Józef Glemp

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Józef Glemp
Kardynał prezbiter
Prymas Polski (1981–2009)
Józef Glemp
Herb Józef Glemp Caritati in iustitia
Przez sprawiedliwość do miłości
Kraj działania Polska
Data i miejsce urodzenia 18 grudnia 1929
Inowrocław
Data i miejsce śmierci 23 stycznia 2013
Warszawa
Arcybiskup metropolita warszawski
Okres sprawowania 1981–2006
Arcybiskup metropolita gnieźnieński
Okres sprawowania 1981–1992
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 25 maja 1956
Nominacja biskupia 4 marca 1979
Sakra biskupia 21 kwietnia 1979
Kreacja kardynalska 2 lutego 1983
Jan Paweł II
Kościół tytularny bazylika Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu
Odznaczenia
Order Orła Białego Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Kawaler Wielkiego Krzyża Orderu Bożogrobców
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Józef Glemp w Wikicytatach
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 21 kwietnia 1979
Miejscowość Gniezno
Miejsce archikatedra gnieźnieńska
Konsekrator Stefan Wyszyński
Współkonsekratorzy Franciszek Macharski
Jan Obłąk
Józef Glemp razem z Henrykiem Muszyńskim (2009)

Józef Glemp (ur. 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu, zm. 23 stycznia 2013 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor obojga praw, biskup diecezjalny warmiński w latach 1979–1981, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1981–1992, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1981–2006, prymas Polski w latach 1981–2009, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1981–2004, kardynał prezbiter od 1983, od 2006 arcybiskup senior archidiecezji warszawskiej. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu[1]. Podczas okupacji niemieckiej pracował jako robotnik przymusowy w niemieckim gospodarstwie rolnym. Po wyzwoleniu, od marca 1945 do 1950 był uczniem Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu[1].

W latach 1950–1952 odbył studia filozoficzne w Prymasowskim Wyższym Seminarium Duchownym w Gnieźnie, a następnie w latach 1952–1956 studia teologiczne w Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Poznaniu. Święcenia prezbiteratu otrzymał 25 maja 1956 w bazylice prymasowskiej w Gnieźnie z rąk biskupa pomocniczego poznańskiego Franciszka Jedwabskiego, który sprawował ten obrzęd w zastępstwie internowanego prymasa Stefana Wyszyńskiego[1].

W latach 1958–1964 przebywał w Rzymie, gdzie na Papieskim Uniwersytecie Laterańskim studiował prawo kanoniczne i świeckie. Studia te ukończył uzyskaniem stopnia doktora obojga praw, który nostryfikował w Polsce w 1975 na Wydziale Prawa Kanonicznego Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie. W międzyczasie w latach 1961–1964 kształcił się w Studium Rotalnym, po czym uzyskał tytuł adwokata Roty Rzymskiej. Ukończył ponadto w 1962 Studium Administracji Kościelnej przy Kongregacji Soboru, a w 1963 kurs specjalistyczny (m.in. stylistyki łacińskiej) na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim[1].

Prezbiter[edytuj | edytuj kod]

Po przyjęciu święceń kapłańskich nie uzyskał zgody władz świeckich na podjęcie pracy w parafii wyznaczonej mu przez władze kościelne. Do grudnia 1956 pomagał więc w obowiązkach duszpasterskich w rodzinnej parafii św. Jakuba w Mogilnie, po czym został kapelanem sióstr dominikanek w Mielżynie, a później kapelanem sióstr Sacré Coeur w Polskiej Wsi. Następnie pracował jako wikariusz w parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Wągrowcu, po czym został skierowany do duszpasterstwa w Miasteczku Krajeńskim[1].

Po powrocie do archidiecezji gnieźnieńskiej ze studiów w Rzymie objął funkcje notariusza w kurii metropolitalnej i trybunale metropolitarnym oraz sekretarza seminarium duchownego, później także został obrońcą węzła małżeńskiego. Był wykładowcą w studium soborowym oraz egzaminatorem prosynodalnym[1].

Od grudnia 1967 pracował w Sekretariacie Prymasa Polski w Warszawie. Był referentem do spraw prawnych, a także kapelanem i sekretarzem prymasa Stefana Wyszyńskiego. W 1975 został sekretarzem Komisji Episkopatu Polski ds. instytucji polskich w Rzymie i członkiem Komisji Episkopatu ds. rewizji prawa kanonicznego[1].

Pełnił posługę duszpasterską w kościele św. Marcina i w ośrodku duszpasterstwa akademickiego przy kościele św. Anny w Warszawie. Był ponadto duszpasterzem warszawskich prawników[1].

