Tokelau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy terytorium zależnego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Tokelau
Tokelau
Flaga Tokelau
Godło Tokelau
Flaga Tokelau Godło Tokelau
Dewiza: Tokealau No Te Atua
Położenie Tokelau
Język urzędowy tokelau, angielski
Stolica brak, każdy atol posiada własny ośrodek administracyjny
Głowa państwa królowa Elżbieta II
Zależne od Nowej Zelandii
W jej imieniu Administrator Jonathan Kings
Szef rządu Szef rządu Kelihiano Kalolo
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

12 km²
0%
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
234. na świecie
1433¹
119 osób/km²
Jednostka monetarna dolar nowozelandzki (NZD)
Rok utworzenia wydzielenie z brytyjskiej kolonii Wyspy Gilberta i Ellice
1949
Strefa czasowa UTC +14
Kod ISO 3166 TK/TKL/772
Domena internetowa .tk
Kod telefoniczny +690
Mapa Tokelau
¹ Dane szacunkowe podane za CIA The World Factbook [1]

Tokelauterytorium zależne Nowej Zelandii, położony na trzech atolach koralowych, należących do archipelagu Wysp Tokelau.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Tokelau.

Tokelau obejmuje grupę wysp składającą się z trzech atoli koralowych: Atafu, Nukunonu i Fakaofo. Czwarta wyspa archipelagu Tokelau, Swains Island, należy do Samoa Amerykańskiego. Wyspy leżą mniej więcej w połowie drogi między Hawajami a Nową Zelandią, w pasie tajfunów. Nie posiadają żadnych portów morskich, lotnisk.

Wysepki te założone są bazaltowych stożkach wulkanicznych wieku kredowego, które w czwartorzędzie przykryte zostały osadami wapiennymi. Gleby są bardzo ubogie, porośnięte pandanusem i roślinnością krzaczastą. Na Tokelau panuje klimat tropikalny, pozostający pod wpływem pasatu południowo-wschodniego. Średnia roczna temperatura kształtuje się w granicach 28 C przy sumie opadów 3 000- 4500 mm.

Do 2011 roku międzynarodowa linia zmiany daty oddzielała Tokelau, położone w przybliżeniu pomiędzy 171 a 172 stopniem długość geograficznej zachodniej, od wysp Nowej Zelandii – pomiędzy 167 a 178 stopniem długości wschodniej. Obowiązująca na wyspach Tokelau strefa czasowa (UTC-11) różniła się o dokładnie całą dobę od letniej strefy czasowej Nowej Zelandii (UTC+13), czyli w chwili, gdy na Nowej Zelandii było niedzielne południe, to na Tokelau było południe sobotnie. Ze względu na trudności (np. w kontaktach handlowych) jakie powodowała taka sytuacja, w grudniu 2011 roku Tokelau zmieniło strefę czasową na UTC+14 (pomijając w kalendarzu dzień 30 grudnia)[2][3].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Głową państwa jest nominalnie królowa brytyjska Elżbieta II, w której imieniu władzę sprawuje administrator Jonathan Kings. Szefem lokalnego rządu jest Kelihiano Kalolo, który przewodniczy radzie, składającej się trzech przedstawicieli, po jednym z każdego atolu. Ponadto funkcjonuje lokalny parlament, którego członkowie wybierani są przez rady starszych każdego z atoli.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Tokelau administracyjnie dzieli się na trzy atole, na których czele stoją wodzowie. Podział na atole, rządzone przez dynastycznych wodzów (zwanych aliki), został zniesiony w 1916 roku przez władze brytyjskie. Restytucja funkcji wodza, zwanego obecnie Faipule, czyli "szefem rady", i wybieranego na kadencje, nastąpiła na przełomie lat 80. i 90. (w 1987 na atolu Fakaofo i Atafu, w 1990 na atolu Nukunonu).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tokelau zostało pierwotnie zasiedlone przez Polinezyjczyków migrujących z sąsiednich wysp Oceanii. W 1889 Wielka Brytania ustanowiła protektorat nad Wyspami Tokelau, włączając je w 1916 do brytyjskiej kolonii Wyspy Gilberta i Lagunowe. W 1925 Brytyjczycy przekazali wyspy pod administrację nowozelandzką. W latach 19261948 terytorium było zarządzane z Samoa Zachodniego (wówczas również terytorium zależnego Nowej Zelandii). Terytorium jest nadal zarządzane przez Nową Zelandię na mocy Tokelau Act z 1948 (z poprawkami z 1963 i 1999). Do 1979 do wysp roszczenia zgłaszały Stany Zjednoczone, które w 1925 roku anektowały Swains Island wchodzącą w skład Wysp Tokelau. W 1979 roku został podpisany traktat pomiędzy Nową Zelandią a Stanami Zjednoczonymi (traktat ten Nowa Zelandia ratyfikowała w 1981, a Stany Zjednoczone w 1983), na mocy którego Stany Zjednoczone uznały zwierzchność Nowej Zelandii nad trzema wyspami tworzącymi obecnie terytorium Tokelau, Nowa Zelandia uznała zaś aneksję przez Stany Zjednoczone wyspy Swains. Dokumentu tego nie uznają jednak lokalne władze Tokelau, uważające, że wyspa stanowi część Tokelau, a przez USA administrowana jest bezprawnie (w propozycji konstytucji z 2006 wymieniono cztery atole wchodzące w skład terytorium).

