Monasterzyska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta na Pokuciu. Zobacz też: Monasterzyska na Bracławszczyźnie.
Monasterzyska
Herb
Herb Monasterzysk
Państwo  Ukraina
Obwód tarnopolski
Populacja (2012)
• liczba ludności

6117
Nr kierunkowy +380 3555
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Monasterzyska
Monasterzyska
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Monasterzyska
Monasterzyska
Ziemia 49°04′N 25°07′E/49,066667 25,116667Na mapach: 49°04′N 25°07′E/49,066667 25,116667
Portal Portal Ukraina

Monasterzyska[1] (ukr. Монастириська) – miasto na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu monasterzyskiego, do 1945[2] w Polsce, w województwie tarnopolskim, w powiecie buczackim, siedziba gminy Monasterzyska.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Monasterzyska leżą nad rzeką Koropiec. Od połowy XIV wieku (województwo ruskie) do 1792 roku miasto należało do Rzeczypospolitej, założono je w roku 1454, od 1772 do 1918 pod zaborem austriackim wchodziło w skład austriackiej prowincji Galicja. W II Rzeczypospolitej miasto znajdowało się w powiecie buczackim województwa tarnopolskiego. Od 1991 miasto na Ukrainie. W okresie międzywojennym miasto wielowyznaniowe (rzymskokatolickie, greckokatolickie, żydowskie, protestanckie) i wielonarodowościowe (Polacy, Ukraińcy, Żydzi i w mniejszości Niemcy oraz Węgrzy).

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

1433 i 1437 – Monasterzyska własnością rycerza Zygmunta

1454 – 1465 – Monasterzyska własnością rodziny Buczackich-Jazłowieckich

1498 – miasto zniszczone przez najazd Mołdawian i Turków

1552 – wybudowano kamienny zamek

1578 – Monasterzyska oblegane przez Tatarów i Turków

1621 – zmieszczenie zamku w Monasterzyskach przez Tatarów

1629 – Stanisław Lubomirski pokonał w bitwie pod Monasterzyskami hordy Tatarów krymskich.

1630 – od tego roku właścicielem Monasterzysk była rodzina Potockich, która przebudowała zamek na pałac.

1655 - powstanie Chmielnickiego, Monasterzyska oblegane przez wojska kozackie pod dowództwem Ivana Bohuna. W lutym 1653 odbyła się bitwa o Monasterzyska podczas Powstania Chmielnickiego. Monasterzyska były oblegane przez wojska polskie Stefana Czarnieckiego (sam dowódca został ranny w podniebienie); miasta bronił Iwan Bohun. Wojska polskie poniosły klęskę i na pewien czas zaprzestały działań wojennych.

1809 – kwiecień - październik, wojna polsko-austriacka, jako część wojen polsko-napoleońskich, toczyła się również w Galicji.

1809 - w Monasterzyskach kwaterował oddział pułkownika Piotra Strzyżowskiego (Strzyżewskiego).

1841 – epidemia Tyfusu w Monsterzyskach (wielu mieszkańców zmarło – zapisy w metrykach parafii rzymskokatolickiej w Monasterzyskach).

1844 – Właścicielem Monasterzysk był Przemysław Potocki, syn Antoniego i Róży z Potockich, ożeniony z Teresą Sapieżanką. W tymże roku sprzedał on Monasterzyska wraz z folwarkami Berezówka, Czechów, Huta Stara i Nowa, Słobótka Górna i Wyczółki Karolowi Bako de Hette. Według innych źródeł[jakich?] przejął on Monasterzyska jako posag swej żony z linii Potockich, a wdowy po Korytkowskim. Karol Bako de Hette wybudował w Monasterzyskach piekarnię, koszary i stajnie dla kawalerii. Założył także papiernię, poruszaną wodą.

