonim został zrównany z ziemią przez wojska [[Batu-chan]]a. Gród odbudowano w czasie panowania [[Mendog]]a. Słonim w 1252 zajęty został przez [[Lew Halicki|Lwa Daniłowicza]], a w 1276 przypadł [[Litwa|Litwie]].
W 1241 [[gród]] Słonim został zniszczony przez wojska [[Batu-chan]]a. Słonim w 1252 zajęty został przez [[Lew Halicki|Lwa Daniłowicza]], a od 1258 władał nim litewski książę [[Mendog]], po którym na stałe do Litwy przyłączył to książę [[Giedymin]].


Ok. 1340 [[Monwid]] najstarszy syn [[Giedymin]]a książę [[Kiernów|kiernowski]] i słonimski w Słonimie założył stolicę swojego księstwa.
Ok. 1342 [[Monwid]] najstarszy syn [[Giedymin]]a książę [[Kiernów|kiernowski]] i słonimski w Słonimie założył stolicę swojego księstwa, ale od 1348 Słonimiem rządził [[Kiejstut]]. W 1413 roku Słonim wszedł do woj.trockiego, a w 1507 do woj.nowogródzkiego. W 1460 roku Słonim został określony jako miasteczko królewskie.


W 1532 król Polski [[Zygmunt I Stary|Zygmunt I]] nadał miastu [[prawo magdeburskie]], a król [[Zygmunt II August|Zygmunt August]] w przywileju wydanym w [[Wilno|Wilnie]] dnia 13 maja ustanowił dwa jarmarki dwutygodniowe.
W 1531 król Polski [[Zygmunt I Stary|Zygmunt I]] nadał miastu [[prawo magdeburskie]], a król [[Zygmunt II August|Zygmunt August]] w przywileju wydanym w [[Wilno|Wilnie]] dnia 13 maja 1558 roku ustanowił dwa jarmarki dwutygodniowe. Od 1555 roku Słonim był siedzibą sądów ziemskich.


Dnia 4 stycznia 1591 król [[Zygmunt III Waza|Zygmunt III]] odnowił prawa magdeburskie Słonima. Miasto otrzymało [[herb]] lwa złotego z krzyżem podwójnym (herb [[Lis (herb szlachecki)|Lis]] na niebieskim polu). W tym czasie [[starosta|starostą]] słonimskim był [[kanclerz wielki litewski]] [[Lew Sapieha]].
Dnia 4 stycznia 1591 król [[Zygmunt III Waza|Zygmunt III]] odnowił prawa magdeburskie Słonima i nadał [[herb]] lwa złotego z krzyżem podwójnym (herb [[Lis (herb szlachecki)|Lis]] na niebieskim polu). W tym czasie [[starosta|starostą]] słonimskim był [[kanclerz wielki litewski]] [[Lew Sapieha]] dzięki któremu Słonim od 1597 roku stał się miejscem obrad sejmików generalnych odbywanych tu do 1685 roku i gromadzących szlachtę kilku województw.


W 1641 król [[Władysław IV Waza|Władysław IV]] nadał przywilej na wybudowanie ulic i rynku, na utrzymanie których ustanowił opłatę targową.
W 1641 król [[Władysław IV Waza|Władysław IV]] nadał przywilej na wybudowanie ulic i rynku, na utrzymanie których ustanowił opłatę targową.


Miasto uległo zniszczeniu w 1655 roku, gdy podczas wojny moskiewskiej spaliły je wojska kniazia Aleksieja Trubeckiego. W 1669 król [[Michał Korybut Wiśniowiecki]] odnowił wszystkie miejskie przywileje.
Miasto uległo zniszczeniu w 1655 roku, gdy podczas wojny moskiewskiej spaliły je wojska kniazia Aleksieja Trubeckiego. W 1669 król [[Michał Korybut Wiśniowiecki]] odnowił wszystkie miejskie przywileje, co potwierdził Jan Sobieski w 1679 roku.


