Wolne Terytorium

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Вільна територія
Wolne Terytorium
1918-1921
Flaga
Flaga
Dewiza: (ukr.) Смерть всім, хто стоїть на перешкоді здобуття вільності трудовому люду!
(Śmierć wszystkim, którzy stoją na drodze zdobyciu wolności przez lud pracujący!)
Położenie
Stolica Huliajpole
Ustrój polityczny Anarchizm komunistyczny
Ostatnia głowa państwa brak[1]

Wolne Terytorium (ukr. Вільна територія, wilna teritorija, ros. свободная территория, swobodnaja territoria); lub Machnowszczyzna (ros. Махновщина, Machnowszczina) (1919-1921) – pozorne państwo istniejące w latach 1918-1921 w okresie wojny domowej w Rosji. Znajdowało się między Dnieprem a Morzem Azowskim, na terenach guberni jakaterynosławskiej, donieckiej, chersońskiej oraz taurydzkiej. Jego głównym ośrodkiem było Huliajpole[2].

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Wolne Terytorium składało się z wielu anarchokomunistycznych komun będących pod opieką Rewolucyjnej Powstańczej Armii Ukrainy, na czele której stał Nestor Machno. Na kontrolowanym terenie starano się wprowadzać w życie idee „wolnych komun”, według koncepcji Piotra Kropotkina. Komuny robotnicze zakładano w majątkach, a pracę w nich wykonywali bezrolni chłopi. W jednej z takich nich, dwa razy w tygodniu nieodpłatnie pracował sam Nestor Machno. Pomimo jednak tego typu rozwiązań, na Wolnym Terytorium tolerowano własność prywatną w postaci własności ziemi chłopów. Mogła ona istnieć pod warunkiem zapłacenia kontrybucji. Z tego względu, komuniści rosyjscy określali Machnowszczyznę jako kontrrewolucyjny "ruch anarchistyczno-kułacki"[2].

Sprawy zarządzania powierzono „radom bez władzy”. Rady zorganizowano na zasadzie bezpartyjnych przedstawicielstw ludności: wspólnot wiejskich, a także Wojenno-Rewolucyjnych Rad Chłopów, Robotników i Powstańców, które pełniły funkcję aparatu administracyjnego, ale o bardzo ograniczonym zakresie (członkowie tych rad pracowali zawodowo i nie dostawali wynagrodzenia). Rady te wysyłały swoich delegatów na zjazdy rejonowe, które zajmowały się najważniejszymi bieżącymi problemami oraz określały kierunki działań. W okresie istnienia Machnowszczyzny, zjazdów tego typu zrealizowano pięć. Pomimo tak daleko idącej decentralizacji i demokratyzacji władzy, widoczne były silna władza i autorytet Nestora Machny, którego prerogatywy przypominały uprawnienia atamana kozackiego[2].

Rozpad[edytuj | edytuj kod]

Po okresie współpracy z bolszewikami zostało zaatakowane przez Armię Czerwoną w 1920, a ostateczny opór stłumiono w 1921[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Skirda, Alexandre, Nestor Makhno: Anarchy's Cossack. AK Press, 2004, p. 86
  2. a b c d Wolność lub śmierć! Z dziejów machnowszczyzny 1917-1921, 6 grudnia 2017 [dostęp 2017-12-06] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-06].