Mieszko cieszyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pieczęć piesza Mieszka cieszyńskiego z 1288

Mieszko cieszyński (ur. 1252/1256, zm. 1314 lub 1315) – od 1281/2 wspólnie z bratem Przemysławem w Cieszynie, Oświęcimiu i Raciborzu, od 1290 po podziale samodzielny książę cieszyńsko-oświęcimski, sojusznik (być może także lennik w latach 1292-1305) króla Czech Wacława II. Założyciel linii Piastów cieszyńskich.

W opracowaniach popularnonaukowych występuje czasami jako Mieszko III Opolski oraz Mieszko I Cieszyński[1]. Numeracja ta jednak nie przyjęła się w nauce historycznej.

Wywód genealogiczny[edytuj | edytuj kod]

4. Kazimierz I opolski
     
    2. Władysław opolski
5. Wiola bułgarska(?)
       
      1. Mieszko cieszyński
6. Władysław Odonic    
    3. Eufemia Odonicówna
   
7. Jadwiga      
 

Mieszko za życia ojca[edytuj | edytuj kod]

Był najstarszym synem księcia opolskiego - Władysława i jego żony, Eufemii - córki księcia wielkopolskiego Władysława Odonica. W źródłach po raz pierwszy Mieszko pojawia się 21 października 1258, kiedy razem z ojcem i dwoma młodszymi braćmi wyrażał zgodę na fundację opactwa cysterskiego w Rudach Raciborskich.

Mieszko jako książę raciborski[edytuj | edytuj kod]

Mieszko po śmierci ojca (1281 lub 1282) pomimo tego, że był jego najstarszym synem otrzymał dzielnicę raciborską. Stolicę dzielnicy ojcowskiej Opole przejął trzeci pod względem starszeństwa Bolesław. Mieszko jako najstarszy z braci występował w imieniu najmłodszego Przemysława, który w chwili ojca nie miał wieku sprawnego. Przemysław, tytułujący się księciem oświęcimskim, osiągnął pełnoletność około 1284.

Mieszko jako książę cieszyńsko-oświęcimski[edytuj | edytuj kod]

Do ostatecznego podziału dzielnic między braci doszło w 1290 roku. Przemysław przejął księstwo raciborskie, Mieszko zasiadł na Cieszynie, obejmując we władanie dawne kasztelanie cieszyńską, oświęcimską, chrzanowską i zatorską. Po raz pierwszy jako książę cieszyński figuruje na dokumencie wystawionym 1 stycznia 1290 roku[2].

W 1285 Mieszko wsparł politycznie biskupa wrocławskiego Tomasza II Zarembę udzielając mu schronienia przed Henrykiem IV Probusem w Raciborzu. Polityka taka ze strony Mieszka zaprzepaściła łączące dotąd przyjazne stosunki pomiędzy książętami opolsko-raciborskimi i wrocławskimi, co stało się przyczyną oddalenia przez Henryka nieznanej z imienia żony (być może nosiła imię Konstancja), a siostry Mieszka. Inną konsekwencją kroku Mieszka I była wyprawa zbrojna księcia wrocławskiego w 1287 zakończona oblężeniem Raciborza i ostatecznym upadkiem politycznym biskupa.

Mieszko cieszyński rozpoczął intensywną kolonizację terenów swego księstwa, potrajając liczbę osad. Nadał m.in. przywileje handlowe Cieszynowi, Oświęcimowi (w 1291 roku nadał skład solny), Bielsku i Frysztatowi. 10 listopada 1292 roku nadał prawa miejskie Zatorowi. W 1290 roku nadał rycerzowi Boguszowi 10 łanów frankońskich w pobliżu Cieszyna, dając w sposób początek wsi Boguszowice (obecnie w granicach Cieszyna).