Nowa Zelandia w szczególności zajmuje się sprawami obronności. Równocześnie mieszkańcy Tokelau rozwijają swoje własne instytucje, przygotowują konstytucję oraz zmierzają do zmiany ich statusu na rzecz wolnego stowarzyszenia z Nową Zelandią, tak jak to uczyniło Niue.

W dniach 1115 lutego 2006 odbyło się referendum w sprawie przyznania wyspom szerokiej autonomii (analogicznej do tej jaką mają nowozelandzkie Wyspy Cooka i Niue), wyniki ogłoszono 16 lutego. Oddano 581 ważnych głosów, z czego 349 było za zmianą statusu, a 232 przeciw; 3 głosy zostały uznane jako nieważne. Do zmiany statusu konieczne było uzyskanie co najmniej 66% głosów „za” spośród wszystkich oddanych ważnych głosów, w tym wypadku wymagana ilość głosów „za” wynosiła co najmniej 384 głosy. Oznaczało to, że status Tokelau pozostaje bez zmian. Komentatorzy wskazywali na izolację Tokelau, przeludnienie i wysoki stopień zależności od pomocy finansowej z zewnątrz jako główne powody wyboru pozostania w ściślejszej zależności od Nowej Zelandii przez mieszkańców.[4]

Ponowne referendum odbyło się w dniach 20-24 października 2007, mimo wyższej frekwencji (oddano 697 głosów ważnych i 5 nieważnych) również nie osiągnięto wymaganej większości co najmniej 66% głosów „za” – szerszą autonomię poparło 446 głosujących (64,4%)[5][6][7]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Tokelau jest bardzo ubogim terytorium z siłą nabywczą około 1000 USD per capita. Roczne przychody budżetu wynoszą zaledwie 500 tys. dolarów przy wydatkach rzędu 2,8 mln dolarów. Deficyt pokrywany jest dzięki pomocy Nowej Zelandii. Przychody z eksportu wynoszą 100 tys. dolarów, m.in. ze sprzedaży znaczków, kopry oraz wyrobów rękodzieła. Importuje za ponad 300 tys. dolarów żywność, materiały budowlane oraz paliwo. Głównym partnerem handlowym jest Nowa Zelandia.

Lokalny przemysł działa na niewielką skalę. Podstawowe produkty rolnictwa to orzech kokosowy, kopra, drzewo chlebowe, papaja i banany. Na wyspach hoduje się świnie, drób i kozy.

Znaną działalnością Tokelau jest sprzedaż domeny internetowej .tk.

Kolejną rzeczą która wyróżnia ten malutki kraj jest fakt że w całości jest zasilany energią słoneczną, jako pierwsze państwo na świecie. Udało się przy tym osiągnąć duży efekt ekologiczny, gdyż do tej pory energia elektryczna w tym kraju była produkowana przez generatory diesla – a więc jedno z mniej ekologicznych i droższych rozwiązań. Dziennie spalało się tam 200 litrów ropy, co rocznie oznacza 2 tysiące baryłek – a więc koszt jednego miliona dolarów nowozelandzkich. Mimo tego prąd był tam dostępny tylko przez 15 do 18 godzin dziennie i występował częste przerwy w jego dopływie.[8]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Wyspy zamieszkuje niewiele ponad 1,4 tys. mieszkańców pochodzenia polinezyjskiego. Posługują się lokalnym językiem tokelau oraz angielskim. Izolacja wysp sprawia, że wyspy są słabo rozwinięte ekonomicznie. To znowu przyczynia się do wzrostu emigracji mieszkańców do Nowej Zelandii. Liczba mieszkańców zmniejsza się co roku o około 0,9%.

Dominującym wyznaniem na wyspach jest Kongregacjonistyczny Chrześcijański Kościół Samoa (kongregacjonalizm), którego członkami jest 63% mieszkańców wyspy. Pozostali wyznają katolicyzm (32%), bahaizm (1%), zielonoświątkowcy (1%), oraz inni (3%). Kościół Samoa wyznają głównie mieszkańcy atolu Atafu oraz znacząca część mieszkańców Fakaofo, natomiast mieszkańcy Nukunonu są katolikami.

Przypisy