Wilhelm Hohenzollern (1882–1951)
![]() | |
![]() | |
głowa Domu Hohenzollernów | |
Okres | |
---|---|
Poprzednik | |
Następca |
Ludwik Ferdynand (II) Hohenzollern |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data urodzenia | |
Data śmierci | |
Ojciec | |
Matka |
Augusta Wiktoria von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg |
Żona | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Wilhelm von Preußen, niem. Friedrich Wilhelm Victor August Ernst von Hohenzollern (ur. 6 maja 1882 w Poczdamie, zm. 20 lipca 1951 w Hechingen) – ostatni następca tronu (Kronprinz) Prus i Niemiec, syn cesarza Wilhelma II i Augusty Wiktorii ze Szlezwika-Holsztynu-Augustenburga.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Książę Wilhelm urodził się 6 maja 1882 roku w Poczdamie. Lata szkolne spędził w Domu Książęcym w Plön . W wieku dziesięciu lat został, zwyczajem przyjętym w domu panującym, wcielony do pułku gwardyjskiego. Była to kwestia formalna, ale mały książę musiał uczestniczyć w paradach i ćwiczeniach[1]. Następnie studiował na Uniwersytecie w Bonn. W czasie studiów, podobnie jak ojciec, należał do korporacji akademickiej Corps Borussia Bonn. Nie mieszkał wraz z innymi studentami, lecz wynajmował specjalnie dla niego przygotowaną willę. Już w trakcie nauki rozpoczął „dorosłą” karierę wojskową. W wieku osiemnastu lat został podporucznikiem służby czynnej w 1. Pułku Piechoty Gwardii[2]. W 1911 roku trafił do Gdańska w związku z objęciem dowództwa 1. Regimentu Brygady Przybocznej Huzarów. W Gdańsku stacjonował przez dwa lata od 1911 do 1913 roku. W tym czasie zamieszkiwał w willi przy Hauptstrasse 98 (dziś Al. Grunwaldzka 114; ówczesny budynek nie zachował się)[3]. Uczestniczył w I wojnie światowej jako oficer. Objął formalne dowództwo nad 5. armią. Brał udział w bitwie pod Verdun. Faktycznym dowódcą do 21 sierpnia 1916 roku był generał Konstantin Schmidt von Knobelsdorf, a następnie generał baron Walther von Lüttwitz. Podporządkowanie Wilhelma obu generałom było zgodne z życzeniem cesarza[4].
Po wojnie i abdykacji ojca, za namową Paula von Hindenburga zrzekł się praw do tronu i wyjechał do Holandii. Zrobił to, aby uniknąć wojny domowej (ku wielkiemu rozczarowaniu grupy zwolenników utrzymania monarchii z hrabią Fryderykiem von der Schulenburgiem na czele)[5]. Na wygnaniu skazany był przez królową holenderską Wilhelminę na areszt domowy w probostwie na opustoszałej wyspie Wieringen , na północy kraju. W 1923 powrócił do Niemiec i do Berlina, gdzie zaczął wieść bardzo swobodne życie, spędzając czas na koktajlach i szalonych przyjęciach, z dala od żony, przekonany, iż Hohenzollernowie nigdy już nie wrócą na tron. W 1932 był wymieniany jako jeden z kandydatów na prezydenta Republiki Weimarskiej, jednakże cesarz Wilhelm II nie wyraził zgody na jego kandydowanie. Syna i ojca dzieliła głęboka przepaść, ponieważ syn od wczesnej młodości cieszył się sławą niezmordowanego uwodziciela, co nie podobało się ojcu. Był znany również jako miłośnik sportu (w 1908 ufundował Puchar Kronprinza w piłce nożnej, obecnie Puchar Niemiec).
