Lew Sapieha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy hetmana i kanclerza wielkiego litewskiego. Zobacz też: Lew Sapieha (ujednoznacznienie).
Lew Sapieha
Lew Sapieha 11.PNG
Lew Sapieha, portret nieznanego autora z 1616 roku
Data i miejsce urodzenia 4 kwietnia 1557
Ostrowno
Data i miejsce śmierci 7 lipca 1633
Wilno
Hetman wielki litewski
Okres od 1625
do 7 lipca 1633
Poprzednik vacat
Następca vacat
Kanclerz wielki litewski
Okres od 1587
do 1623
Poprzednik Ostafi Wołłowicz
Następca Albrycht Stanisław Radziwiłł
Marszałek Sejmu
Okres od 4 października 1582
do 25 listopada 1582
Poprzednik Stanisław Przyjemski
Następca Stanisław Pękosławski
Rodzina
Herb
Lis
Rodzina Sapiehowie herbu Lis
Ojciec Iwan Sapieha
Matka Bohdana Drucka Konopla (Sokolińska)
Żona


*Dorota Zbaraska (†1591), de domo Firlejówna, c. Andrzeja, 1°-v. Stefan Zbaraski, woj. trocki
*Halszka (Elżbieta) Radziwiłłówna, c. Krzysztofa Mikołaja zw. Piorunem

Dzieci

z Dorotą:
Katarzyna Sapieha
Jan Stanisław Sapieha
Andrzej Sapieha
z Halszką:
Anna Sapieha
Mikołaj Sapieha
Krzysztof Michał Sapieha
Kazimierz Leon Sapieha

Lew Iwanowicz Sapieha herbu Lis (ur. 4 kwietnia 1557 w Ostrownie, zm. 7 lipca 1633 w Wilnie) – hetman wielki litewski od 1625, kanclerz wielki litewski w latach 1589–1623, marszałek sejmu w Warszawie w 1582, podkanclerzy litewski do 1585, wojewoda wileński od 1621, sekretarz królewski, pisarz wielki litewski od 1581, starosta słonimski, brzeski, mohylewski.

Lew Sapieha był wnukiem Iwana, synem Iwana, bratem Andrzeja.

Życiorys[edytuj]

Lew Sapieha urodził się 4 kwietnia 1557 r. w Ostrownie, jako syn Iwana Sapiehy, podstarościego orszańskiego oraz Bohdany z kniaziów Druckich-Sokolińskich. Został wychowany w wierze prawosławnej. O jego młodości nie wiadomo nic pewnego. Rodzina Sapiehów nie należała wówczas do elity Wielkiego Księstwa Litewskiego[1]. Jako chłopiec został oddany na dwór Mikołaja Radziwiłła Czarnego, z którego synami studiował w Lipsku w latach 1570-1573. Podczas pobytu za granicą uległ wpływom protestantyzmu i odszedł od prawosławia, zostając kalwinistą.

W roku 1579 dzięki protekcji Radziwiłłów dostał się na dwór Stefana Batorego. Brał udział w kampanii połockiej, podczas której otrzymał tytuł dworzanina królewskiego. 30 stycznia 1580 został mianowany sekretarzem królewskim. W 1580 brał udział w wyprawach na Wielkie Łuki i Psków. W 1581 awansowany na pisarza litewskiego. Posłował na sejm 1582. W roku 1583 przebywał przy królu na dworze w Niepołomicach, a później w Krakowie.

W roku 1584 został wysłany z poselstwem do Moskwy, gdzie trafił na śmierć Iwana Groźnego. Mimo braku instrukcji na taką okoliczność, dopełnił poselstwa, uzyskując u nowo obranego cara Fiodora 10-miesięczny rozejm.