Miasto rozkwitło za czasów [[hetman wielki litewski|hetmana wielkiego litewskiego]] [[Michał Kazimierz Ogiński|Michała Ogińskiego]], który został starostą słonimskim i osiadł w mieście ze swoim dworem. W centrum miasta wybudowano obszerny [[pałac]], [[teatr (architektura)|teatr]], [[ujeżdżalnia]] i inne budynki. Ok. 1777 w Słonimie uruchomiona została [[drukarnia]]. Ogiński własnym kosztem połączył [[Kanał Ogińskiego|kanałem spławnym]] dorzecze [[Dniepr]]u i [[Niemen|Niemna]].
Miasto rozkwitło za czasów [[hetman wielki litewski|hetmana wielkiego litewskiego]] [[Michał Kazimierz Ogiński|Michała Ogińskiego]], który został starostą słonimskim i osiadł w mieście ze swoim dworem po tym gdy wszedł w posiadanie ekonomii słonimskiej w 1761 roku. W centrum miasta wybudowano obszerny [[pałac]], [[teatr (architektura)|teatr]] (Operhaz), [[ujeżdżalnia]] i inne budynki. Ok. 1777 w Słonimie uruchomiona została [[drukarnia]]. Ogiński własnym kosztem połączył [[Kanał Ogińskiego|kanałem spławnym]] dorzecze [[Dniepr]]u i [[Niemen|Niemna]].


Po [[III rozbiór Polski|III rozbiorze Polski]] ukazem [[Katarzyna II Wielka|Katarzyny II]] z 14 grudnia 1795 Słonim został stolicą [[Gubernia słonimska|guberni słonimskiej]].
Po [[III rozbiór Polski|III rozbiorze Polski]] ukazem [[Katarzyna II Wielka|Katarzyny II]] z 14 grudnia 1795 Słonim został stolicą [[Gubernia słonimska|guberni słonimskiej]], który to status utracił już w 1797 wchodząc w skład guberni litewskiej, a od 1801 grodzieńskiej.


=== Miasto sejmików ===
=== Miasto sejmików ===

Wersja z 11:45, 12 lip 2017

Słonim
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Białoruś

Obwód

grodzieński

Wysokość

156 m n.p.m.

Populacja (2010)
• liczba ludności


48 800[1]

Nr kierunkowy

+375 1562

Kod pocztowy

231 800

Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego
Mapa konturowa obwodu grodzieńskiego
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi
Brak współrzędnych
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}}
Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city}
Strona internetowa

Słonim (biał. Сло́нім, lit. Slanimas, ros. Сло́ним, jid. ‏סלאנים‎) – miasto w obwodzie grodzieńskim Białorusi przy ujściu Issy do Szczary (dopływ Niemna). 48,8 tys. mieszkańców (2010); przemysł lekki, papierniczy, meblarski, spożywczy, elektromaszynowy, chemiczny; muzeum.

Od 1507 stolica powiatu województwa nowogródzkiego Wielkiego Księstwa Litewskiego, od 1569 I Rzeczypospolitej.

Historia

Napoleon Orda, Dwór Pusłowskich w Słonimie
Kościół św. Andrzeja
Kościół kanoników laterańskich pw. Bożego Ciała (od 1864 r. cerkiew Przemienienia Pańskiego)
Kościół bernardynów (od 1864 r. cerkiew Św. Trójcy)
Kościół Bernardynek pw. Niepokalanego Poczęcia NMP
Zamoście w Słonimie
Słonim, ulica Paradna
Komisariat milicji w Słonimie
Synagoga
Cmentarz żydowski w Słonimie
Pieczęć miejska z XVIII w.

Miasto do XVIII w.

Pierwsze wzmianki o Słonimie pochodzą z połowy XIII w., gdy przypuszczalnie wchodził w skład księstwa turowskiego.

W 1241 gród Słonim został zniszczony przez wojska Batu-chana. Słonim w 1252 zajęty został przez Lwa Daniłowicza, a od 1258 władał nim litewski książę Mendog, po którym na stałe do Litwy przyłączył to książę Giedymin.