Wilhelm odmówił wstąpienia do partii nazistowskiej. Choć spotykał się z Hitlerem, nie prosił o żadne godności i zaszczyty. Sceptycznie wypowiadał się też o zapewnieniach nazistów, którzy deklarowali chęć odtworzenia monarchii. Po zamordowaniu jego przyjaciela, byłego kanclerza Kurta von Schleichera w czasie nocy długich noży w 1934, całkowicie wycofał się z życia politycznego. W latach międzywojennych rezydował głównie w swych prywatnych posiadłościach pałacu Cecilienhof w Poczdamie i w zamku oleśnickim na Dolnym Śląsku. Po śmierci ojca w 1941 został głową domu Hohenzollernów. W końcówce II wojny światowej został pojmany przez Francuzów w austriackim Vorarlbergu i uwięziony przez trzy tygodnie na rozkaz gen. Jeana de Lattre de Tassigny w Lindau, a następnie umieszczony w areszcie domowym w zamku Hohenzollern. Umarł na atak serca niemal dokładnie dziesięć lat po ojcu, 20 lipca 1951, i został pochowany w zamku Hohenzollern.
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]Odznaczenia niemieckie do 1918[6], a zagraniczne do 1911[7]:
- Order Orła Czarnego z Łańcuchem (Prusy)
- Order Wojskowy Pour le Mérite (1915, Prusy)[8]
- Order Wojskowy Pour le Mérite z Liśćmi Dębu (1916, Prusy)
- Krzyż Wielki Orderu Orła Czerwonego z Liśćmi Dębu i Koroną (Prusy)
- Order Królewski Korony I Klasy (Prusy)
- Krzyż Wielkiego Komandora Orderu Królewskiego Hohenzollernów (Prusy)
- Krzyż Żelazny I Klasy (Prusy)
- Krzyż Honorowy I Klasy Orderu Książęcego Hohenzollernów (Hohenzollern)
- Krzyż Wielki Orderu Alberta Niedźwiedzia z Mieczami (Anhalt)
- Krzyż Fryderyka v. Krzyż Zasługi Wojskowej (Anhalt)
- Order Wierności (Badenia)
- Krzyż Wielki Orderu Bertholda I (Badenia)
- Order Świętego Huberta (Bawaria)
- Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Maksymiliana Józefa (Bawaria)
- Krzyż Wielki Orderu Henryka Lwa (Brunszwik)
- Krzyż Zasługi Wojskowej (Brunszwik)
- Krzyż Hanzeatycki (Brema)
- Krzyż Hanzeatycki (Hamburg)
- Krzyż Hanzeatycki (Lubeka)
- Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia)
- Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia)
- Order Smoka Podwójnego I Klasy (Chiny)
- Order Słonia (Dania)
- Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja)
- Order Podwiązki (Wielka Brytania)
- Krzyż Wielki Orderu Ludwika (Hesja)
- Medal Waleczności (Hesja)
- Order Annuncjaty (Włochy)
- Order Chryzantemy (Japonia)
- Krzyż Honorowy Wojenny (Lippe)
- Krzyż Zasługi Wojennej (Lippe)
- Krzyż Wielki z Koroną w Rudzie z Łańcuchem Orderu Korony Wendyjskiej (Meklemburgia-Schwerin)
- Krzyż Zasługi Wojskowej I Klasy (Meklemburgia-Schwerin)
- Krzyż Wielki Orderu Świętego Karola (Monako)
- Krzyż Wielki Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia)
- Order Świętego Olafa z Łańcuchem (Norwegia)
- Krzyż Wielki z Koroną i Łańcuchem Orderu Zasługi (Oldenburg)
- Order Świętego Stefana (Austro-Węgry)
- Order Lwa i Słońca I Klasy (Persja)
- Wstęga Trzech Orderów (Portugalia):
- Krzyż Wielki Orderu Wieży i Miecza (Portugalia)
- Krzyż Zasługi Wojennej (Reuss)
- Krzyż Wielki Orderu Korony (Rumunia)
- Order Świętego Andrzeja (Rosja)
- Order Świętego Aleksandra Newskiego (Rosja)
- Order Orła Białego (Rosja)
- Order Świętej Anny I Klasy (Rosja)
- Order Świętego Stanisława I Klasy (Rosja)
- Order Domowy Korony Rucianej (Saksonia)
- Komandor I Klasy Orderu Wojskowego Świętego Henryka (Saksonia)
- Krzyż Wielki z Mieczami Orderu Domowego Sokoła Białego (Saksonia-Weimar)
