Kiribati

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Republic of Kiribati
Ribaberikin Kiribati

Republika Kiribati
Flaga Kiribati
Herb Kiribati
Flaga Kiribati Herb Kiribati
Dewiza: (kir.) Te Mauri, Te Raoi ao Te Tabomoa
(Zdrowie, Pokój i Powodzenie)
Hymn: Teirake Kaini Kiribati
Położenie Kiribati
Język urzędowy angielski, kiribati
Stolica Bairiki, na atolu Tarawa
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Anote Tong
Szef rządu prezydent Anote Tong
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
174. na świecie
811 km²
0%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
195. na świecie
101 998[1]
126 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

0,172 mld[2] USD
1571[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

0,699 mld[2] USD
6391[2] USD
Jednostka monetarna dolar australijski (AUD)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
12 lipca 1979
Strefa czasowa UTC od +12 do +14
Kod ISO 3166 KI
Domena internetowa .ki
Kod samochodowy KIR
Kod samolotowy T3
Kod telefoniczny +686
Mapa Kiribati
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Kiribati w Wikipodróżach

Kiribati (IPA: ang. /ˌkɪrə'bæs/ lub /ˌkɪriˈbɑ:ti/)[3], Republika Kiribati – państwo wyspiarskie na Oceanie Spokojnym. W skład tego państwa o powierzchni 811 km² wchodzą 33 wyspy koralowe, rozsiane na przestrzeni 3800 km wokół równika.

Są to wyspy trzech archipelagów Mikronezji i Polinezji: Wyspy Gilberta (16 wysp), Feniks (8) i Line Islands (8) oraz wyspa Banaba (zw. także Ocean). 21 z 33 wysp jest zamieszkanych.

Nazwa Kiribati (wymawiana kiribas) to zniekształcona przez miejscowy język mikronezyjski angielska nazwa głównej grupy wysp – Wysp Gilberta.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Kiribati.

Wyspy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wyspy Republiki Kiribati.

W skład Kiribati wchodzą wyspy: Gilberta, Feniks oraz Line (bez Jarvis, Palmyry i Kingman), łącznie 32 atole, oraz wyspa koralowa Banaba (Ocean). Rozciągłość między wyspami z zachodu na wschód wynosi około 4000 km, z północy na południe – ponad 2000 km. Kiribati jest jednym z najniżej położonych państw świata, najwyższy punkt państwa wznosi się na wysokość 81 m nad poziom oceanu. Wyspom zagrażają wody mórz w związku z podnoszeniem się poziomu wód, spowodowanym globalnym ocieplaniem klimatu.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat równikowy. Średnia temperatura miesięczna 27–29 °C. Suma roczna opadów od 700 mm do 3000 mm (opady zwiększają się ku północy). Od kwietnia do października przeważają pasaty (wiatry północno-zachodnie). Okresowo występują susze.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Główny artykuł: Historia Kiribati.

Pierwsi ludzie (I-Kiribati) pojawili się na tych wyspach między 1000 a 1300 r. Następujące po sobie inwazje Fidżyjczyków oraz Tongijczyków, wprowadziły do kultury mikronezyjskiej wiele elementów polinezyjskich. Jednak liczne małżeństwa mieszane sprawiły, że kultura, tradycje, a także wygląd mieszkańców są w miarę jednorodne.

Pierwsze kontakty z Europejczykami nastąpiły w XVI w., jednak ich apogeum nastąpiło w wieku XIX, gdy pojawili się tutaj wielorybnicy, handlarze niewolników i statki handlowe. Ich pojawienie się przyniosło lokalnej ludności jedynie problemy, m.in. śmiercionośne choroby. Odżyły też zapomniane lokalne konflikty plemienne. By uspokoić sytuację, Wielkiej Brytanii przyzwolono na utworzenie tu w 1892 protektoratu, który od 1916 stanowił brytyjską kolonię Wyspy Gilberta i Lagunowe. Wyspa Ocean (Banaba) została anektowana w 1900 po odkryciu bogatych pokładów guana. Wyspy Line i Feniks zostały wcielone po kawałku w ciągu kolejnych 20 lat.

Wyspy zostały zajęte przez Japonię w czasie II wojny światowej, stanowiąc część japońskiej linii obrony na wyspach Pacyfiku. W listopadzie 1943 aliantom udało się przełamać japońskie pozycje na atolu Tarawa po długotrwałej i krwawej walce. Bitwa ta została uznana za punkt zwrotny w kampanii aliantów w tym obszarze.

