Mieszko I Plątonogi
| Mieszko I Plątonogi |
|
 |
|
| Książę śląski (wrocławski) razem z Bolesławem I Wysokim |
|
| Okres panowania | od 1163 do 1172 |
| Poprzednik | Bolesław IV Kędzierzawy |
| Następca | Bolesław I Wysoki |
| Książę raciborski | |
| Okres panowania | od 1172 do 1211 |
| Poprzednik | – |
| Następca | Kazimierz I opolski |
| Książę opolski | |
| Okres panowania | od 1201 do 1211 |
| Poprzednik | Bolesław I Wysoki |
| Następca | Kazimierz I opolski |
| Książę krakowski | |
| Okres panowania | od 1210 do 1211 |
| Poprzednik | Leszek Biały |
| Następca | Leszek Biały |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Piastowie |
| Urodzony | 1131-1146 |
| Zmarł | 16 maja 1211 |
| Ojciec | Władysław II Wygnaniec |
| Matka | Agnieszka Babenberg |
| Żona | Ludmiła |
| Dzieci | Kazimierz I Ludmiła Agnieszka Eufrozyna Ryksa |
Mieszko I Plątonogi (ur. 1131-1146, zm. 16 maja 1211) – od 1163 formalny współrządca Śląska, od 1172 książę raciborski, od 1201 opolski, od 1210 krakowski.
Spis treści |
[edytuj] Pochodzenie i przydomek
Mieszko był drugim pod względem starszeństwa synem księcia polskiego Władysława II Wygnańca i Agnieszki z austriackiego rodu Babenbergów.
Imię otrzymał po swoim stryju Mieszku III Starym.
Przydomek Plątonogi pojawił się już w Roczniku Sędziwoja (XIV/XV w.). Pod rokiem 1192 zanotowano: "Cracovia civitas devastata est a Mescone loripede dicto Platonogi nepote ducis Kazimiriensis filio Wladislai exulis" (Rocznik Sędziwoja w: "Monumenta Poloniae Historica", edd. August Bielowski, t.II, Lwów 1872, s.876). Można uznać, że to najstarsza zachowana wzmianka o przydomku Mieszka w formie: "Plątonogi".
W polskiej literaturze historycznej jest określany przydomkiem Plątonogi. Istnieje też mniejszościowy pogląd, że należy ten przydomek odczytywać jako Laskonogi[1]. Z kolei w literaturze niemieckiej i czeskiej występuje w ogóle bez żadnego dodatkowego określenia[2].
W literaturze naukowej występuje z numerem I jako pierwszy tego imienia książę opolsko-raciborski[3].
[edytuj] Data urodzenia
Data urodzenia Mieszka Plątonogiego nie jest znana. Zamyka się w latach 1131-1146[4]. Badacze proponują uściślenia tej daty: 1131[5], ok. 1138[6] oraz 1139-1141[7].
[edytuj] Życie i działalność
Na wygnaniu razem z ojcem od 1146 r., przebywał głównie w posiadłości rodowej Hohenstaufów w saskim Altenburgu. Kształcił się również w szkole przyklasztornej na Michaelsbergu pod Bambergiem. Do kraju powrócił zapewne dopiero w 1163 r., kiedy po interwencji cesarskiej wraz z bratem Bolesławem odzyskał Śląsk, dziedzinę swego ojca Władysława Wygnańca. Jednak stryj Bolesław IV Kędzierzawy wciąż obsadzał swymi załogami najważniejsze grody śląskie, które bracia siłą usunęli w 1166 r.
[edytuj] Książę Raciborza
Początkowo współrządził dzielnicą razem z bratem, jednakże współpraca nie układała się zbyt dobrze (głównie ze względu na zbyt mały, zdaniem Mieszka, udział w rządach). W 1172 r. Mieszko podjął akcję zbrojną w celu wywalczenia sobie dziedzicznego księstwa. Akcja powiodła się doskonale, zwłaszcza że do buntu przyłączył się najstarszy syn księcia wrocławskiego Jarosław, a Bolesław Wysoki musiał ratować się ucieczką do Niemiec. Ponowna interwencja cesarska skłoniła jednak buntowników do podjęcia rozmów odpowiednio ze starszym bratem i ojcem, w wyniku których zgodzono się na kompromis: Bolesław wrócił na Śląsk, ale musiał wydzielić kasztelanię raciborską i cieszyńską Mieszkowi, a opolską Jarosławowi. Jedną z pierwszych decyzji Mieszka, jako udzielnego władcy, było poszukanie sobie żony – została nią Ludmiła, przypuszczalnie pochodząca z czeskiej dynastii Przemyślidów.
