10 Sudecka Dywizja Pancerna

10 Dywizja Pancerna
Znak na pojazdach Dywizji
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	1949 i 1955
Rozformowanie	1950 i 1989
Nazwa wyróżniająca	Sudecka
Patron	Bohaterowie Armii Radzieckiej
Tradycje
Rodowód	10 Sudecka Dywizja Piechoty 10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały	10 Dywizja Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy	płk Jurij K. Bolszak
Organizacja
Numer	JW 2843
Dyslokacja	Wrocław Opole
Podporządkowanie	2 Korpus Pancerny Śląski Okręg Wojskowy
Rodzaj wojsk	Wojska pancerne

Odznaka 10 Sudeckiej Dywizji Zmechanizowanej

10 Sudecka Dywizja Pancerna im. Bohaterów Armii Radzieckiej (10 DPanc) – związek taktyczny Wojsk Pancernych Sił Zbrojnych PRL.

Historia

10 Sudecka Dywizja Pancerna organizowana była dwukrotnie. W 1949 r. w ramach realizacji "Planu rozwoju Wojska Polskiego w latach 1949-1955" rozkazem MON Nr 0056/0rg z 30 marca 1949 r. minister ON nakazał dowódcy OW IV (Śląsk) do 1 września 1951 przeformować 10 Sudecką Dywizję Piechoty z etatów 2/76-2/81 na etaty 5/44,5/47, 5/50-5/59 dywizji pancernej o ogólnym stanie osobowym 6196 żołnierzy oraz 114 pracowników cywilnych. Dywizja wraz z 11 Zmotoryzowaną Dywizją Piechoty weszła w skład 2 Korpusu Pancernego podporządkowanego dowódcy Okręgu Wojskowego Śląsk. Dywizja miała zakończyć reorganizację do października 1950 roku.

Formowano ją na bazie 10 Sudeckiej DP, 2 Sudeckiego Pułku Czołgów, 6 Pułku Czołgów i 24 Drezdeńskiego Pułku Artylerii Pancernej w rejonie Wrocławia, Opola, Kłodzka, Brzegu, Strzegomia i Świdnicy Śląskiej.

W 1950 roku, ze względu na braki sprzętowe, podjęto decyzję o przeformowaniu 10 Dywizji Pancernej w 10 Dywizję Zmechanizowaną.

Jesienią 1951 roku z Wrocławia do Opola dyslokowano Dowództwo 10 DZ, 41 bł, 7 bsap i 43 ksam.

W 1955 roku, w ramach redukcji Wojska Polskiego, na bazie 10 Dywizji Zmechanizowanej utworzono ponownie 10 Dywizję Pancerną. Zorganizowano ją wg etatów nr 5/159-5/186 o stanie osobowym 5246 żołnierzy i 121 pracowników cywilnych. Dywizja weszła w skład 2 Korpusu Pancernego wraz z 19 Dywizją Pancerną. Po likwidacji dowództwa 2 Korpusu Pancernego, we wrześniu 1956 roku, 10 Dywizję Pancerną podporządkowano bezpośrednio dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego.

W czerwcu 1956 roku dywizja częścią sił weszła do centrum Poznania, biorąc bezpośredni udział w demonstracji siły w czasie "Poznańskiego Czerwca 56".

W ramach współpracy z jednostkami Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej dywizja prowadziła wspólne szkolenie pododdziałów czołgów na poligonie w Żaganiu.

15 października 1963 roku Minister Obrony Narodowej nadał dywizji imię "Bohaterów Armii Radzieckiej", co miało związek z wizytą w jej jednostkach dowódcy Układu Warszawskiego .

W 1968 roku 10 Dywizja Pancerna uczestniczyła w operacji "Dunaj" wkraczając wraz z innymi armiami Układu Warszawskiego na teren Czechosłowacji.

W połowie 1981 roku w skład dywizji włączono 18 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej z Jeleniej Góry, który uzbrojony był w rakietowe zestawy przeciwlotnicze "Kub". W grudniu tego roku, w czasie stanu wojennego, oddziały 10 Dywizji Pancernej wykonywały zadania na terenie Górnego Śląska. Jej jednostki wzięły m.in. udział w stłumieniu strajku górników w Kopalni Wujek 16 grudnia 1981.

W marcu 1989 10 Dywizja Pancerna wzięła udział w ostatnich ćwiczeniach Układu Warszawskiego na terytorium Niemieckiej Republiki Demokratycznej. W tym samym roku dywizję, podobnie jak i inne dywizje Wojska Polskiego, ponownie przeformowano na 10 Dywizję Zmechanizowaną. Trzonem jej stały się trzy pułki zmechanizowane (tzw. zunifikowane)

Skład i dyslokacja

T-34/85

czołg ciężki IS-2

1949

• Dowództwo 10 Sudeckiej Dywizji Pancernej – Wrocław
• 27 Zmotoryzowany Pułk Piechoty – Kłodzko
• 2 Sudecki Pułk Czołgów – Opole
• 6 Drezdeński Pułk Czołgów – Wrocław
• 39 Pułk Artylerii Lekkiej – Strzegom
• 7 Batalion Rozpoznawczy – Świdnica Śląska; Wrocław
• 14 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej – Strzegom
• 41 Batalion Łączności – Wrocław
• 21 Batalion Saperów – Świdnica Śląska
• 43 Kompania Samochodowa – Wrocław
• Ruchome Warsztaty Naprawy Czołgów Nr 7 – Wrocław
• Ruchome Warsztaty Naprawy Sprzętu Artyleryjskiego Nr 8 – Wrocław
• Ruchome Warsztaty Naprawy Samochodów Nr 9 – Wrocław