2 lutego 1585 otrzymał urząd podkanclerzego litewskiego. Od marca 1585 do maja 1586 był administratorem skarbu litewskiego, a co za tym idzie, zarządcą mennicy w Wilnie, mimo iż tytularne podskarbiostwo litewskie zachował Jan Hlebowicz. W tychże latach brał udział w pracach dworu, w tym w dużej części wpływał na politykę wschodnią Rzeczypospolitej. W 1586 przeszedł ostatecznie na katolicyzm.

Na początku 1587 został wysłany jako przedstawiciel stanów litewskich z Janem Hlebowiczem i Bohdanem Sapiehą na Sejm konwokacyjny. Początkowo popierał kandydaturę cara Fiodora na tron Polski, a gdy szala przechyliła się na stronę Zygmunta Wazy zachował neutralność, nie przystępując do elekcji. Dopiero w grudniu 1587 na polecenie stanów litewskich udał się do Krakowa, gdzie w styczniu 1588 negocjował z królem w zamian za uznanie elekcji nowy kodeks prawa litewskiego, tzw. III Statut Litewski. W dalszym ciągu 1588 pozostał na dworze, umacniając swoją pozycję. Na sejmie 1589 otrzymał kanclerstwo litewskie. W 1589 roku był sygnatariuszem ratyfikacji traktatu bytomsko-będzińskiego na sejmie pacyfikacyjnym[2]. W maju 1589 roku wysłany wraz z Sewerynem Bonerem przez króla do Rygi w celu przywrócenia porządku w mieście. Posłował na sejm wiosenny 1590, a także zimowy 1590/1591, na którym przekonywał króla do pozostania w Polsce (król nosił się wtedy z zamiarem rezygnacji i powrotu do Szwecji. W 1592 pracował nad poprawkami do III Statutu Litewskiego. Po sejmie 1592 król powierzył Lwu funkcję deputata do rewizji skarbu litewskiego. Na wiosnę 1593 roku pełnił obowiązki marszałka Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1595 prowadził kampanię przeciwko powierzaniu urzędów litewskich osobom pochodzącym z Korony. Brał udział w sejmie 1595.

Podczas pobytu w Krakowie we wrześniu 1595 brał udział w rozmowach prawosławnych hierarchów Hipacego Pocieja i Cyryla Terleckiego na temat ewentualnej unii prawosławia z Rzymem na terenie Rzeczypospolitej. Rozmowy te znalazły swój finał w październiku 1596 pod postacią unii brzeskiej na synodzie, na którym Lew reprezentował króla. Za zasługi włożone w dopełnienie unii otrzymał imienne podziękowanie od papieża Klemensa VIII.

Posłował na sejm 1597, broniąc zawartej unii przed sejmową opozycją. W 1598 odprowadził do Gdańska udającego się do Szwecji Zygmunta III, na którą to wyprawę pożyczył królowi 15 000 złotych.

Po śmierci w 1598 cara Fiodora Lew był zwolennikiem Zygmunta III jako kandydata na tron moskiewski. Po wyborze Borysa Godunowa optował za poślubieniem przez króla polskiego córki cara, Kseni. Po sejmie wiosennym 1600 został wysłany z poselstwem do Moskwy, którego głównym zadaniem było zapobieżenie sojuszowi moskiewsko-szwedzkiemu. Poselstwo przybyło do Moskwy w październiku 1600, zostało jednak przyjęte dopiero w połowie grudnia. Mimo trudności negocjacyjnych zakończyło się ono połowicznym sukcesem w marcu 1601, uzyskując 20-letni rozejm.

Powracając z poselstwa dołączył do króla, w towarzystwie którego odbył całą jesienną kampanię inflancką 1601. W roku 1602 uczestniczył w kolejnych rokowaniach pokojowych z Moskwą i zjeździe stanów litewskich, mających uchwalić kolejne pobory na wojska koronne w Inflantach. Lew przeciwstawiał się ich wysokości, będąc wrogiem przebywania na terenie przylegającym do Litwy większej ilości wojsk koronnych. W lutym 1603 uczestniczył w sejmie krakowskim, łagodząc w dalszym ciągu spory polityczne powstałe z powodu unii brzeskiej. W 1604 ponownie został obrany marszałkiem Trybunału Litewskiego.