Ok. 1342 Monwid najstarszy syn Giedymina książę kiernowski i słonimski w Słonimie założył stolicę swojego księstwa, ale od 1348 Słonimiem rządził Kiejstut. W 1413 roku Słonim wszedł do woj.trockiego, a w 1507 do woj.nowogródzkiego. W 1460 roku Słonim został określony jako miasteczko królewskie.

W 1531 król Polski Zygmunt I nadał miastu prawo magdeburskie, a król Zygmunt August w przywileju wydanym w Wilnie dnia 13 maja 1558 roku ustanowił dwa jarmarki dwutygodniowe. Od 1555 roku Słonim był siedzibą sądów ziemskich.

Dnia 4 stycznia 1591 król Zygmunt III odnowił prawa magdeburskie Słonima i nadał herb lwa złotego z krzyżem podwójnym (herb Lis na niebieskim polu). W tym czasie starostą słonimskim był kanclerz wielki litewski Lew Sapieha dzięki któremu Słonim od 1597 roku stał się miejscem obrad sejmików generalnych odbywanych tu do 1685 roku i gromadzących szlachtę kilku województw.

W 1641 król Władysław IV nadał przywilej na wybudowanie ulic i rynku, na utrzymanie których ustanowił opłatę targową.

Miasto uległo zniszczeniu w 1655 roku, gdy podczas wojny moskiewskiej spaliły je wojska kniazia Aleksieja Trubeckiego. W 1669 król Michał Korybut Wiśniowiecki odnowił wszystkie miejskie przywileje, co potwierdził Jan Sobieski w 1679 roku.

Miasto rozkwitło za czasów hetmana wielkiego litewskiego Michała Ogińskiego, który został starostą słonimskim i osiadł w mieście ze swoim dworem po tym gdy wszedł w posiadanie ekonomii słonimskiej w 1761 roku. W centrum miasta wybudowano obszerny pałac, teatr (Operhaz), ujeżdżalnia i inne budynki. Ok. 1777 w Słonimie uruchomiona została drukarnia. Ogiński własnym kosztem połączył kanałem spławnym dorzecze Dniepru i Niemna.

Po III rozbiorze Polski ukazem Katarzyny II z 14 grudnia 1795 Słonim został stolicą guberni słonimskiej, który to status utracił już w 1797 wchodząc w skład guberni litewskiej, a od 1801 grodzieńskiej.

Miasto sejmików

Słonim konkurował z Wołkowyskiem o miejsce sejmików generalnych. Miejsce zjazdów głównych pierwotnie ustalone było w Wołkowysku przez Stefana Batorego w 1576. Staraniem Lwa Sapiehy za zgodą króla Zygmunta III w 1631 sejm ustalił jako miejsce obrad sejmiku litewskiego Słonim. Wpłynęło to znacząco na rozwój miasta. W monografii Życie Lwa Sapiehy z 1805 r., w rozdziale XXIV pt. Chwalebne utrzymywanie ziazdu Słonimskiego zapisano to w sposób następujący: „Stany Rzeczyposplitey na Seym zgomadzone za przyłożeniem się Lwa Sapiehy....tak w konstytucyi napisali. ,,Przychylaiąc się do dawnych praw i zwyczaiów postanawiamy, aby na ziazd Słonimski, który Seym uprzedzać zwykł, wszyscy tak PP. Senatorowie, iako i Posłowie W.X.Lit:nie omieszkiwali,, Konstytucye Seymu Warszawskiego za Zymunta III. roku 1631. Tom III fol: 703”[potrzebny przypis].

Sejmiki w Słonimie odbywały się do 1685 r. Miasto było też miejscem sejmików powiatowych, podczas których wybierano posłów na sejm oraz deputatów do Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego. W mieście raz w roku odbywał się też popis rycerstwa z terenu powiatu.

Miasto w XIX w.

W XIX w. miasto powiatowe w guberni grodzieńskiej. W 1850 roku władze zaborcze zlikwidowały klasztor Benedyktynek, a kościół klasztorny pw. Znalezienia Krzyża Św. rozebrano na cegłę w 1900 roku.

