Kafarnaum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Park Narodowy Kafarnaum
Kafarnaum BW 7.JPG
Synagoga w Kafarnaum
Położenie Dystrykt Północny,  Izrael
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Park Narodowy Kafarnaum
Park Narodowy Kafarnaum
Ziemia 32°52′52″N 35°34′30″E/32,881111 35,575000Na mapach: 32°52′52″N 35°34′30″E/32,881111 35,575000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa parku
Portal Portal Ochrona środowiska

Kafarnaum (hebr. כְּפַר נַחוּם, Kfar Nahum; arab. كفرناحوم, Talhum; pol. Wioska Nahuma) – park narodowy obejmujący park archeologiczny wioski rybackiej z czasów Hasmoneuszy, położony nad Jeziorem Tyberiadzkim na północy Izraela.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Park archeologiczny znajduje się na wysokości 209 metrów p.p.m. na północno zachodnim wybrzeżu Jeziora Tyberiadzkiego, w depresji Doliny Jordanu na północy Izraela. Na północny wschód od parku do jeziora uchodzi strumień Korazim, a na południowym zachodzie uchodzi strumień Kinar. Okoliczny teren stromo wznosi się w kierunku północno zachodnim[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Uzdrowienie trędowatego w Kafarnaum - obraz Jamesa Tissot
Kafarnaum
Plan Kafarnaum
Plan Kafarnaum

Wykopaliska archeologiczne wskazują, że wioska została założona w II wieku p.n.e. Była to niewielka wioska rybacka, pozbawiona muru obronnego. Korzystne położenie przy jednym z ważniejszych szlaków handlowych łączących Galileę z Damaszkiem, tzw. Via Maris (przebiegała około 200 m na północ od białej synagogi), w pobliżu rzymskiego mauzoleum odkryto kamień milowy z czasów Hadriana z napisem: Imperator Cezar Trajan Hadrian August, syn Trajana, wnuk boskiego Nerwy. Szlak handlowy przyczynił się do szybkiego rozwoju osady do rozmiarów miasta, które rozciągnęło się na długości 3 km wzdłuż brzegów jeziora, w kierunku Tabga. Żydowski historyk Józef Flawiusz, mówiąc o Tabdze w swym dziele zatytułowanym Wojna Żydowska (III, 10, 8) nazywa ją "Źródłami Kafarnaum". Odkryte pozostałości urządzeń rolniczych wskazują, że mieszkańcy trudnili się rolnictwem i rybołówstwem. W I wieku miasto liczyło około 1500 mieszkańców[2].

Brak informacji, że miasto angażowało się w wojnę żydowsko-rzymską (66-73) i powstanie Bar-Kochby (132-135). Być może dlatego Kafarnaum zostało oszczędzone przez rzymskich żołnierzy. W 135 roku, Żydzi wypędzeni z Judei masowo osiedlali się w Galilei. Także Kafarnaum przeżywało w tym okresie lata swojego jeszcze większego rozkwitu. Pod koniec IV lub na początku V wieku wzniesiono w mieście nową synagogę, zwaną "białą" (jej pozostałości można dzisiaj jeszcze zobaczyć). Wieki te były okresem spokojnego lub nie, w zależności od źródeł, współżycia obok siebie wspólnot żydowskiej i judeochrześcijańskiej. Ta ostatnia wybudowała w V lub VI wieku na miejscu domu św. Piotra bazylikę z baptysterium, o której dał świadectwo Anonimus Piacentinus w 570 roku. Po roku 638 (inwazja muzułmańska) miasteczko stopniowo podupada i z czasem miejsce zostaje całkowicie opuszczone.