1854 - garnizon husarii Austriackiej (nr regimentu 15) rozpoczyna stacjonowanie w Monasterzyskach. Stacjonował podobno przez jeden rok, później byli tu dragoni.

przed 1866 - w Monasterzyskach powstaje Fabryka Tytoniu i Cygar. W sprawozdaniu za okres 1866-1870 podano, że fabryka ta, przerabiająca tytoń krajowy oraz węgierski, turecki i amerykański, zatrudniała około 500-800 osób (głównie kobiet). Przy fabryce był szpital dla chorych robotników. Fabryka funkcjonuje do dzisiaj. Według innych źródeł[jakich?] fabryka tytoniu została założona w 1797 roku przez Karola Bako. W późniejszym okresie była to rządowa fabryka austriacka produkująca tytoń i cygara, z główną dyrekcją w Wiedniu

1867 - Karol Bako de Hette odsprzedał Monasterzyska Józefowi Marcinowi Młodeckiemu h. Półkozic, synowi Kazimierza Młodeckiego (zm. 1854 r.) i Doroty Potockiej-Młodeckiej. Józef Młodecki z żony Doroty ks. Lubomirskiej miał troje dzieci: Marię Młodecką–Potocką (żona Artura hr. Potockiego z Buczacza), Jadwigę Młodecką (niezamężna) i Władysława Młodeckiego (1870-1925), następnego dziedzica posiadłości ziemskiej Monasterzysk. Władysław miał dwoje dzieci: Stefana Młodeckiego (1903 r. Koszowa – ok. 1980) i Józefa Młodeckiego (1898 r. Koszowa – po 1945 r. Kraków), który był kolejnym dziedzicem Monasterzysk, kawaler, bezdzietny.

1872 – epidemia cholery w Monasterzyskach (w księgach metrykalnych zgonów wielu mieszkańców zmarło na cholerę)

1884 - 15 listopada, otworzono linię kolejową Stanisławów-Buczacz (przez Monasterzyska).

1888 – ogłoszenie generalnej dyrekcji K. K. Fabryki Tytoniu w Wiedniu (Tabakregie) zamieszczone w Gazecie Lwowskiej dotyczące przetargu na rozbudowę fabryki.

1894 - Monadterzyskom groziła epidemia cholery.

1903 – pożar w mieście, wielkie szkody, zachował się kościół. Największe straty w wioskach Folwarki i Berezówka.

Dobra ziemskie Monasterzyska[edytuj | edytuj kod]

Z Monasterzyskami związana była szlachecka rodzina Potockich. W 1844 roku ostatni właściciel dóbr Monasterzyska, Przemysław Potocki sprzedał je, wraz z folwarkami Berezówka, Czechów, Huta Stara i Nowa, Słobódka Górna i Wyczółki, Karolowi Bako de Hette. Nowy właściciel wybudował w Monasterzyskach piekarnię, koszary i stajnie dla kawalerii.

1867 - Karol Bako de Hette sprzedał Monasterzyska Józefowi Marcinowi Młodeckiemu herbu Półkozic.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • warowny zamek istniał do połowy XVIII w. Ludwika Potocka wydzierżawiła zamek rządowi Austrii na fabrykę tytoniu. Niebawem zamek spłonął i nie został odbudowany[3]
  • pałac wybudowany w stylu klasycystycznym, w 1780 r. przez Ludwikę Potocką przetrwał do 1914 r., kiedy spłonął podpalony przez Kozaków. W 1918 r. rozpoczęto odbudowę obiektu, której nie dokończono[3]
  • cmentarz rzymskokatolicki. W mieście znajduje się jeden z największych polskich cmentarzy na Podolu, liczący ponad 2000 kamiennych nagrobków, kaplica grobowa Potockich oraz kwatera wojskowa, na której spoczywają powstańcy styczniowi z 1863 oraz legioniści polscy z okresu walk 1914-1918. Obiekt ten w 2006 był w złym stanie i wymagał natychmiastowej konserwacji.
  • cmentarz greckokatolicki
  • cmentarz żydowski
  • kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Obecny, murowany kościół wybudowano w połowie XVIII wieku w miejscu wcześniejszego drewnianego. Fundatorem kościoła był prawdopodobnie Józef Potocki (hetman koronny) lub Bazyli Potocki. Konsekracja w 1751 roku dokonana przez Michała Kunickiego.
  • wjazd do miasta zapewniały niegdyś Brama Bystrzycka i Brama Podolska. Najokazalszą ze świątyń jest dawny katolicki kościół Wniebowzięcia NMP z 1751 - obecnie cerkiew prawosławna.

Znane postacie pochodzące z Monasterzysk[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 6.
  2. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
  3. 3,0 3,1 Roman Aftanazy: Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, T. 7, wyd. 2 przejrzane i uzupełnione, Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wrocław, Warszawa: 1995, s. 125-128.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]