[edytuj] Bytom i Oświęcim
W 1177 r. książę raciborski poparł aspiracje seniorskie Mieszka Starego, uderzając na jednego z kandydatów do tronu krakowskiego – Bolesława Wysokiego. Także tym razem akcja powiodła się znakomicie, a Bolesław zamiast w roli zwycięzcy pojawił się w Krakowie w roli petenta proszącego o interwencję nowego władcę tej dzielnicy Kazimierza II Sprawiedliwego. Obalony senior dynastii znalazł się na wygnaniu w Raciborzu i wydawało się, że wojna Mieszka Plątonogiego z Kazimierzem II Sprawiedliwym jest teraz tylko kwestią czasu. Władca krakowski poszedł jednak inną drogą i aby zyskać sobie przychylność księcia raciborskiego przekazał mu ziemię oświęcimską i bytomską (grody Oświęcim, Bytom, Mikołów, Siewierz i Pszczyna), przy czym niektórzy historycy przypuszczają, że wymienione grody znalazły się w rękach Mieszka dopiero w 1179 r. Bolesław Wysoki odzyskał wtedy też władzę, ale musiał wydzielić bratu Konradowi księstwo głogowskie.
[edytuj] Bitwa nad Mozgawą
W 1195 r. Mieszko Plątonogi wsparł razem z bratankiem Jarosławem wyprawę zbrojną na Kraków podjętą przez Mieszka Starego. Książę wielkopolski pragnął wykorzystać wtedy niespodziewaną śmierć swojego młodszego brata Kazimierza Sprawiedliwego (zm. 1194) i odzyskać władzę nad Małopolską. Możni krakowscy i sandomierscy z wojewodą Mikołajem na czele mieli jednak inne plany i postanowili wesprzeć sprawę syna Kazimierza Leszka Białego. Do starcia doszło niedaleko Jędrzejowa nad rzeczką Mozgawą. Oddziały posiłkowe książąt śląskich spóźniły się na pole bitwy i przybyły w chwili, kiedy zasadnicza bitwa zakończyła się już nierozstrzygniętym rezultatem. Mieszkowi nie dane było powrócić spokojnie do domu. Niespodziewanie na opustoszałym polu bitwy pojawił się również palatyn sandomierski Goworek i rozegrana wówczas na pobojowisku druga bitwa zakończyła się świetnym zwycięstwem Ślązaków. Wobec jednak wcześniejszego wycofania się do Wielkopolski Mieszka Starego, zwycięstwo to przyniosło wyłącznie korzyści w kategoriach prestiżowych (nie licząc wziętego okupu za pojmanych w bitwie dostojników sandomierskich).
[edytuj] Książę Opola
W 1201 r. po śmierci bratanka Jarosława, księcia opolskiego i biskupa wrocławskiego, oraz brata Bolesława korzystając z trudności związanych z przejęciem władzy przez Henryka Brodatego Mieszko siłą zajął księstwo opolskie. Zmiana ta okazała się trwała i księstwo opolskie na stałe zostało połączone z raciborskim. Jedyna zmiana nastąpiła krótko przed śmiercią Mieszka, gdy za 1000 grzywien srebra zwrócił bratankowi, księciu wrocławskiemu Henrykowi Brodatemu kasztelanię otmuchowską.
[edytuj] Książę Krakowa
Konflikt Mieszka Plątonogiego z Henrykiem Brodatym został dość szybko zażegnany i już w pierwszym dziesięcioleciu XIII w. widzimy zgodną współpracę stryja z bratankiem. Już wkrótce zaowocowało to największym triumfem w życiu Mieszka. 9 czerwca 1210 r. papież Innocenty III na wniosek niewymienionego z imienia księcia śląskiego (a mógł to być tylko Henryk Brodaty, gdyż tylko on używał takiego tytułu) postanowił pod groźbą klątwy przywrócić zasadę senioratu. W całym kraju zapanowała konsternacja, a arcybiskup gnieźnieński zwołał synod do Borzykowej, gdzie miano spróbować zaradzić powstałemu problemowi. Mieszko zamiast do Borzykowej, korzystając z poparcia możnego rodu Gryfitów, udał się na czele armii do Krakowa, gdzie wobec chaosu decyzyjnego został wpuszczony. Był to już ostatni triumf księcia. Mieszko I Plątonogi zmarł 16 maja 1211 r. i został pochowany najprawdopodobniej w katedrze krakowskiej (informację o tym podał dopiero Jan Długosz.
[edytuj] Donacje książęce
Plątonogi rezydował głównie w Raciborzu, gdzie uruchomił m.in. mennicę bijącą brakteaty z napisem Milost. W 1202 r. wraz z żoną ufundowali opactwo norbertanek w Rybniku przeniesione później przez syna Kazimierza do Czarnowąsów pod Opolem. Był również opiekunem i fundatorem klasztorów w Trzebnicy, Ołbinie, Tyńcu i Miechowie, co świadczy o szerokich horyzontach politycznych raciborskiego Piasta, gdyż miejscowości, w których znajdowały się wymienione klasztory, położone były w sąsiednich księstwach, często będących pod panowaniem skłóconych z Mieszkiem władców. Po śmierci Mieszka księstwo opolsko-raciborskie przejął jego syn Kazimierz. Do Krakowa powrócił Leszek Biały.