Ruiny starożytnego Kafarnaum odkrył w 1838 roku amerykański podróżnik Edward Robinson. W 1866 roku brytyjski kapitan Charles William Wilson zidentyfikował pozostałości synagogi. W 1894 roku franciszkański ojciec Giuseppe Baldi z Neapolu (Kustodia Ziemi Świętej) zdołał odkupić od Beduinów znaczną część tutejszej ziemi. Umożliwiło to Franciszkanom wybudowanie w kolejnych latach ogrodzenia, aby chronić ocalałe ruiny przed coraz częstszymi aktami wandalizmu. Aby utworzyć małą oazę dla pielgrzymów zasadzono palmy i drzewa eukaliptusowe sprowadzone specjalnie z Australii. Zbudowano także niewielką przystań na jeziorze Tyberiadzkim. Faktyczne wykopaliska archeologiczne zostały rozpoczęte w 1905 roku za sprawą Heinricha Kohla i Carla Watzingera. Były one kontynuowane przez franciszkańskich zakonników Vendelina von Benden w latach 1905-1915 i w latach 1921-1926 przez Gaudenzio Orfali. Wykopaliska odkryły pozostałości dwóch budynków użyteczności publicznej, synagogę (częściowo odnowioną przez księdza Orfali) i ośmioboczny kościół. W 1968 roku dzięki pomocy finansowej rządu włoskiego wznowiono prace wykopaliskowe. Prowadzono je w zachodniej części terenu, który należy do Franciszkanów. Odkryto tam pozostałości domu, nazwanego Domem św. Piotra. Od 2003 roku tutejsze wykopaliska stały się XXIII systematyczną kampanią wykopaliskową (oo. V. Corbo ofm i S. Loffreda ofm).

Historia biblijna[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta nie jest nigdy wymieniana w Starym Testamencie. W czasach Jezusa Chrystusa było to miasto nadgraniczne, z miejscem poboru podatku celnego[a][b]. Miasto jest cytowane w Ewangelii Łukasza, jako miejsce zamieszkania apostołów Piotra, Andrzeja, Jakuba Większego, Jana i Mateusza (celnik z Kafarnaum). Ewangelia Mateusza 4:13 wspomina, że w mieście zamieszkał Jezus Chrystus[c]. Podczas jednego z szabatów, Jezus nauczał w synagodze w Kafarnaum i uzdrowił chorego człowieka[d][e]. Potem uzdrowił chorą na gorączkę teściową Piotra[f]. Według Ewangelii Łukasza, Kafarnaum był także miejscem, gdzie rzymski setnik poprosił Jezusa o uzdrowienie jego sługi[g]. Ewangelia Marka wspomina o uzdrowieniu paralityka, którego opuszczono do Jezusa przez dach[h]. Ze względu na brak większej reakcji na jego nauczanie, Jezus przeklął Kafarnaum[i].

Według tradycji chrześcijańskiej, po zmartwychwstaniu Jezusa, w Kafarnaum obok lokalnej gminy żydowskiej ukonstytuować miała się jedna z pierwszych gmin judeochrześcijańskich, której miejscem spotkań stać się miał dom apostoła Piotra.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Oryginalna nazwa hebrajska Kfar Nahum jest tłumaczona na polski jako Wioska Nahuma, chociaż najwyraźniej nie ma żadnego związku z biblijnym prorokiem Nahumem. W pismach Józefa Flawiusza miasto jest wymieniane pod grecką nazwą Kafarnaum (gr. Kαφαρναούμ), w Nowym Testamencie również jako Kαφαρναούμ, a w niektórych rękopisach jako Kapernaum (gr. Kαπερναούμ)[3]. W języku arabskim nazywa się Talhum, co jest skrótem od dwóch słów tall (pol. Ruiny) i hum (być może skrót od słowa Nahumn, co może odnosić się do nazwy żydowskiego miasta Kfar Nahum).

Park narodowy[edytuj | edytuj kod]

Park Narodowy Kafarnaum obejmuje obszar parku archeologicznego starożytnego miasta Kafarnaum. Układ starożytnego miasta jest dość regularny. Przez środek miasta przebiegała z północy na południe szeroka główna ulica, wokół której powstały małe dzielnice mieszkaniowe z bocznymi uliczkami, niektóre z nich bez wyjścia. Ściany domów były zbudowane z gruboziarnistych bloków bazaltowych, wzmocnionych kamieniami i zaprawą z błota. Najbardziej rozbudowaną częścią typowego domu był dziedziniec. Znajdował się na nim okrągły piec, młyn zbożowy i kamienne schody prowadzące na dach domu. Podłogi domów były brukowane, a dachy wykonane z lekkich drewnianych belek z poszyciem zmieszanym z ziemią. Domy nie posiadały zaplecza higienicznego, a pokoje mieszkalne były niewielkie. Większość odnalezionych przedmiotów było wykonanych z gliny: garnki, talerze, amfory itp. Odnaleziono także liczne haczyki na ryby, ciężarki do sieci, szpilki tkackie itp. Z około IV wieku pochodzą pozostałości ceramiki.