Wbrew utartym opiniom nie był zwolennikiem i mecenasem Dymitra Samozwańca. Uważał wręcz Dymitriadę za szkodliwą dla kraju ze względu na trwającą wojnę ze Szwecją. W trakcie Rokoszu Zebrzydowskiego, mającego duże poparcie na Litwie pozostał wiernym królowi, mając jednak duże wpływy w środowisku rokoszan. W dużej mierze dzięki jego działalności w latach 1606-1608 udało się osiągnąć względne porozumienie dworu z opozycją.

Po upadku Dymitra Samozwańca w roku 1607 uznał za niezbędną wojnę z Moskwą. Jego zdaniem była to znakomita okazja do wyjaśnienia definitywnie spraw związanych z kłopotliwym sąsiadem. Już w sierpniu 1607 jego brat stryjeczny Jan Piotr Sapieha zaciągnął się w służbę do Dymitra II Samozwańca. Sam Lew ruszył na wojnę wraz z królem w sierpniu 1609. Zważywszy brak koordynacji działań militarnych szybko przestał wierzyć w ich skuteczność i już na początku 1610 wszczął własne negocjacje z bojarami Wasyla Szujskiego. Po zwycięstwie pod Kłuszynem i zawartych przez Stanisława Żółkiewskiego układach z bojarami, oferującymi tron moskiewski królewicza Władysława Lew z całych sił zaangażował się w przekonanie do tej sprawy stojącego w opozycji króla. Paktował na własną rękę z Wasilijem Golicynem i metropolitą Filaretem, pozostając jednak cały czas wiernym królowi. Wrócił spod Moskwy z Zygmuntem III do Wilna w lipcu 1611. Do sprawy powołania na cara królewicza Władysława wrócił jeszcze w grudniu 1611 podczas rozmów z poselstwem moskiewskim w Warszawie.

Po upadku sprawy moskiewskiej brał udział w sejmie 1613 roku, odżegnując się od układów Stanisława Żółkiewskiego z bojarami, dostosowując się do nowej sytuacji geopolitycznej. W 1613 roku został wyznaczony do Trybunału Skarbowego Wielkiego Księstwa Litewskiego[3] Mimo to w latach 1613-1615 w dalszym ciągu kreował polską politykę wschodnią, prowadząc dalsze rozmowy dyplomatyczne z Moskwą, mające głównie na celu wymianę jeńców i zawarcie trwałego rozejmu. Przez cały rok 1616 pracował nad kwestią obronności Wielkiego Księstwa, a także nowych próbach zorganizowania wyprawy moskiewskiej pod wodzą królewicza Władysława.

Wyprawa ta rozpoczęła się latem 1617, jednak już pod koniec roku królewicz odesłał Lwa na sejm, który odbył się w lutym 1618, gdzie jednak nie uzyskał spodziewanej pomocy wojskowej. W wyniku tych uchwał sejmowych nie śpieszył się z powrotem do obozu wojskowego pod Moskwą, gdzie pojawił się dopiero w październiku 1618. W wyniku rozpoczętych rozmów zawarto tam rozejm tzw. dywiliński, który nie rozstrzygał jednak tytułu carskiego.

W lutym 1619 powrócił na dwór w Warszawie. Na początku 1620 towarzyszył królowi w wyprawie na Litwę. Brał udział w sejmie 1620, stawiając na porządku dziennym kwestię zagrożenia tureckiego. W sierpniu 1621 otrzymał od króla uniwersały zwołujące pospolite ruszenie szlachty litewskiej. Król pozostawił Lwu decyzję, które powiaty mają być skierowane przeciwko Moskwie, a które przeciwko Turcji. Od końca 1621 przebywał w Warszawie. Był zwolennikiem pokojowego rozstrzygnięcia rozpoczynającego się konfliktu ze Szwecją.