Brytyjczycy zezwolili na rozszerzenie samorządności wysp w latach 60. XX w. W 1975 Wyspy Ellice oddzieliły się od kolonii i utworzyły niepodległe państwo Tuvalu. Wyspy Gilberta uzyskała własny rząd w roku 1977, a oficjalnie 12 lipca 1979 uzyskały suwerenność przyjmując nazwę Kiribati.

Po uzyskaniu niepodległości pierwszym prezydentem Kiribati został Ieremia Tabai, który rządził krajem w latach 197991. Jego następcą został Teatao Teannaki, a następnie Teburoro Tito, który został wybrany na to stanowisko w roku 1994 i ponownie w wyborach w 1998. Obecnie głową państwa jest Anote Tong, wybrany na to stanowisko w 2003 roku.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Parlament Kiribati, nazywany Maneaba ni Maungatabu, wybierany jest co 4 lata i składa się z 36 członków. Prezydent, tzw. Beretitenti jest jednocześnie głową państwa i szefem rządu.

Każda z 21 zamieszkanych wysp posiada lokalną radę, która zajmuje się bieżącymi sprawami wspólnoty.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Kiribati podzielone jest na 6 dystryktów:

oraz 21 rad wyspiarskich na wyspach: Abaiang, Abemama, Aranuka, Arorae, Banaba, Beru, Butaritari, Kanton, Kiritimati, Kuria, Maiana, Makin, Marakei, Nikunau, Nonouti, Onotoa, Tabiteuea, Tabuaeran, Tamana, Tarawa, Teraina.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[4][5]:

 Osobny artykuł: Diecezja Tarawa i Nauru.
 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy na Kiribati.
  • Brak religii: 0,8%
  • Inne religie: 2,2%.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kiribati ma niewielkie zasoby złóż mineralnych. W chwili uzyskania niepodległości w 1979 roku złoża fosforytów, głównego niegdyś źródła dochodów, były już na wyczerpaniu. Obecnie większość PKB i eksportu dają ryby i kopra. W ostatnich latach gospodarka wysp przeżywa ciągłe wahania. Rozwój utrudnia brak wykwalifikowanej siły roboczej, słabo rozwinięta infrastruktura i duża odległość od rynków światowych. Turystyka wytwarza ponad 20% PKB. Usługi finansowe raczkują, podobnie jak prywatna przedsiębiorczość. Ważną rolę odgrywa zagraniczna pomoc finansowa, głównie z Wielkiej Brytanii i Japonii, której wysokość w ostatnich latach sięga 25–50% wartości PKB. Wartość przekazów od Kiribatyjczyków pracujących za granicą przekracza 5 mln USD rocznie. Pozyskiwana jest sól z wody morskiej (saliny na wyspie Kiritimati). Funkcjonuje niewielki przemysł spożywczy (produkcja soku palmowego) i odzieżowy a także rzemiosło. Główne uprawy: palma kokosowa (plantacje na wyspie Kiritimati i 2 innych atolach w grupie Line Islands), pandanus, banany, drzewa chlebowe i melonowe. W lagunie Tarawy uprawia się wodorosty morskie.

Komunikacja lotnicza.

Międzynarodowe porty: Bonriki (w atolu Tarawa) i Cassidy (na wyspie Kiritimati). Ponadto jest tu 16 lotnisk, w tym port lotniczy Kiritimati-Cassidy jako jedyny z kodami ICAO i IATA (na wyspie Kiritimati) z cotygodniowym rejsowym połączeniem (międzylądowaniem) lotu wykonywanego na trasie pomiędzy Nadi na Fidżi i Stanami Zjednoczonymi (Honolulu na Hawajach). Długość dróg: 640 km.

Gospodarce rolnej i nisko położonemu krajowi jako całemu zagraża podnoszenie się poziomu wód oceanicznych na skutek globalnego ocieplenia i miejscowe skażenie środowiska na skutek nasilonej migracji do centrum i powstałego skupienia tradycyjnych praktyk (latryny w lagunach).

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Prognozy głoszą, że do 2050 roku Kiribati zostanie zalane przez wody Oceanu Spokojnego[6].

Przypisy

  1. CIA - The World Factbook
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. Daniel Jones: Cambridge English Pronouncing Dictionary. Cambridge: Cambridge University Press, 2003, s. 301. ISBN 0-531-81693-9.
  4. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-07-03].
  5. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-07-03].
  6. Znika wyspa na Pacyfiku. 100 tysięcy ludzi straci ojczyznę - Dziennik.pl