Tutejsza biała synagoga jest jedną z najstarszych zachowanych synagog na świecie (pochodzi z około IV lub V wieku). Jej nazwa wywodzi się od białych kamieni wapiennych z których została wybudowana. Wyróżnia się ona w ten sposób spośród wszystkich okolicznych budowli wykonanych z miejscowego czarnego bazaltu. Pod jej fundamentami odkryto pozostałości starszej synagogi[4]. Innym szczególnym budynkiem jest tzw. Dom św. Piotra. Jest on położony między synagogą a brzegiem jeziora. Archeolodzy odkryli, że na tym miejscu wybudowano w późniejszym okresie dwa kościoły chrześcijańskie. Łącząc to odkrycie z faktem, że już od I wieku czczono w Kafarnaum dom apostoła Piotra, wyciągnięto przypuszczenie, że przypuszczalnie jest to właśnie ten dom. Nad domem św. Piotra wznosi się ośmiokątny kościół z V wieku. Wybudowano go bezpośrednio na ścianach domu św. Piotra, aby w ten sposób zachować jego dokładną lokalizację[5].

Obok parku znajduje się grecka cerkiew prawosławna Dwunastu Apostołów (wybudowana w 1931 roku). W 1986 roku w wodach jeziora przy Kafarnaum odkryto dobrze zachowaną starożytną łódź rybacką datowaną na I wiek. Znalezisko można oglądać w sąsiednim kibucu Ginosar.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Park narodowy zajmuje obszar około 20 hektarów. Jest on ogólnodostępny dla zwiedzających przez cały rok. Park obejmuje naturalną roślinność Ziemi Świętej. Poza miejscami rekreacyjnymi znajduje się tutaj punkt informacji, sklep z pamiątkami oraz restauracja[6].