- Krzyż Wielki z Mieczami Orderu Domowego Ernestyńskiego (Saksonia)
- Krzyż Odznaki Honorowej za Zasługi Wojenne (Saksonia-Mein)
- Order Królewski Serafinów (Szwecja)
- Krzyż Wielki Orderu Orła Białego (Serbia)
- Order Domowy Chakri I Klasy (Syjam)
- Order Złotego Runa (Hiszpania)
- Order Imtiyaz (Turcja)
- Order Sławy (Turcja)
- Order Osmana I Klasy z Brylantami (Turcja)
- Krzyż Wielki Orderu Korony (Wirtembergia)
- Krzyż Wielki Orderu Zasługi Wojskowej (Wirtembergia)
- Królewski Łańcuch Wiktoriański (1904, Wielka Brytania)[9]
Małżeństwo i potomstwo
[edytuj | edytuj kod]6 czerwca 1905 w Berlinie Wilhelm ożenił się z Cecylią Augustą Marią, księżniczką Meklemburgii-Schwerinu (1886–1954), córką księcia Fryderyka Franciszka III i wielkiej księżnej Anastazji Michajłownej Romanowej. Para doczekała się sześciorga dzieci:
- Wilhelma (1906–1940), który zrzekł się praw do tronu i zginął we Francji w czasie II wojny światowej, męża Doroty von Salviati;
- Ludwika Ferdynanda (1907–1994), księcia Prus, męża Kiry Kiriłłownej Romanowej,
- Huberta (1909–1950), męża (1) Marii Anny von Humboldt-Dachroeden, (2) Magdaleny Pauliny Reuß zu Köstritz,
- Fryderyka (1911–1966), męża Lady Brigid Guinness,
- Aleksandryny (1915–1980), z zespołem Downa,
- Cecylii (1917–1975), żony Clyda K. Harrisa.
Wilhelm prowadził życie arystokratycznego bon vivanta. Był typowym dandysem – typem przesadnie dbającego o wykwintne maniery i zgodny z ostatnimi wymogami modny strój, arystokratycznym elegantem[10]. Miał upodobanie do koni wyścigowych, szybkich samochodów i pięknych kobiet, co nie zjednywało mu wyłącznie przyjaciół[11]. Zarzucano mu brak zainteresowania sprawami państwowymi na rzecz dbania o własne wygody i przyjemności[11]. Książę paradował często w otoczeniu pięknych kobiet. Ostatnią z nich była wówczas berlińska tancerka kabaretowa Gerda Puhlmann[12].
Genealogia
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Robert M. W. Kempner, Trzecia Rzesza w krzyżowym ogniu pytań, Przeł. Karol Bunsch, Komentarz i posłowie Tadeusza Cypriana, Kraków 1975, s. 139.
- ↑ Robert M. W. Kempner, op. cit., s. 139.
- ↑ Z wizytą u pary książęcej we Wrzeszczu.
- ↑ Kronprinz Wilhelm: Meine Erinnerungen aus Deutschlands Heldenkampf Mittler & Sohn, Berlin 1923, Seite 4.
- ↑ Friedrich Wilhelm Prinz von Preußen: Das Haus Hohenzollern 1918–1945, Langen Müller, München/Wien 2003, S. 281 ff; Karl von Einem: Ein Armeeführer erlebt den Weltkrieg. Hase & Koehler, Leipzig, 1938, S. 468f.
- ↑ Handbuch über den Königlich Preussischen Hof und Staat. Berlin: 1918, s. 1.
- ↑ Handbuch über den Königlich Preussischen Hof und Staat. Berlin: 1911, s. 1.
- ↑ Ronald Pawly: The Kaiser’s Warlords: German Commanders of World War I. Osprey, 2012, s. 26.
- ↑ William A. Shaw: The Knights of England. A Complete Record from the Earliest Time to the Present Day of the Knights of All the Orders of Chivalry in England, Scotland, and Ireland, and of knights bachelors, incorporating a complete list of knights bachelors dubbed in Ireland. Londyn: Sherratt and Hughes, 1906, s. 415–416.
- ↑ Martha Schad, Hohenzollernowie, Warszawa 2004, s. 64.
- ↑ a b Martha Schad, op. cit., Warszawa 2004, s. 64.
- ↑ Martha Schad, op. cit., Warszawa 2004, s. 65.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Paul Herre: Kronprinz Wilhelm. Seine Rolle in der deutschen Politik, München 1954.
