PT-76

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
PT-76
Czołg PT-76 w barwach 7 DOW
Czołg PT-76 w barwach 7 DOW
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent STZ w Stalingradzie
Typ pojazdu lekki czołg pływający
Trakcja gąsienicowa
Załoga 3
Historia
Prototypy 1950
Egzemplarze ok. 12000 szt.
Dane techniczne
Silnik W-6
o mocy 240 KM
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 250 l
Pancerz spawany z płyt walcowanych
Długość 7,63 m
kadłuba: 6,91 m
Szerokość 3,14 m
Wysokość 2,20 m
Prześwit 0,37 m
Masa bojowa: 14 t
Moc jedn. 17,1 KM/t
Nacisk jedn. 0,5 kg/cm²
Osiągi
Prędkość 44 km/h
w wodzie: 10,2 km/h
Zasięg 240-260 km
Pokonywanie przeszkód
Rowy (szer.) 280 cm
Ściany (wys.) 110 cm
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 armata D-56T lub D-56TM kal. 76,2 mm

1 km SGMT kal. 7,62 mm

Użytkownicy
Afganistan, Algieria, Angola, Benin, Kambodża, Chiny, Kongo, Kuba, Egipt, Finlandia, Gwinea, Gwinea Bissau, Indie, Indonezja, Irak, Izrael, Korea Północna, Laos, Madagaskar, Nikaragua, Pakistan, Polska, Uganda, ZSRR, Wietnam, Jugosławia, Zambia
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

PT-76 (PT z ros. Pławajuszczij Tank – czołg pływający)[1] – lekki czołg pływający, konstrukcji radzieckiej, z okresu po II wojnie światowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej powrócono w ZSRR do zagadnienia budowy czołgów lekkich. Miały one być używane w oddziałach rozpoznawczych i z tego powodu musiały być to czołgi pływające, zdolne do pokonywania przeszkód wodnych wprost z marszu. W końcu lat 40. XX wieku powstało wiele prototypów takich wozów. Za najbardziej udany uznano "obiekt 740" opracowany w 1950 roku przez inż. N. Szaszmurina z instytutu WNII-100 w Leningradzie (doświadczalnej filii Zakładów Czelabińskich CzTZ)[1]. Wóz ten odznaczał się najprostszą konstrukcją, najlepszymi własnościami nawigacyjnymi i największymi możliwościami pokonywania terenu bagnistego. W wodzie napędzany był pędnikami hydrodynamicznymi – zupełną nowością w tym czasie.

Czołg został przyjęty 6 sierpnia 1951 na uzbrojenie Armii Radzieckiej pod oznaczeniem PT-76

W toku produkcji czołg był wielokrotnie modernizowany. W 1957 roku armatę D-56T z hamulcem wylotowym typu reakcyjnego, stosowaną w pierwszych seriach, zastąpiono ulepszonym działem D-56TM z dwukomorowym hamulcem typu aktywnego i przedmuchiwaczem lufy. Wysokość kadłuba zwiększono o 130 mm. Zmodernizowano też przyrządy obserwacyjne i inne wyposażenie (kierowca otrzymał noktowizor)[1].

Od roku 1959 produkowano wersję zmodernizowaną, noszącą oznaczenie PT-76B. Zastosowano w niej armatę D-56TS wyposażoną w układ stabilizacji armaty. Czołg wyposażono w układ ochrony przed bronią masowego rażenia i dodatkowe zbiorniki paliwa (jeden wewnętrzny i dwa płaskie zewnętrzne), co zwiększyło ich pojemność do 580 l[1]. W późniejszym czasie dalszym ulepszeniom podlegało wyposażenie czołgów, a wcześniejsze maszyny modernizowano z nowymi elementami. Od 1967 roku karabin maszynowy SGMT zamieniano na PKT tego samego kalibru[1]. Czołgi PT-76 produkowano do 1967 roku, łącznie zbudowano ich ok. 5000[1].