Na północ od parku archeologicznego wybudowano niewielką przystań. Istnieje możliwość odbycia wycieczki łodzią po jeziorze Tyberiadzkim.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zobacz: Ewangelia Mateusza 8:5 : "Gdy wszedł do Kafarnaum, zwrócił się do Niego setnik i prosił Go." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  2. Zobacz: Ewangelia Mateusza 9:9 : "Odchodząc stamtąd, Jezus ujrzał człowieka imieniem Mateusz, siedzącego w komorze celnej, i rzekł do niego: Pójdź za Mną! On wstał i poszedł za Nim." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  3. Zobacz: Ewangelia Mateusza 4:13 : "Opuścił jednak Nazaret, przyszedł i osiadł w Kafarnaum nad jeziorem, na pograniczu Zabulona i Neftalego." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  4. Zobacz: Ewangelia Łukasza 4:31-36 : "(31) Udał się do Kafarnaum, miasta w Galilei, i tam nauczał w szabat. (32) Zdumiewali się Jego nauką, gdyż słowo Jego było pełne mocy. (33) A był w synagodze człowiek, który miał w sobie ducha nieczystego. Zaczął on krzyczeć wniebogłosy; (34) Och, czego chcesz od nas, Jezusie Nazarejczyku? Przyszedłeś nas zgubić? Wiem, kto jesteś: Święty Boży. (35) Lecz Jezus rozkazał mu surowo: Milcz i wyjdź z niego! Wtedy zły duch rzucił go na środek i wyszedł z niego nie wyrządzając mu żadnej szkody. (36) Wprawiło to wszystkich w zdumienie i mówili między sobą: Cóż to za słowo? Z władzą i mocą rozkazuje nawet duchom nieczystym, i wychodzą." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  5. Zobacz: Ewangelia Marka 1:21-28 : "(21) Przyszli do Kafarnaum. Zaraz w szabat wszedł do synagogi i nauczał. (22) Zdumiewali się Jego nauką: uczył ich bowiem jak ten, który ma władzę, a nie jak uczeni w Piśmie. (23) Był właśnie w synagodze człowiek opętany przez ducha nieczystego. Zaczął on wołać: (24) Czego chcesz od nas, Jezusie Nazarejczyku? Przyszedłeś nas zgubić. Wiem, kto jesteś: Święty Boży. (25) Lecz Jezus rozkazał mu surowo: Milcz i wyjdź z niego. (26) Wtedy duch nieczysty zaczął go targać i z głośnym krzykiem wyszedł z niego. (27) A wszyscy się zdumieli, tak że jeden drugiego pytał: Co to jest? Nowa jakaś nauka z mocą. Nawet duchom nieczystym rozkazuje i są Mu posłuszne. (28) I wnet rozeszła się wieść o Nim wszędzie po całej okolicznej krainie galilejskiej." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  6. Zobacz: Ewangelia Łukasza 4:31-43 : "(31) Udał się do Kafarnaum, miasta w Galilei, i tam nauczał w szabat. (32) Zdumiewali się Jego nauką, gdyż słowo Jego było pełne mocy. (33) A był w synagodze człowiek, który miał w sobie ducha nieczystego. Zaczął on krzyczeć wniebogłosy; (34) Och, czego chcesz od nas, Jezusie Nazarejczyku? Przyszedłeś nas zgubić? Wiem, kto jesteś: Święty Boży. (35) Lecz Jezus rozkazał mu surowo: Milcz i wyjdź z niego! Wtedy zły duch rzucił go na środek i wyszedł z niego nie wyrządzając mu żadnej szkody. (36) Wprawiło to wszystkich w zdumienie i mówili między sobą: Cóż to za słowo? Z władzą i mocą rozkazuje nawet duchom nieczystym, i wychodzą. (37) I wieść o Nim rozchodziła się wszędzie po okolicy. (38) Po opuszczeniu synagogi przyszedł do domu Szymona. A wysoka gorączka trawiła teściową Szymona. I prosili Go za nią. (39) On stanąwszy nad nią rozkazał gorączce, i opuściła ją. Zaraz też wstała i usługiwała im. (40) O zachodzie słońca wszyscy, którzy mieli cierpiących na rozmaite choroby, przynosili ich do Niego. On zaś na każdego z nich kładł ręce i uzdrawiał ich. (41) Także złe duchy wychodziły z wielu, wołając: Ty jesteś Syn Boży! Lecz On je gromił i nie pozwalał im mówić, ponieważ wiedziały, że On jest Mesjaszem. (42) Z nastaniem dnia wyszedł i udał się na miejsce pustynne. A tłumy szukały Go i przyszły aż do Niego; chciały Go zatrzymać, żeby nie odchodził od nich. (43) Lecz On rzekł do nich: Także innym miastom muszę głosić Dobrą Nowinę o królestwie Bożym, bo na to zostałem posłany." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  7. Zobacz: Ewangelia Łukasza 7:1-10 : "(1) Gdy Jezus dokończył wszystkich tych mów do ludu, który się przysłuchiwał, wszedł do Kafarnaum. (2) Sługa pewnego setnika, szczególnie przez niego ceniony, chorował i bliski był śmierci. (3) Skoro setnik posłyszał o Jezusie, wysłał do Niego starszyznę żydowską z prośbą, żeby przyszedł i uzdrowił mu sługę. (4) Ci zjawili się u Jezusa i prosili Go usilnie: Godzien jest, żebyś mu to wyświadczył - mówili - (5) miłuje bowiem nasz naród i sam zbudował nam synagogę. (6) Jezus przeto wybrał się z nimi. A gdy był już niedaleko domu, setnik wysłał do Niego przyjaciół z prośbą: Panie, nie trudź się, bo nie jestem godzien, abyś wszedł pod dach mój. (7) I dlatego ja sam nie uważałem się za godnego przyjść do Ciebie. Lecz powiedz słowo, a mój sługa będzie uzdrowiony. (8) Bo i ja, choć podlegam władzy, mam pod sobą żołnierzy. Mówię temu: Idź! - a idzie; drugiemu: Chodź! - a przychodzi; a mojemu słudze: Zrób to! - a robi. (9) Gdy Jezus to usłyszał, zadziwił się i zwracając się do tłumu, który szedł za Nim, rzekł: Powiadam wam: Tak wielkiej wiary nie znalazłem nawet w Izraelu. (10) A gdy wysłani wrócili do domu, zastali sługę zdrowego." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  8. Zobacz: Ewangelia Marka 2:1-12 : "(1) Gdy po pewnym czasie wrócił do Kafarnaum, posłyszeli, że jest w domu. (2) Zebrało się tyle ludzi, że nawet przed drzwiami nie było miejsca, a On głosił im naukę. (3) Wtem przyszli do Niego z paralitykiem, którego niosło czterech. (4) Nie mogąc z powodu tłumu przynieść go do Niego, odkryli dach nad miejscem, gdzie Jezus się znajdował, i przez otwór spuścili łoże, na którym leżał paralityk. (5) Jezus, widząc ich wiarę, rzekł do paralityka: Synu, odpuszczają ci się twoje grzechy. (6) A siedziało tam kilku uczonych w Piśmie, którzy myśleli w sercach swoich: (7) Czemu On tak mówi? On bluźni. Któż może odpuszczać grzechy, prócz jednego Boga? (8) Jezus poznał zaraz w swym duchu, że tak myślą, i rzekł do nich: Czemu nurtują te myśli w waszych sercach? (9) Cóż jest łatwiej: powiedzieć do paralityka: Odpuszczają ci się twoje grzechy, czy też powiedzieć: Wstań, weź swoje łoże i chodź? (10) Otóż, żebyście wiedzieli, iż Syn Człowieczy ma na ziemi władzę odpuszczania grzechów - rzekł do paralityka: (11) Mówię ci: Wstań, weź swoje łoże i idź do domu! (12) On wstał, wziął zaraz swoje łoże i wyszedł na oczach wszystkich. Zdumieli się wszyscy i wielbili Boga mówiąc: Jeszcze nigdy nie widzieliśmy czegoś podobnego." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  9. Zobacz: Ewangelia Mateusza 11:23 : "A ty, Kafarnaum, czy aż do nieba masz być wyniesione? Aż do Otchłani zejdziesz. Bo gdyby w Sodomie działy się cuda, które się w tobie dokonały, zostałaby aż do dnia dzisiejszego." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. D.N. Freedman: Eerdmans Dictionary of the Bible. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2000.
  2. P. Borgen, D.E. Aune, T. Seland, J.H. Ulrichsen: Neotestamentica et Philonica. BRILL Publishing, 2003.
  3. Strong's G2584 - Kapharnaoum (ang.). W: Blue Letter Bible - Lexicon [on-line]. [dostęp 2012-06-17].
  4. The Synagogue - (1st cent. A.D.) (ang.). W: The Franciscans of the Holy Land and Malta [on-line]. [dostęp 2012-06-17].
  5. Capernaum (ang.). W: Israel Ministry of Foreign Affairs [on-line]. 2000-03-07. [dostęp 2012-06-17].
  6. Capernaum National Park (ang.). W: Israel Nature and Parks Authority [on-line]. [dostęp 2012-06-17].