[edytuj] Rodzina
[edytuj] Małżeństwo i potomstwo
Mieszko Plątonogi ożenił się w latach 1170-1178 z Ludmiłą. Ze względu na imię przypuszcza się, że pochodziła z Czech. Wysunięto hipotezę, że była prawdopodobnie córką Ottona III, księcia ołomunieckiego, i Durancji, zapewne córki wielkiego księcia kijowskiego Mścisława I[8]. Pojawiły się też mniejszościowe hipotezy, że mogła być córką Sobiesława I, księcia czeskiego, albo Konrada II, księcia znojemskiego[9] lub Włodzimierza, księcia ołomunieckiego[10].
Z tego małżeństwa pochodzili:
- Kazimierz I (ur. w okr. 1178–1180, zm. 13 V 1230), książę opolsko-raciborski,
- Ludmiła (ur. ?, zm. 24 stycznia (rok?)),
- Agnieszka (ur. ?, zm. 9 maja (rok?)),
- Eufrozyna (ur. ?, zm. 25 maja (rok?)), księżniczka opolska,
- Ryksa (ur. ?, zm. ?).
[edytuj] Genealogia
| Bolesław III Krzywousty ur. 20 VIII 1086 zm. 28 X 1138 |
Zbysława Światopełkówna ur. w okr. 1085–1090 zm. zap. 1144 |
Leopold III Święty ur. 1073 zm. 15 XI 1136 |
Agnieszka von Waiblingen ur. 1072 zm. 24 IX 1143 |
||||||||||
| Władysław II Wygnaniec ur. 1105 zm. 30 V 1159 |
Agnieszka Babenberg ur. ok. 1111 zm. 24 lub 25 I 1160–1163 |
||||||||||||
| Ludmiła ur. ? zm. 20 X po 1210 OO w okr. 1170–1178 |
Mieszko I Plątonogi (ur. w okr. 1131–1146 zm. 16 V 1211) |
||||||||
| Kazimierz I ur. w okr. 1178–1180 zm. 13 V 1230 |
Ludmiła ur. ? zm. 24 I (rok?) |
Agnieszka ur. ? zm. 9 V (rok?) |
Eufrozyna ur. ? zm. 23 lub 25 V (rok?) |
Ryksa ur. ? zm. ? |
|||||
[edytuj] Data śmierci
Mieszko Plątonogi zmarł 16 maja 1211 roku. Pojawiła się mniejszościowa hipoteza, że datę roczną śmierci tego księcia należy przesunąć z 1211 na 1206 rok[11].
Przypisy
- ↑ N. Mika, Jaki przydomek nosił Mieszko, syn Władysława Wygnańca? [w:] Sacra Silentii provincia. 800 lat powstania dzielnicowego księstwa opolskiego (1202-2002), pod red. A. Pobóg-Lenartowicz, Opole 2003, s. 93-100.
- ↑ J. Horwat, Książęta górnośląscy z dynastii Piastów, s. 20.
- ↑ J. Wyrozumski, Dzieje Polski piastowskiej, Kraków 1999, wg indeksu; J. Horwat, Książęta górnośląscy z dynastii Piastów, s. 20.
- ↑ K. Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, t. 3, s. 50-51.
- ↑ G. Labuda, Uzupełnienia do genealogii Piastów szczególnie śląskich, "Sobótka", t. 18, 1963, s. 12.
- ↑ Władysław Dziewulski, Bułgarka księżną opolską?, Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii, Wrocław 1969, z. 2, s. 165
- ↑ J. Bieniak, Powstanie księstwa opolsko-raciborskiego jako wyraz przekształcenia Polski w dzielnicową poliarchię, (w:) Sacra Silentii provincia. 800 lat powstania dzielnicowego księstwa opolskiego (1202-2002), pod red. A. Pobóg-Lenartowicz, Opole 2003, s. 54.
- ↑ W. Brzeziński, Pochodzenie Ludmiły, żony Mieszka Plątonogiego. Przyczynek do dziejów czesko-polskich w drugiej połowie XII w. (w:) Europa Środkowa i Wschodnia w polityce Piastów, pod red. K. Zielińskiej-Melkowskiej, Toruń 1997, s. 213-219.
- ↑ J. Horwat, Książęta górnośląscy z dynastii Piastów, s. 21-22.
- ↑ N. Mika, Mieszko syn Władysława II Wygnańca, książę raciborski i pan Krakowa – dzielnicowy władca Polski, Racibórz 2006, s. 86-90.
- ↑ E. Rymar, Kiedy Mieszko Plątonogi panował w Krakowie?, "Roczniki Historyczne", t. 65, 1999, s. 7-25.
[edytuj] Bibliografia
- Oswald Balzer Walka o tron krakowski w latach 1202 i 1210/11, 1894
- Horwat J., Książęta górnośląscy z dynastii Piastów, Ruda Śląska 2005, s. 19-22.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Drzewo genealogiczne Mieszka I Plątonogiego
- O Mieszku Plątonogim w: Montes Tarnovicensis