Wygląd miasta pod koniec XIX w.: Szablon:CytatD

W 1881 roku w mieście wybuchł pożar – spłonęło 900 domów. W tym czasie w mieście było kilka synagog i domów modlitwy, cerkiew soborowa pw. Przemienienia Pańskiego i parafialna pw. św. Trójcy. Z katolickich obiektów sakralnych w mieście pozostały: kościół parafialny na przedmieściu i filialny przy klasztorze bernardynek. W klasztorze tym gromadzone były na dożywocie zakonnice ze skasowanych innych klasztorów. W mieście znajdował się też drewniany meczet z którego korzystali miejscowi Tatarzy.

Wojna polsko-bolszewicka

1 marca 1919 roku oddziały Wojska Polskiego pod dowództwem gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego odbiły Słonim z rąk bolszewików. Sowieci, którzy wcześniej oddawali teren bez walki, w Słonimie postawili zacięty, trwający siedem godzin opór. W trakcie walk po stronie polskiej ranny został m.in. por. Wojciech Korsak, dowódca 1. kompanii pułku mińskiego, która pierwsza wdarła się do miasta[2]. W nocy z 10 na 11 marca bolszewicy przypuścili kontratak znacznymi siłami na miasto. W tym czasie w Słonimie obecny był jedynie niewielki polski garnizon pod dowództwem mjr. Rutkiewicza. Mimo to, po walkach na ulicach miasta, Polacy zdołali odeprzeć atak. W walce po stronie polskiej odznaczyła się 1. kompania pułku mińskiego dowodzona przez por. Korsaka[3].

W nocy z 20 na 21 lipca 1920 roku, w czasie ofensywy bolszewików wojska pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego zajęły Słonim, wypierając z niego polską 4 Dywizję Piechoty na linię rzeki Zelwy[4].

W II Rzeczypospolitej

Przed 1939 było to miasto powiatowe w województwie nowogródzkim. Starostą był Stanisław Henszel, burmistrzem – Wł. Plebański, zastępcą burmistrza Mojżesz Zabłocki. Dyrektorem szpitala powiatowego był dr Mowsza Epsztajn.

Świątynie: katolicka 1, greckokatolicka 1, prawosławna 1, muzułmańska 1, żydowska 2.

Szkoły: gimnazjum państwowe, gimnazjum prywatne, 2 seminaria nauczycielskie.

Słonim był garnizonem 79 Pułku Strzelców Słonimskich im. Lwa Sapiehy wchodzącym w skład 20 Dywizji Piechoty. Pułkiem dowodził między innymi płk Marian Turkowski. W latach 1931–1934 wybudowano w Słonimie dom Funduszu Kwaterunku Wojskowego według projektu warszawskiego architekta Wacława Wekera.

DANE ROZBIEŻNE:

Burmistrz: inż. Henryk Bieńkiewicz, wiceburmistrz Borys Piasecki.

Kościoły rzymskokatolickie – 4

Rocznik Polityczny i Gospodarczy 1939, Warszawa Polska Agencja Telegraficzna

Demografia

  • Liczba mieszkańców 1817 – 2408 osób, w tym 1340 wyznawców judaizmu.
  • Liczba mieszkańców 1860 – 8203 osób.
  • Liczba mieszkańców 1867 – 10 166 osób, w tym: 6801 wyznawców judaizmu, 1704 katolików, 1284 prawosławnych, 362 mahometan, 15 ewangelików.
  • Liczba mieszkańców 1878 – 15 351 osób, w tym: 10 212 wyznawców judaizmu, 3058 prawosławnych, 1532 katolików, 492 mahometan, 2 ewangelików.
  • Liczba mieszkańców 1887 – 22 350 osób, w tym: 18 381 wyznawców judaizmu, 2060 prawosławnych, 1484 katolików, 520 mahometan.
  • Liczba mieszkańców 1931 – 16 251, z których zadeklarowało jako język ojczysty: polski 8452 (52%), jidysz i hebrajski 6683 (41%)
  • Liczba mieszkańców 1975 – 34 000 osób.
  • Liczba mieszkańców 1995 – 53 100 osób.