Elementy PT-76 zostały wykorzystane do budowy całego szeregu pojazdów specjalnych: transporterów opancerzonych BTR-50P i TOPAS, wozów zabezpieczenia technicznego MTP, MTR i MTK, samobieżnej armaty dla wojsk powietrznodesantowych ASU-85, samobieżnych zestawów przeciwlotniczych ZSU-23-4 i 2K12 Kub (KWADRAT) oraz wyrzutni rakiet taktycznych zestawu 2K1 Mars i wyrzutni 2P16 zestawu Luna.

Na wzór PT-76 w Chinach powstał czołg Typ 63. Typ 63 jest większy od PT-76, lecz szybszy (64 km/h) i ma mocniejszy silnik. Czołg Typ 63 jest wykonany ze spawanych arkuszy blachy. Posiada 6 par kół bez gumowych bandaży oraz koła napędowe z tyłu. W Izraelu zdobyczne PT-76 uzbrojono w amerykańską armatę kal. 90 mm, nowy karabin maszynowy i system kontroli ognia z laserem i noktowizory.

Polscy konstruktorzy dokonali modernizacji czołgu przez ustawienie wkm-u DSzK, na obrotowej podstawie, nad włazem ładowniczego.

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

W kadłubie pojazdu można wyróżnić trzy przedziały: kierowania z przodu, za nim bojowy przykryty wieżą z uzbrojeniem oraz napędowy. Kadłub wykonano spawając jednorodne płyty pancerne. Wieżę pojazdu wykonano spawając elementy stalowe. Odporność pojazdu na ostrzał nie jest duża. Załoga PT-76 jest trzyosobowa. Kierowca ma swoje stanowisko w osi wozu w przedziale kierowania. Miejsce zajmuje przez właz, do obserwacji służą mu trzy peryskopy. W nocy środkowy peryskop jest zastępowany urządzeniem noktowizyjnym TWN 28 o zasięgu maksymalnej obserwacji 60 m. W przedziale bojowym swoje stanowiska mają dwaj pozostali członkowie załogi: dowódca-działonowy i ładowniczy. W stropie wieży wykonano duży właz wykorzystywany przez obu członków załogi a w tylnej części zamontowano wentylator do usuwania gazów prochowych. Dowódca zajmuje miejsce z lewej strony wieży. Do jego zadań oprócz obserwacji sytuacji na polu walki i dowodzenia czołgiem należy też niszczenie celów, a więc pełni dodatkowo rolę działonowego. Do obserwacji wykorzystuje trzy peryskopy osadzone w małej obrotowej wieży. Do prowadzenia ognia służy celownik-dalmierz TSZ 66. Trzeci członek załogi, ładowniczy zajmuje miejsce z prawej strony wieży i ma do dyspozycji jeden peryskop.

Uzbrojenie wozu umieszczono w obrotowej wieży. Zastosowano armatę D-56T kalibru 76,2 mm o bruzdowanym przewodzie lufy, z reakcyjnym hamulcem wylotowym, bez stabilizacji. Lufa jest pozbawiona przedmuchiwacza (później montowano D-56TM z dwukomorowym hamulcem wylotowym i przedmuchiwaczem, a w wersji PT-76B - D-56TS ze stabilizacją w dwóch płaszczyznach). PT 76 przewozi 40 sztuk amunicji (etatowo: 24 naboje odłamkowo-burzące, 4 przeciwpancerne pełnokalibrowe, 4 podkalibrowe, 8 kumulacyjnych)[1]. Z armatą jest sprzężony karabin maszynowy SGMT kalibru 7,62 mm do którego przewozi się 1000 sztuk amunicji (później montowano PKT). Dodatkowo pewną liczbę wozów uzbrojono w karabin przeciwlotniczy DSZK kalibru 12,7 mm.