Mieszko I Cieszyński, rzeźba Jana Raszki w Cieszynie

Mieszko a walki o tron krakowski[edytuj | edytuj kod]

Mieszko cieszyński nie poparł kolejnych pretendentów do korony polskiej (Henryka Probusa, Przemysła II i Władysława Łokietka). Stanął za to po stronie Wacława II, króla Czech. Do zawarcia układu sojuszniczego Mieszka i jego braci Bolesława, Kazimierza i Przemysława doszło formalnie w dniu 17 stycznia 1291 w Ołomuńcu. Kwestią dyskusyjną jest to czy Mieszko złożył później hołd lenny czeskiemu władcy - niektórzy sądzą, że nastąpiło to być może z okazji objęcia przez Wacława II tronu w Krakowie (w historiografii popularna jest zwłaszcza data 11 sierpnia 1292).

Mieszko nie uczestniczył w wyprawie Wacława II na Kraków w 1291 roku, ani w roku następnym w wojnie przeciwko Łokietkowi zakończonej pełnym zwycięstwem Wacława II i hołdem lennym Łokietka złożonym w Sieradzu. Oddał jednak swoje siły zbrojne do dyspozycji Wacława II.

W 1300 wziął udział w koronacji Wacława II w Gnieźnie na króla Polski. Polityka współpracy z czeskimi Przemyślidami była kontynuowana także po śmierci Wacława II. Jego syn i następca, Wacław III, 5 października 1305 roku poślubił córkę Mieszka - Wiolę Elżbietę, dzięki czemu cieszyński książę miał stać się niebawem jedną z najważniejszych postaci w Królestwie Polskim. Niewykluczone, że dzięki tym zabiegom Mieszko próbował sięgnąć nawet po polską koronę. Dobrze zapowiadającą się karierę cieszyńskiego władcy przerwało jednak zamordowanie Wacława III w Ołomuńcu 4 sierpnia 1306. Ponieważ młody król nie pozostawił po sobie potomstwa, królewska linia Przemyślidów wygasła, a Mieszko stracił wypracowane dzięki niej wpływy, których później już nie odzyskał.

Po 1306 aktywność polityczna Mieszka I zmalała niemal do zera. Nie znamy przyczyn tego stanu rzeczy, gdyż liczący niewiele ponad pięćdziesiąt lat książę nie był jeszcze stary. Rządy w księstwie coraz bardziej przejmowali jego synowie Władysław i Kazimierz. Jedynym przejawem jego działalności politycznej po upadku rządów czeskich było oddanie w dzierżawę miasta Kęty biskupowi krakowskiemu Janowi Muskacie przeciwnikowi rządów Władysława Łokietka w Małopolsce. W przeciwieństwie, jednak do brata Bolka I Mieszko nie wsparł buntu wójta Alberta w 1311.

Donacje kościelne Mieszka[edytuj | edytuj kod]

Mieszko znany był ze swej hojności dla kościoła. Dzięki jego donacjom nich m.in. ukończono budowę klasztoru dominikańskiego w Oświęcimiu (krótko po 1283 roku). Władca wspomagał także finansowo klasztor norbertanek w Czarnowąsach koło Opola i dominikanów w Cieszynie.

Data zgonu i miejsce pochowania[edytuj | edytuj kod]

Nie jest znana dokładna data zgonu Mieszka. Ze źródeł dyplomatycznych wynika, że zmarł w 1314 lub w pierwszej połowie 1315 roku (przed 27 czerwca).

Został pochowany najpewniej w kościele dominikańskim w Cieszynie.

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze za życia ojca ożenił się z nieznaną bliżej księżniczką. Owdowiał najpóźniej w 1302 roku. Z tego małżeństwa doczekał się dwóch synów Władysława i Kazimierza oraz córki Wioli Elżbiety, żony Wacława III, króla Czech.

Pomnik Mieszka[edytuj | edytuj kod]

Okazały pomnik (rzeźba w postaci odlewu) księcia Mieszka cieszyńskiego dłuta Jana Raszki został wykonany w 1931 roku. Znajduje się w Lasku Miejskim w Cieszynie.