Zabytki

  • Kościół katolicki św. Andrzeja, późnobarokowy z 1775. Zniszczony w czasie I wojny światowej, po 1945 roku zamknięty przez władze sowieckie i zdewastowany, odzyskany przez katolików w 1991. Rokokowy stiukowy wystrój ołtarza głównego
  • Kościół i klasztor bernardynek ufundowany w 1645 przez rodzinę Judyckich, początkowo drewniany. Barokowy kościół murowany z 1664 roku zbudowano w miejsce drewnianego, nieprzerwanie czynny. Rokokowe wyposażenie z 1760. Korpus klasztorny wymurowany w 1764 w miejscu drewnianego. W okresie międzywojennym był w nim klasztor zakonu Niepokalanek i gimnazjum żeńskie. Po II wojnie światowej szpital, obecnie ponownie w części zabudowań mieszkają Niepokalanki
  • Kościół i klasztor Bernardynów, fundacji Andrzeja Radwana, sekretarza królewskiego z 1630, początkowo drewniany. Kościół murowany z 1645, wczesnobarokowy, należący do systemu miejskich umocnień obronnych. W 1864 zamieniony na cerkiew, w okresie międzywojennym ponownie kościół, po II wojnie światowej cerkiew prawosławna, nieprzerwanie czynna. Wystrój rokokowy. Budynki klasztorne po kasacie zakonu zamienione w 1864 na magazyny. W okresie międzywojennym siedziba starostwa powiatowego, obecnie internat szkolny
  • Klasztor benedyktynek z 1669 r.
  • Synagoga barokowa z 1642, wykorzystywana obecnie jako magazyn
  • Majątek Albertyn (obecnie w granicach miasta), pierwotnie pod nazwą Szydłowice – należały do Sapiehów i Brzostowskich, a od 1809 do 1939 w rękach Pusłowskich, którzy w swym majątku zakładali zakłady przemysłowe. Obecnie teren dawnej rezydencji należy do fabryki kartonu i papieru.
    • Pałac późnoklasycystyczny z I poł. XIX w. nad brzegiem rzeki Issy, wybudowany przez Władysława Pusłowskiego. Zachowała się oficyna i budynek stajni
    • Park o pow. 5 ha otaczający pałac z domkiem stróża.
  • Kapliczka św. Dominika z 1745 roku, w stylu barokowym
  • budynek Funduszu Kwaterunku Wojskowego z 1931–1934 w stylu modernistycznym według projektu warszawskiego architekta Wacława Wekera.
  • Dworzec kolejowy z 1922 roku

Niezachowane

  • Meczet z 1882 roku, zniszczony w 1939 roku
  • Pałac Ogińskich z XVIII w., zniszczony w XIX w.
  • Kościół Dominikanów pw. św. Michała Archanioła z 1680 roku i klasztor, zburzone w 1856 r.
  • Kościół Jezuitów
  • Kościół Pijarów

Ludzie związani z miastem

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani ze Słonimem.

Ciekawostki

Od nazwy tego miasta wywodzi się nazwisko polskiego pisarza pochodzenia żydowskiego Antoniego Słonimskiego.

Słonim jest znany w Izraelu z dynastii rabinów chasydzkich.

Miejscowości na terenie powiatu przed 1939: Dziewiątkowicze, Dziewiątkowicze Nowe, Dziewiątkowicze Stare, Trybuszki

Bibliografia

  • Życie Lwa Sapiehy Kanclerza Wielkiego potym wojewody Y Hetmana Buławy W.W.X.L. Słońimskiego, Markowskiego, Miadziolskiego, Brzeskiego, Mohilowskiego, Jaswońskiego, Szereszowskiego, Retowskiego, Parnawskiego, Meyszagolskiego, etc. Starosty., w Drukarni Nre 646. przy Nowolipiu, Warszawa 1805
  • Słonim, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. X: Rukszenice – Sochaczew, Warszawa 1889, s. 823.
  • Księga Adresowa Polski, (str. 1047), 1929
  • Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. Wyd. 1. T. 1. Warszawa: Bellona, 2010. ISBN 978-83-11-11934-5.