- Klaus W. Jonas: Der Kronprinz Wilhelm, Frankfurt/Main 1962.
- Kronprinzessin Cecilie: Erinnerungen an den Deutschen Kronprinzen, Biberach 1952.
- Carl Lange: Der Kronprinz und sein wahres Gesicht, Leipzig 1921.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Wojciech Kossak o Wilhelmie. mojewendrowki.eu. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-20)].
- ISNI: 0000000116072154
- VIAF: 22937363
- LCCN: n90654217
- GND: 11877185X
- LIBRIS: 86lnkgps1j7l3g3
- BnF: 149764697
- SUDOC: 10222336X
- NKC: jn19990210662
- BNE: XX5446521
- NTA: 071411968
- BIBSYS: 90544221
- CiNii: DA08827903
- Open Library: OL2391504A
- PLWABN: 9810570067605606
- NUKAT: n2006121110
- J9U: 987007270075305171
- PTBNP: 121852
- ΕΒΕ: 229214
- LIH: LNB:e77;=BJ
- RISM: people/30083631
- Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Bonn
- Hohenzollernowie
- Niemieccy politycy
- Odznaczeni wojskowym Orderem Pour le Mérite
- Odznaczeni Orderem Orła Czarnego
- Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego
- Odznaczeni Orderem Korony (Prusy)
- Odznaczeni Orderem Hohenzollernów
- Odznaczeni Krzyżem Żelaznym
- Odznaczeni Orderem Podwójnego Smoka
- Odznaczeni Orderem Alberta Niedźwiedzia
- Odznaczeni Orderem Wierności (Badenia)
- Odznaczeni Orderem Bertholda I
- Odznaczeni Orderem Świętego Huberta
- Odznaczeni Orderem Wojskowym Maksymiliana Józefa
- Odznaczeni Orderem Henryka Lwa
- Odznaczeni Krzyżem Hanzeatyckim
- Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia)
- Odznaczeni Orderem Krzyża Południa
- Odznaczeni Orderem Słonia
- Odznaczeni Orderem Zbawiciela
- Odznaczeni Orderem Podwiązki
- Odznaczeni Orderem Ludwika
- Odznaczeni Orderem Chryzantemy
- Odznaczeni Orderem Annuncjaty
- Odznaczeni Orderem Korony Wendyjskiej
- Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej (Meklemburgia)
- Odznaczeni Orderem Świętego Karola (Monako)
- Odznaczeni Orderem Lwa Niderlandzkiego
- Odznaczeni Orderem Świętego Olafa
- Odznaczeni Orderem Domowym i Zasługi Księcia Piotra Fryderyka Ludwika
- Odznaczeni Orderem Świętego Stefana
- Odznaczeni Orderem Lwa i Słońca
- Odznaczeni Wstęgą Trzech Orderów
- Odznaczeni Orderem Chrystusa (Portugalia)
- Odznaczeni Orderem Avis (Portugalia)
- Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
- Odznaczeni Orderem Wieży i Miecza
- Odznaczeni Orderem Korony Rumunii
- Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Orła Białego (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Świętej Anny
- Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie)
- Odznaczeni Orderem Korony Rucianej
- Odznaczeni Orderem Wojskowym św. Henryka (Saksonia)
- Odznaczeni Orderem Sokoła Białego
- Odznaczeni Orderem Ernestyńskim
- Odznaczeni Orderem Królewskim Serafinów
- Odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia)
- Odznaczeni Orderem Domowym Chakri
- Odznaczeni Orderem Złotego Runa
- Odznaczeni Orderem Imtiyaz
- Odznaczeni Orderem Sławy (Imperium Osmańskie)
- Odznaczeni Orderem Osmana
- Odznaczeni Orderem Korony Wirtemberskiej
- Odznaczeni Orderem Zasługi Wojskowej (Wirtembergia)
- Odznaczeni Królewskim Łańcuchem Wiktoriańskim
- Następcy tronu
- Uczestnicy I wojny światowej (Cesarstwo Niemieckie)
- Ludzie związani z Gdańskiem pod zaborem pruskim
- Urodzeni w 1882
- Zmarli w 1951
- Odznaczeni Krzyżem Fryderyka
- Ludzie urodzeni w Poczdamie