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arndt M., "Życie codzienne w Kafarnaum", Ziemia Święta 44(2005) 20-21.
  • Kohl H. und Watzinger C., Antike Synagogen in Galiläa, Laipzig 1916.
  • Orfali G., Capharnäum et ses ruines, d’après les fouilles accompiles à Tell-Houm par la Custodie Franciscaine de Terre Sainte (1905-1921), Paris 1922.
  • Corbo V., Cafarnao, Vol. I, Gli edifici della città, Jerusalem 1974.
  • Kwoczała P., "Miasto Jezusa", Ziemia Święta 44(2005) 14-18.
  • Loffreda S., Cafarnao, Vol. II, La Ceramica, Jerusalem 1974.
  • Loffreda S., Cafarnao, Vol. V, Documentazione fotografica degli scavi, Jerusalem 2005.
  • Sobkowski A., "Kamienie «wołają»", Ziemia Święta 44(2005) 56-60.
  • Spijkerman A., Cafarnao Vol. III, Catalogo delle monete della città, Jerusalem 1975.
  • Testa E., Cafarnao, Vol. IV, I graffiti della Casa di San Pietro, Jerusalem 1972.
  • Tzaferis V. et Alii, Excavations of Capernaum, I: 1978-1982; Winola Lake, Indiana 1989.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]