Eliasz

Eliasz
אליהו
Eliasz na ikonie
Data urodzenia	IX w. p.n.e./VIII w. p.n.e.
Data śmierci	VIII w. p.n.e. (wniebowstąpienie)
Kościół/ wyznanie	katolicki, prawosławny, koptyjski ormiański, syryjski
Wspomnienie	20 lipca
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Eliasz wstępuje do Nieba na ognistym rydwanie, grafika Gustave'a Doré

Eliasz, hebr. אליהו Eliyyáhu, stgr. Ἠλίας Elias, cs. Prorok Ilija, ang. Elijah – jeden z proroków Starego Testamentu; imię tłumaczone jako: "Bogiem jest Jahwe", "moim Bogiem jest Jahwe". Święty Kościoła katolickiego, prawosławnego, koptyjskiego, ormiańskiego i syryjskiego.

Eliasz w Biblii

Eliasz po raz pierwszy wymieniony jest w 1 Księdze Królewskiej jako niosący słowo Boga Jahwe Achabowi, królowi Izraela. Określany też jako "Tesbitczyk" (urodzony w Tiszbe w Gileadzie). Po audiencji u króla Achaba skrył się na pustkowiu nad potokiem "Kerit, który jest na wschód od Jordanu", gdzie kruki przynosiły mu pożywienie. Gdy z powodu suszy potok wysechł, Bóg posłał Eliasza do miasta Sarepta w okolicach Sydonu (Fenicja). Mieszkał w domu wdowy przez 2 lata. W tym czasie prorok wskrzesił zmarłego syna wdowy (1 Krl 17,3-24).

U końca swojego okresu odosobnienia Eliasz spotkał Obadiasza – zarządcę pałacu króla Achaba, który został wysłany na poszukiwanie nowych pastwisk dla bydła. Obadiasz – na polecenie Eliasza – oznajmił wkrótce swojemu panu, gdzie przebywał zbieg. Wkrótce król przybył na spotkanie Eliasza – obarczył go odpowiedzialnością za nieszczęścia Izraela (Achab wprowadził w swoim kraju kult boga Baala za namową żony, Jezebel). Rozstrzygnięciem sporu o prawdziwość Boga – Jahwe Eliasza i Baala Achaba – miały być publiczne ofiary całopalne na Górze Karmel. Jahwe pozwolił Eliaszowi dokonać cudu, który przekonał Izraelitów o fałszywości Baala. 450 proroków tego bożka zostało zabitych. Od tego czasu krainę opuściła susza i głód.

Jezabel rozwścieczona śmiercią proroków Baala zagroziła śmiercią Eliaszowi (1 Krl 19:1-2), lecz ten zbiegł (ok. 150 km) do Beer-Szeby, tam zostawił swego sługę, a sam ukrywał się na pustyni. Gdy odpoczywał pod drzewem janowca i pragnął swej śmierci, odezwał się doń głos anioła: "Wstań, jedz, bo przed tobą długa droga". Życzliwie przygotowując dla Eliasza prosty posiłek - świeży chleb i wodę. Pożywiwszy się, i w mocy tego pokarmu, wyruszył i szedł przez 40 dni do Góry Horeb (Synaj), gdzie mieszkał w jaskini. Tam Jahwe pokrzepił Eliasza posługując się swą niezwykłą mocą (wichura, trzęsienie ziemi, ogień). Bóg wtedy zapytał: "Co tu czynisz, Eliaszu?". W odpowiedzi na żalenie się Eliasza, Bóg nakazał mu iść do Damaszku i namaścić Chazaela królem Aramu, Jehu królem Izraela a Elizeusza prorokiem własnego miasta (1 Krl 19:13-21).

Hajfa – Grota, w której, według tradycji, Eliasz ukrywał się przed Jezebel

W 6 lat po tym ostrzegł Achaba i Jezabel, że oboje zginą tragicznie. Podobnie, 4 lata później, zapowiedział śmierć Achazjasza – syna Achaba i Jezabel, który przejął tron po ojcu (2 Krl 1,17). Między tymi wydarzeniami historia proroka nie jest dokładnie znana – możliwe, że udał się w odosobnienie na jakiś czas.

Udał się do Gilgalu, do uczniów proroków – tam przekazał wiedzę Elizeuszowi, swojemu następcy. Uczeń Eliasza zasmucił się rychłym odejściem mistrza, nie opuścił go w wędrówce do Bethel i Jerycho. Przeszli między rozstąpionymi wodami Jordanu, lecz wkrótce "wóz ognisty i konie ogniste rozłączyły obydwu: i wstąpił Eliasz przez wicher do nieba". Elizeusz powtórzył gest swojego nauczyciela – uderzeniem płaszcza w wodę, rzeka rozstąpiła się i przeszedł przezeń. 50 proroków widzących to zdarzenie rzekło: "Spoczął duch Eliaszów na Elizeuszu".

W ten sposób wypełnione zostały słowa Księgi Powtórzonego Prawa 21,17: "Jeśli pierworodnym jest syn niekochanej, musi mu przyznać podwójną część wszystkiego, co posiada, gdyż on jest pierwociną jego siły. On ma prawo do pierworodztwa".