W lutym 1623 otrzymał nominację na wojewodę wileńskiego. Wyznaczony przez króla do pacyfikacji duchownych prawosławnych nie chcących podporządkować się unii brzeskiej, mimo iż był gorącym zwolennikiem unii, nie kwapił się z wykonaniem królewskich zaleceń. Brał udział w sejmie nadzwyczajnym 1624 i zwyczajnym 1625. 25 lipca 1625 został mianowany hetmanem wielkim litewskim. Ze względu na zaawansowany wiek powierzył zastępstwo Aleksandrowi Gosiewskiemu, a w obozie pod Walmozją w Kurlandii dowództwa wojskowego synowi, Janowi Stanisławowi. Jan Stanisław nie posiadał wystarczających talentów wojskowych, co spowodowało jego klęskę w bitwie pod Walmozją 17 stycznia 1626.

Brał udział w sejmie 1626, gdzie bronił nieudolności syna. W lipcu 1626 zapadła decyzja o oddaniu rzeczywistego dowództwa nad wojskiem Aleksandrowi Gosiewskiemu. Porażki przez niego poniesione skłoniły Lwa do optowania za rozwiązaniem dyplomatycznym konfliktu. Rozmowy te zakończyły się 27 stycznia 1627 i zakończyły się rozejmem. Od lipca do września 1627 brał udział w wojnie podjazdowej w Inflantach, po czym zdał dowództwo Gosiewskiemu. W lipcu 1628 brał udział w sejmie, mającym na celu rozwiązanie problemu wypłaty poborów dla żołnierzy, po czym udał się do obozu wojskowego, opuszczonego przez zniechęconego drobnymi porażkami Gosiewskiego. Brał udział obu sejmach 1629. W 1630 po raz kolejny został marszałkiem Trybunału Litewskiego, tym razem rozstrzygając za pomocą prerogatyw urzędu własne sprawy prywatne z rodem Radziwiłłów. Na sejmie 1631 sugerował przekazanie tronu Szwecji Zygmuntowi III w razie bezpotomnej śmierci Gustawa Adolfa. W trakcie trwającej choroby króla poparł na sejmie 1632 wniosek o wykluczeniu z wyboru kolejnego króla kandydatur cudzoziemskich, skłaniając się do poparcia któregoś z synów królewskich. Brał aktywny udział w wydarzeniach politycznych bezkrólewia roku 1632, optując od początku jej powstania za kandydaturą Władysława Wazy. Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa wileńskiego w 1632 roku[4]23 czerwca 1633 przywitał nowego króla w Wilnie jako wojewoda wileński i hetman wielki litewski.

Zmarł w Wilnie 7 lipca 1633.

Z dwóch zawartych małżeństw, poza dziećmi zmarłymi w niemowlęctwie miał czworo potomków: Jana Stanisława, Annę, Krzysztofa Mikołaja i Kazimierza Leona.

Fundacje[edytuj]

Przypisy

  1. A. Czwołek, Piórem i buławą. Działalność polityczna Lwa Sapiehy kanclerza litewskiego, wojewody wileńskiego, Toruń 2012, s. 21.
  2. Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dogiel, t. I, Wilno 1758, s. 238.
  3. Volumina Legum, t. 3, Petersburg 1859, s. 120.
  4. Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W. X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta ... roku 1632 ... Woiewodztwo Krákowskie., s. A2.

Bibliografia[edytuj]

  • Olszewski Henryk (przedmowa), Sieradzki Wojciech (opracowanie biogramów), Jarosław Kotowicz (współpraca), Jolanta Walukiewicz-Wolfram (współpraca), Marszałkowie Sejmów I Rzeczypospolitej, Warszawa, Wydawnictwo Sejmowe, 1998 ​ISBN 83-7059-047-0​.