Przypisy

  1. Robert Danel, Cieszyn, Warszawa 1987, ISBN 83-03-01925-2, s. 25; J. Wantuła, Mieszko I (1290-1316), (w:) Kalendarz Cieszyński 1989, Cieszyn 1988, s. 4.
  2. Datacja ta jest akceptowana przez niemal wszystkich badaczy. Jako jedyny kwestionował ją niemiecki historyk Winfried Irgang. Tradycyjną datację obronił Idzi Panic, Jeszcze w sprawie daty powstania księstwa cieszyńskiego, "Pamiętnik Cieszyński", t. 20, 2005, s. 6-10.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dworzaczek W., Genealogia, Warszawa 1959.
  • Golec J., Bojda S., Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, t. 2, Cieszyn 1995, s. 145-146.
  • Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, t. 3, Wrocław 1977, s. 33-35.
  • Jureczko A., Mieszko ks. cieszyńsko-oświęcimski, (w:) Polski Słownik Biograficzny, t. 21, 1976, s. 39-40.
  • Landwehr v. Pragenau M., Geschichte der Stadt Teschen, Würzburg 1976, s. 2, 16, 30, 107.
  • Morys K., Dzieje Cieszyna, Cieszyn 1960, s. 8.
  • Panic I., Jeszcze w sprawie daty powstania księstwa cieszyńskiego, (w:) Pamiętnik Cieszyński, t. 20, 2005, s. 6-10.
  • Panic I., Księstwo cieszyńskie w średniowieczu. Studia z dziejów politycznych i społecznych, Cieszyn 1988, s. 39-41.
  • Panic I., Ziemia Cieszyńska w czasach piastowskich (X-XVII wiek), (w:) Śląsk Cieszyński. Środowisko naturalne. Zarys dziejów. Zarys kultury materialnej i duchowej pod red. W. Sosny, Cieszyn 2001, s. 123-124, 131.
  • Popiołek F., Dzieje Cieszyna, Cieszyn 1916.
  • Popiołek F., Dzieje Śląska austriackiego z ilustracjami, Cieszyn 1913.
  • Popiołek F., Historia osadnictwa w Beskidzie Śląskim, Katowice 1939, s. 14.
  • Popiołek F., Szkice z dziejów Cieszyna, Katowice 1957.
  • Prasek V., Dějiny knižectvi Těšinskeho, Opava 1894.
  • Snoch B., Górnośląski leksykon biograficzny, wyd. 2, Katowice, 2004, s. 223.
  • Wantuła J., Mieszko I (1290-1316), (w:) Kalendarz Cieszyński 1989, Cieszyn 1988, s. 4.
  • Wyrozumski J., Dzieje Polski piastowskiej (VIII w.-1370), Kraków 1999, s. 242, 253-254, 256, 287, 304, 345.

Dalsza literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Balzer O., Królestwo Polskie 1295-1370, Lwów 1919.
  • Biermann G., Geschichte des Herzogthums Teschen, wyd. 2, Cieszyn 1894.
  • Rychlik I., Księstwo Oświęcimskie i Zatorskie, (w:) Sprawozdanie dyrekcji c.k. gimnazjum w Tarnowie za r. szk. 1889, Tarnów 1889, s. 10-15.
  • Semkowicz A., Walka o monarchię 1288-1294, (w:) "Kwartalnik Historyczny", t. 5, 1891.
  • Włodarski B., Polska i Czechy w drugiej połowie XIII i początkach XIV w. (1250-1306), Lwów 1931.


Poprzednik
-
Cieszyn Piast dynasty COA.png Książę cieszyński
1290-1314/1315
Cieszyn Piast dynasty COA.png Następca
Kazimierz I
Poprzednik
Władysław
POL województwo śląskie II RP COA.svg książę raciborski
1281/1282-1290
POL województwo śląskie II RP COA.svg Następca
Przemysław