W tylnej części wozu znajduje się przedział napędowy. Zastosowano sześciocylindrowy, rzędowy, chłodzony cieczą silnik W 6 o zapłonie samoczynnym, który rozwija moc 176 kW (263 KM) przy 1800 obr/min. Jednostka napędowa zapewnia współczynnik mocy jednostkowej na poziomie 12,6 kW/t. W układzie przeniesienia napędu zastosowano suche sprzęgło wielotarczowe, skrzynię biegów (cztery biegi do przodu, jeden wsteczny) oraz sprzęgła boczne umożliwiające skręt pojazdu. Czołg może skręcać z promieniem równym rozstawowi gąsienic (gąsienica nieruchoma hamowana hamulcem taśmowym) lub z promieniem zależnym od aktualnych warunków (gąsienica nieruchoma jest odłączona od napędu za pomocą sprzęgła bocznego).

Czołg PT-76 porusza się na dwunastu pojedynczych, ogumionych, wykonanych z lekkich stopów kołach nośnych. Koła osadzono na wahaczach wleczonych. Jako elementy sprężyste zastosowano wałki skrętne oraz amortyzatory hydrauliczne przy pierwszej i ostatniej parze kół nośnych. Koła napędowe znajdują się z tyłu pojazdu, napinające z przodu. Zmiana napięcia gąsienicy dokonywana jest za pomocą układu korbowo-śrubowego.

Napęd czołgu w wodzie zapewniają pędniki strugowodne. Otwory zasysające wodę znajdują się pod kadłubem, natomiast główne otwory wylotowe z tyłu kadłuba. Dodatkowe otwory pomocnicze wylotowe znajdują się z boku kadłuba nad ostatnimi kołami nośnymi. Przymknięcie za pomocą specjalnych klap głównego wylotu powoduje wyrzucanie wody przez wylot pomocniczy i skręt czołgu na wodzie. PT 76 może pływać także do tyłu, w tym celu zamyka się oba główne wyloty i woda jest wyrzucana przez boczne pomocnicze otwory. Do pływania podnosi się też falochron na przedzie pojazdu i montuje podwyższony peryskop dla kierowcy. Pojazd wyposażono w dwie wydajne elektryczne pompy oraz awaryjną pompę ręczną służące do usuwania przeciekającej wody.

PT-76 jest pozbawiony układu przeciwpożarowego oraz układu ochrony przed bronią masowego rażenia.

Użytkownicy czołgu[edytuj | edytuj kod]

Czołgi PT-76 znalazły się na uzbrojeniu pododdziałów rozpoznawczych przy dywizjach pancernych i zmechanizowanych Armii Radzieckiej. Znalazły się też w radzieckiej piechocie morskiej.

Czołgi PT-76 były i są używane w wielu krajach (liczba sztuk w 1996 roku): Afganistan (60), Angola (12), Benin (20), Finlandia (15), Gwinea (18), Indie (90), Indonezja (60), Kongo, Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna (300), Kuba (50), Laos (30), Madagaskar, Mozambik, Polska, Rosja (1100), Syria (100), Uganda, Wietnam (500), Zambia, Bułgaria, Chiny, Węgry, Czechy, Egipt, NRD, Irak, Izrael (zdobyczne), Słowacja i Jugosławia.

Czołgi tego typu brały udział w wielu wojnach: w Czeczenii, Wietnamie, Izrael – Syria, Izrael – Egipt oraz Indie – Pakistan[2].

Służba w Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

Wojsko Polskie używało PT-76 w Jednostkach Obrony Wybrzeża, a także w pododdziałach rozpoznawczych wojsk zmechanizowanych i pancernych. Dostawy sprzętu rozpoczęto w 1957 roku. W roku 1989 pozostawało w służbie jeszcze 30 sztuk czołgu, po czym zostały wycofane z linii.

Egzemplarze muzealne[edytuj | edytuj kod]

PT-76 dysponują następujące krajowe placówki muzealne:

Inne zachowane egzemplarze[edytuj | edytuj kod]

  • Czołg-pomnik w Lubrze, poświęcony poległym w czasie II Wojny Światowej. Czołg postawiony w zastępstwie działa samobieżnego SU-76, które trafiło do zbiorów Muzeum Wojska Polskiego.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Michaił Bariatynskij, Pławajuszczij tank PT-76, Broniekolekcja nr specjalny 1(5)/2004, (ros.)
  2. "Pancerni.net2"

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]