W latach 1972–1979 prowadził na Wydziale Prawa Kanonicznego Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie zajęcia z prawa rzymskiego i prawa małżeńskiego. Jako delegat prymasa Wyszyńskiego, sprawującego urząd wielkiego kanclerza Akademii Teologii Katolickiej, uczestniczył w przewodach doktorskich i habilitacyjnych na tej uczelni. W 1974 opracował podręcznik akademicki Lexiculum prawa rzymskiego[1].

W 1972 otrzymał godność kapelana honorowego Jego Świątobliwości, a w 1976 kanonika gremialnego Kapituły Prymasowskiej w Gnieźnie[1].

Od lat 60. Służba Bezpieczeństwa podsłuchiwała go, inwigilowała bezpośrednio, wzywała na rozmowy, a nawet podjęła próbę skompromitowania go na tle obyczajowym. Glemp nie uległ zastraszeniu i nieustępliwie odmawiał współpracy z SB. Z tego powodu władze państwowe nie wyraziły zgody na jego nominację na urząd arcybiskupa wrocławskiego, a następnie arcybiskupa poznańskiego[2].

Biskup diecezjalny warmiński[edytuj | edytuj kod]

4 marca 1979 został mianowany biskupem diecezjalnym diecezji warmińskiej. Święcenia biskupie otrzymał 21 kwietnia 1979 w archikatedrze gnieźnieńskiej. Głównym konsekratorem był kardynał Stefan Wyszyński, prymas Polski, zaś współkonsekratorami Franciszek Macharski, arcybiskup metropolita krakowski, i Jan Obłąk, biskup pomocniczy warmiński[1]. Ingres do konkatedry św. Jakuba w Olsztynie odbył 29 kwietnia 1979[3]. Jako zawołanie biskupie przyjął słowa „Caritati in iustitia” (Przez sprawiedliwość do miłości)[4].

Sprawując urząd biskupa warmińskiego, erygował 21 nowych parafii oraz założył Instytut Kultury Chrześcijańskiej w Olsztynie. Zapoczątkował wstępne prace synodu diecezjalnego. Organizował także comiesięczne spotkania z przedstawicielami różnych grup zawodowych[3].

W ramach prac Episkopatu Polski był przewodniczącym Komisji Iustitia et Pax oraz członkiem komisji: ds. duszpasterstwa ludzi pracy, ds. rewizji prawa kanonicznego i ds. instytucji polskich w Rzymie. Pełnił funkcję współprzewodniczącego zespołu legislacyjnego Komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu i Episkopatu, a także członka stałej grupy roboczej episkopatów Polski i Francji[1].

Arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski[edytuj | edytuj kod]

Kardynał Józef Glemp podczas pogrzebu Lecha i Marii Kaczyńskich (2010)

7 lipca 1981 papież Jan Paweł II mianował go arcybiskupem metropolitą warszawskim, a także arcybiskupem metropolitą gnieźnieńskim, co wiązało się z przyznaniem godności prymasa Polski. Urzędy biskupie w obydwu archidiecezjach objął kanonicznie 9 lipca 1981. 13 września 1981 odbył ingres do archikatedry gnieźnieńskiej, natomiast 24 września 1981 do archikatedry warszawskiej. Jako prymas Polski objął funkcje opiekuna duszpasterstwa Polonii oraz ordynariusza Kościołów obrządku greckokatolickiego i ormiańskiego na terenie Polski[1].

Ordynariuszem wiernych obrządku greckokatolickiego był do 1991, gdy powtórnie została ustanowiona greckokatolicka eparchia przemyska[5]. Urząd arcybiskupa metropolity gnieźnieńskiego sprawował do 25 marca 1992, kiedy to w wyniku reorganizacji struktur Kościoła katolickiego w Polsce została rozwiązana unia personalna między archidiecezją gnieźnieńską i warszawską. Zachował jednak godność prymasa Polski jako kustosz relikwii św. Wojciecha. Nadal też pełnił funkcję ordynariusza wiernych obrządku wschodniego w Polsce, pozbawionych ordynariusza własnego obrządku[2].