W żydowskim piśmiennictwie apokaliptycznym Eliasz pojawia się jako jedna z postaci poprzedzających nadejście Mesjasza (Ml 3,23, Syr 48,10). Według apokryficznej Apokalipsy Eliasza, Eliasz wraz z Henochem w czasach ostatecznych mają się sprzeciwić przeciwnikowi Mesjasza, jednak zostają zabici i ich zwłoki leżą 3,5 dnia na rynku. Później jednak zmartwychwstają i pokonują syna nieprawości. Do tej samej tradycji prawdopodobnie odwołuje się Apokalipsa świętego Jana (11,3-12).

Odwołania w Nowym Testamencie

Żaden ze starych proroków nie jest tak często wspominany w Nowym Testamencie jak Eliasz. Kapłani i Synowie Lewiego mówili Janowi Chrzcicielowi (Jn 1,25): "Czemuż tedy chrzcisz, jeśli ty nie jesteś Chrystus ani Eliasz, ani prorok?" Święty Paweł - w Liście do Rzymian 11,2 - odwołuje się do wydarzenia z przeszłości, przekonując, że Bóg nie odsunął się od swoich ludzi. List Jakuba 5,17 przedstawia postać Eliasza jako wzór osoby modlącej się (również Łk 4,25; 9,54).

Ewangeliści: Mateusz (11,11) i Łukasz (9,8) żywot Jana Chrzciciela odzwierciedla posłanie proroka Eliasza: "życie w puszczy, przebywanie na pustyni, nagły początek misji" (1 Krl 17,1-3; Łk 3,2-3); nawet te same "włosienne szaty i skórzany pas dookoła bioder" (2 Krl 1,8; Mt 3,4).

Nadzieję na ponowne przyjście Eliasza i jego potęgę zawiera Proroctwo Malachiasza (3:23-24). Nadzieja ta jest wiązana z wyzwoleniem Narodu. Każda nadzwyczajna postać, jaka zjawiała się w dziejach, w pewnym stopniu posiadała nawyki i cechy Eliasza. Jan Chrzciciel na równi ze swoim pokojowo nastawionym Następcą został obwieszczony Eliaszem (Mt 11,13-14; 16,14; 17,10; Mk 9,11; 15,35; Łk 9,7-8; Jn 1,21). Jego pojawienie się podczas Przemienienia najwidoczniej nie zaskoczyło uczniów.

Jego wspomnienie obchodzone jest zgodnie z Martyrologium Rzymskim 20 lipca .

Eliasz w Islamie

W Koranie Eliasz jest muzułmańskim prorokiem występującym pod imieniem Iljas.

W sztuce

Postać Eliasza jest związana z eponimicznym oratorium Feliksa Mendelssohna (syna Abrahama Mendelssohna, syna Mojżesza Mendelssohna). Biblijny prorok Eliasz jest także głównym bohaterem powieści Paulo Coelho Piąta góra.

Obiekty geograficzne nazwane imieniem Eliasza

• Imieniem Eliasza nazwany jest drugi co do wysokości szczyt Stanów Zjednoczonych – Góra Świętego Eliasza, a także Przylądek Świętego Eliasza na wyspie Kayak.
• Eliaszówka - szczyt górski położony w Beskidzie Sądeckim, w Paśmie Radziejowej, na granicy polsko-słowackiej, gdzie początek bierze również słowacki potok Eliaszówka.
• Eliaszówka – wzgórze na Wyżynie Olkuskiej koło Gorenic w województwie małopolskim.
• Eliaszówka - niewielki potok w województwie małopolskim, lewy dopływ Krzeszówki. Wypływa z Wyżyny Olkuskiej, powyżej miejscowości Czerna, płynie przez Dolinę Eliaszówki (Dolinę Eliasza) w rezerwacie przyrody Dolina Eliaszówki.
• Eliaszówka - wieś na Ukrainie w rejonie starokonstantynowskim należącym do obwodu chmielnickiego.
• Jaskinia Eliasza - jedna z jaskiń w niecce nazywaną Równiną Cyprysów (inne nazwy: Kotlina Eliasza; Basen Eliasza; Płaskowyż Eliasza lub Amfiteatr Siedemdziesięciu Mędrców) przy drodze na Górę Synaj w muhafazie Synaj Południowy w Egipcie.
• Dolina Eliasza – dolina (wadi) w protektoracie Święta Katarzyna w muhafazie Synaj Południowy w Egipcie, u stóp Góry Synaj.

Zobacz też

• modlitwa za wstawiennictwem świętego
• święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
• święci prawosławni

Bibliografia

• Eliasz, prorok na DEON.pl (SJ i Wydawnictwo WAM)
• pror. Eliasz na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)
• Elija (Elias) - Ökumenisches Heiligenlexikon (niem.)

Ojciec ?

Postać biblijna Występuje w księgach: 1Krl, 2Krl, 2Krn

Synowie ?