Uzbrojenie i wyposażenie: 144 czołgi średnie, 42 działa pancerne, 5 samochodów pancernych, 53 działa polowe 76 i 122 mm, 21 armat plot 37 mm, 36 moździerzy 82 i 120 mm, 531 samochodów i ciągników i 69 motocykli.

1955

• Dowództwo 10 Sudeckiej Dywizji Pancernej – Opole
• 27 Pułk Zmechanizowany – Kłodzko
• 2 Sudecki Pułk Czołgów – Opole
• 71 Pułk Czołgów – Opole
• 10 Batalion Czołgów i Artylerii Pancernej – Opole
• 33 Dywizjon Artylerii Haubic – Strzegom
• 7 Batalion Rozpoznawczy – Opole
• 8 Dywizjon Artylerii Rakietowej – Strzegom
• 14 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej – Opole
• 41 Batalion Łączności – Opole
• 21 Batalion Saperów – Świdnica Śląska
• 7 Szkolny Batalion Czołgów – Opole
• 59 Batalion Samochodowo Transportowy – Opole
• 54 Batalion Medyczno-Sanitarny – Opole
• 58 Kompania Obrony Przeciwchemicznej – Opole
• 7 Ruchoma Baza Remontu Czołgów – Komprachcice
• 8 Ruchome Warsztaty Naprawy Sprzętu Artyleryjskiego – Komprachcice
• 9 Ruchome Warsztaty Remontu Samochodów – Komprachcice
• Dywizyjny Punkt Zaopatrzenia – Opole

1962

• Dowództwo 10 Sudeckiej Dywizji Pancernej – Opole
• 2 Sudecki Pułk Czołgów Średnich – Opole
• 10 Drawski Pułk Czołgów Średnich – Opole
• 13 Warszawski Pułk Czołgów Średnich – Opole
• 40 Pułk Zmechanizowany – Bolesławiec
• 115 Dywizjon Artylerii Haubic – Tarnowskie Góry
• 8 Dywizjon Artylerii Rakietowej – Tarnowskie Góry
• 24 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej – Lubliniec
• 21 Batalion Saperów – Świdnica
• 41 Batalion Łączności – Opole
• 59 Batalion Transportowy – Opole
• 54 Batalion Medyczno-Sanitarny – Opole
• 60 Kompania Rozpoznawcza – Opole
• 58 Kompania Obrony Przeciwchemicznej – Opole
• 83 Bateria Dowodzenia Dowódcy Artylerii – Tarnowskie Góry
• 160 Ruchome Warsztaty Naprawy Czołgów – Opole
• 9 Ruchome Warsztaty Naprawy Samochodów – Opole
• 8 Dywizyjne Warsztaty Naprawy Uzbrojenia – Opole
• 10 Dywizyjny Punkt Zaopatrzenia – Opole

Uzbrojenie

W chwili sformowania dywizji w 1949 podstawowe uzbrojenie stanowiły czołgi średnie typu T-34/85 oraz ciężkie działa pancerne typu ISU-122 i ISU-152. Na uzbrojeniu kompanii rozpoznawczej znajdowały się natomiast samochody pancerne BA-64. W połowie lat pięćdziesiątych większość czołgów średnich T-34/85 będących na uzbrojeniu dywizji była już produkcji krajowej. W latach sześćdziesiątych do uzbrojenia wprowadzono produkowane w Polsce czołgi T-54A, a w latach siedemdziesiątych czołgi T-55, które znajdowały się na uzbrojeniu dywizji do chwili jej przeformowania na dywizję zmechanizowaną. Samochody pancerne zastąpiono najpierw opancerzonymi samochodami rozpoznawczymi BRDM-1 i FUG, a następnie wozami BRDM-2.

Dowódcy

• płk Jurij K. Bolszak (AR) 25 marca 1949—1950
• płk Kazimir Fiodorowicz (AR) 1950—1951
• płk Michaił M. Prokofiew (AR) 1951–1954
• ppłk Antoni Mazurkiewicz 1954–1961
• płk Andrzej Freń 1961–1962
• płk Marian Koper 1962–1969
• płk Henryk Szymański 1969–1971
• gen. bryg. Zbigniew Ohanowicz 1971–1972
• płk Ryszard Wilczyński 1972–1978
• płk Edmund Bołociuch 1978–1983
• płk Edward Rogala 1983–1985
• gen. bryg. Tadeusz Bazydło 1985–1989

Bibliografia

• Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960 : skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6. 
• Paweł Piotrowski: Śląski Okręg Wojskowy : przekształcenia organizacyjne, 1945-1956. Warszawa: Wydaw. TRIO : Instytut Pamięci Narodowej, 2003. ISBN 83-88542-53-2.