13 grudnia 1981, w dniu wprowadzenia stanu wojennego, chcąc zapobiec otwartym walkom, w kazaniu wygłoszonym w kościele Matki Bożej Łaskawej w Warszawie apelował o zachowanie spokoju. 17 grudnia 1981 powołał Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom. W końcu lat 80. poparł ideę Okrągłego Stołu, mianując na przedstawicieli Kościoła przy nim Bronisława Dembowskiego i Alojzego Orszulika. Dzięki m.in. jego staraniom 17 maja 1989 została przyjęta ustawa o stosunkach między państwem a Kościołem, porządkująca obustronne relacje, a także umożliwiająca Kościołowi w Polsce pełną swobodę działania. Gdy kilka miesięcy później Polska i Stolica Apostolska ustanowiły pełne stosunki dyplomatyczne, dokonując wymiany przedstawicieli w osobach ambasadora i nuncjusza, utracił wszelkie uprawnienia należne oficjalnemu przedstawicielowi papieża w kraju. Przyczynił się do podpisania i ratyfikacji konkordatu. Wspierał przystąpienie Polski do Unii Europejskiej[2].

20 maja 2000, w roku Wielkiego Jubileuszu, w imieniu Kościoła w Polsce dokonał publicznego rachunku sumienia, przepraszając m.in. za kolaborację niektórych księży w okresie PRL, życie duchownych ponad stan i uleganie nałogom oraz tolerowanie przejawów antysemityzmu. Osobiście wyraził skruchę, że mimo podejmowanych wysiłków nie zdołał ocalić życia księdza Jerzego Popiełuszki[2].

Kardynał Józef Glemp na procesji św. Stanisława (2012)

Jako arcybiskup warszawski erygował 119 parafii i konsekrował 61 nowo wybudowanych kościołów. Uczestniczył w 19 procesach beatyfikacyjnych i kanonizacyjnych. W grudniu 1989 reaktywował Caritas archidiecezjalną. Przyczynił się do utworzenia Papieskiego Wydziału Teologicznego w Warszawie i przekształcenia Akademii Teologii Katolickiej w Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego[6]. Z racji sprawowania urzędu arcybiskupa metropolity warszawskiego był wielkim kanclerzem tych uczelni[7][1][8]. Za jego pontyfikatu powstały w archidiecezji nowe ruchy katolickie. W 1990 erygował Archidiecezjalne Seminarium Misyjne Redemptoris Mater, prowadzone przez Drogę Neokatechumenalną. Zainicjował powrót do idei budowy Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie, mającej stanowić wotum narodu polskiego za uchwalenie Konstytucji 3 maja, odzyskanie wolności w 1918 i jej wywalczenie w 1989, a także za pontyfikat Jana Pawła II[6].

W latach 1981–2004 pełnił funkcje przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski i przewodniczącego jej Rady Głównej (następnie Rady Stałej). Przewodniczył II Synodowi Plenarnemu w Polsce, który miał miejsce w latach 1991–1999[1].

Z urzędu przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski zasiadał w Radzie Konferencji Episkopatów Europy (CCEE). Był również honorowym przewodniczącym międzynarodowych spotkań Uomini e Religioni (Ludzie i Religie), organizowanych przez rzymską Wspólnotę św. Idziego[1].

5 stycznia 1983 Jan Paweł II mianował go kardynałem prezbiterem[4][9]. Jego kreacja kardynalska odbyła się na konsystorzu 2 lutego 1983. Jako kościół tytularny została mu przyznana bazylika Najświętszej Maryi Panny na Zatybrzu[1].

W 1983 został członkiem Kongregacji ds. Kościołów Wschodnich, w 1993 Papieskiej Rady ds. Kultury, zaś w latach 1993–1998 zasiadał w Papieskiej Radzie Iustitia et Pax. W 2002 został członkiem Najwyższego Trybunału Sygnatury Apostolskiej. Był także honorowym członkiem Papieskiej Międzynarodowej Akademii Maryjnej[1].

Konsekrował 39 polskich biskupów oraz asystował w konsekracji jednego biskupa[9]. W kwietniu 2005 brał udział w konklawe, na którym wybrano na papieża Benedykta XVI[10][11]. Był jednym z trzech skrutatorów, którzy podpisali dokumenty stwierdzające zakończenie konklawe[12].

Arcybiskup senior[edytuj | edytuj kod]

Prymas Józef Glemp na Jasnej Górze (2008)

6 grudnia 2006 papież Benedykt XVI przyjął jego rezygnację z urzędu arcybiskupa metropolity warszawskiego, pozostawiając mu tytuł prymasa Polski[13][14]. Do czasu objęcia urzędu przez jego następcę Stanisława Wielgusa papież zlecił mu pełnienie obowiązków administratora archidiecezji[14], natomiast po złożeniu rezygnacji przez Wielgusa pełnił od 7 stycznia do 1 kwietnia 2007 funkcję administratora apostolskiego[15][4]. Godność prymasowską zachował do 18 grudnia 2009, kiedy to ukończył 80 rok życia. Wówczas tytuł prymasa został przywrócony metropolitom gnieźnieńskim[16].

9 czerwca 2007 Benedykt XVI przyjął jego rezygnację z funkcji ordynariusza wiernych obrządku wschodniego w Polsce, pozbawionych ordynariusza własnego obrządku[17][18].

W 2009 wystąpił w filmie Popiełuszko. Wolność jest w nas, w którym zagrał samego siebie[19].

W styczniu 2012 zdiagnozowano u niego złośliwy nowotwór na dolnym płacie prawego płuca. W lutym tego samego roku duchowny został zoperowany[20]. Zmarł 23 stycznia 2013 w Warszawie[21]. 28 stycznia 2013 po mszy pogrzebowej w archikatedrze warszawskiej został pochowany w znajdującej się w niej krypcie arcybiskupów warszawskich[22].

Odznaczenia, tytuły, wyróżnienia, upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Grób kardynała Józefa Glempa w krypcie arcybiskupów warszawskich w archikatedrze św. Jana w Warszawie

Postanowieniem prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z dnia 18 grudnia 2009 został odznaczony Orderem Orła Białego[23].

Otrzymał tytuł honorowego obywatela wielu miast, m.in. Inowrocławia (1981)[24], Kcyni (1989)[25], Chojnic (1994)[26], Darłowa (1995)[27], Mogilna (1996)[28], Warszawy (2000)[29], Łowicza (2004)[30], Piastowa (2004)[31], Skierniewic (2007)[32], Lidzbarka Warmińskiego[33], Miechowa i Żnina, również Castel Sant’Elia i Codroipo we Włoszech[1], a także województwa kujawsko-pomorskiego (2010)[34].

Tytuł doctora honoris causa przyznały mu uczelnie: Akademia Teologii Katolickiej w Warszawie (1982), Villanova University w Filadelfii (1985), Katolicki Uniwersytet Lubelski (1985), University of Santo Tomas w Manili (1988), Universita degli Studi di Bari (1990), Seton Hall University w South Orange (1991), Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie (1992), Papieski Wydział Teologiczny w Warszawie (1995), Loyola University w Chicago (1998) oraz Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie (2001)[1].

W 2000 otrzymał Pokojową Nagrodę im. Giorgia La Piry w uznaniu dla postawy w czasie stanu wojennego w Polsce. W 2003 Towarzystwo im. Hipolita Cegielskiego wyróżniło go statuetką Złotego Hipolita i tytułem Wybitnej Osobistości Pracy Organicznej[1]. W 2010 został laureatem Orderu Ecce Homo[35].

W 1994 otrzymał godność baliwa Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Suwerennego Rycerskiego Zakonu Szpitalników Świętego Jana Jerozolimskiego, zwanego Maltańskim[1]. W 1996 objął funkcję wielkiego przeora Zwierzchnictwa Polskiego Zakonu Rycerskiego Grobu Bożego w Jerozolimie[1], w zakonie otrzymał rangę kawalera Wielkiego Krzyża[36].

W 2000 wyprodukowano film biograficzny o nim pt. Pasterz w reżyserii Ewy Świecińskiej[19]. W 2009 z okazji 80 urodzin kardynała i zakończenia jego posługi prymasowskiej zainaugurował swoją działalność Instytut Prymasa Józefa Glempa w Inowrocławiu[37].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 M. Kreczmański: Nota biograficzna Józefa Glempa w serwisie Prymasa Polski. prymaspolski.pl. [dostęp 2013-06-18].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Zmarł kardynał Józef Glemp, Prymas Polski-senior. ekai.pl, 2013-01-24. [dostęp 2013-01-24].
  3. 3,0 3,1 Warmia pamięta o swoim Biskupie Józefie Glempie. ekai.pl, 2013-01-24. [dostęp 2013-01-27].
  4. 4,0 4,1 4,2 30. rocznica sakry biskupiej kard. Józefa Glempa. ekai.pl, 2009-04-21. [dostęp 2013-03-16].
  5. Warszawa żegna swego Pasterza. ekai.pl, 2013-01-26. [dostęp 2013-01-26].
  6. 6,0 6,1 Posługa Prymasa Glempa w archidiecezji warszawskiej. ekai.pl, 2006-10-30. [dostęp 2013-01-24].
  7. Senat UKSW pożegnał swego wielkiego kanclerza, kard. Glempa. ekai.pl, 2013-01-24. [dostęp 2013-01-25].
  8. Nowy Wielki Kanclerz Papieskiego Wydziału Teologicznego. „Warszawskie Studia Teologiczne”. 2007 (XX-1). s. 7–9. ISSN 0209-3782. [dostęp 2013-01-25]. 
  9. 9,0 9,1 Józef Glemp w bazie catholic-hierarchy.org (ang.). catholic-hierarchy.org. [dostęp 2013-01-24].
  10. Elenco degli em.mi cardinali che entrano in conclave secondo il loro rispettivo ordine di precedenza (vescovi, presbiteri, diaconi) (wł.). press.vatican.va, 2005-04-18. [dostęp 2014-07-11].
  11. L’annuncio dell’elezione del Papa (wł.). press.vatican.va, 2005-04-19. [dostęp 2014-07-11].
  12. Kolegium Kardynalskie jakiego nie znamy. ekai.pl, 2012-02-13. [dostęp 2013-03-16].
  13. Rinuncia dell’Arcivescovo Metropolita di Warszawa (Polonia) e nomina del successore (wł.). press.vatican.va, 2006-12-06. [dostęp 2014-07-11].
  14. 14,0 14,1 Nominacja metropolity warszawskiego. episkopat.pl (arch.), 2006-12-06. [dostęp 2013-03-16].
  15. Abp Wielgus – rezygnacja – komunikat Nuncjatury. episkopat.pl (arch.), 2007-01-07. [dostęp 2013-03-16].
  16. M. Przeciszewski: Rola Prymasa Polski – rys historyczny. ekai.pl, 2009-12-17. [dostęp 2013-01-24].
  17. Rinuncia dell’Ordinario per i cattolici di rito orientale residenti in Polonia e sprovvisti di Ordinario proprio e nomina del successore (wł.). press.vatican.va, 2007-06-09. [dostęp 2014-07-11].
  18. Abp Nycz: będę sprawował opiekę nad wiernymi Kościołów wschodnich, które nie mają ordynariusza, głównie Ormianami katolickimi. ekai.pl, 2007-06-09. [dostęp 2013-01-24].
  19. 19,0 19,1 Józef Glemp w bazie filmpolski.pl. filmpolski.pl. [dostęp 2011-04-08].
  20. Prymas Glemp już po operacji. ekai.pl, 2012-03-03. [dostęp 2013-01-14].
  21. Komunikat Kurii Metropolitalnej Warszawskiej. ekai.pl, 2013-01-23. [dostęp 2013-01-24].
  22. Trzydniowe uroczystości żałobne Prymasa Polski seniora. ekai.pl, 2013-01-28. [dostęp 2013-01-28].
  23. M.P. z 2010 r. Nr 29, poz. 402. [dostęp 2010-12-02].
  24. Honorowi obywatele miasta. inowroclaw.pl. [dostęp 2013-01-26].
  25. Zmarł Ks. Kardynał Józef Glemp – Honorowy Obywatel Gminy Kcynia. kcynia.pl, 2013-01-24. [dostęp 2013-05-18].
  26. I. Łysakowska: Ks. Kardynał Józef Glemp. miastochojnice.pl. [dostęp 2013-01-26].
  27. Zmarł Honorowy Obywatel Miasta Darłowa. darlowo.info. [dostęp 2013-01-26].
  28. Zmarł Kardynał Józef Glemp Arcybiskup Senior, Prymas Polski. mogilno.pl. [dostęp 2013-01-26].
  29. Józef Glemp. radawarszawy.um.warszawa.pl. [dostęp 2013-01-26].
  30. Honorowi Obywatele Miasta Łowicza. lowicz.eu. [dostęp 2013-01-26].
  31. Ks. Kardynał Józef Glemp Prymas Polski. piastow.pl. [dostęp 2013-01-26].
  32. Honorowi obywatele Skierniewic. skierniewice.net.pl. [dostęp 2013-01-24].
  33. W. Strutyński: Ks. Kardynał Józef Glemp (1929–2013) – Honorowy Obywatel Lidzbarka. lidzbarkwarminski.wm.pl, 2013-01-24. [dostęp 2013-01-24].
  34. Prymas senior Glemp Honorowym Obywatelem woj. kujawsko-pomorskiego. ekai.pl, 2010-06-07. [dostęp 2013-01-24].
  35. Damy i kawalerowie orderu Ecce Homo z roku 2010. ecce-homo.pl. [dostęp 2013-01-24].
  36. W dniu 23 stycznia 2013 roku po długiej chorobie zmarł w Warszawie Ksiądz Kardynał Józef Glemp.... oesssh.opoka.net. [dostęp 2014-07-11].
  37. Inowrocław żegna Honorowego Obywatela – kard. Glempa. ekai.pl, 2013-01-24. [dostęp 2013-01-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]