Krzemieniec (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta na Ukrainie. Zobacz też: Krzemieniec.
Krzemieniec
Крем’янець, Кременець
Widok miasta z ruin zamku w Krzemieńcu
Widok miasta z ruin zamku w Krzemieńcu
Herb
Herb Krzemieńca
Państwo  Ukraina
Obwód tarnopolski
Prawa miejskie 1438
Burmistrz Ołeksij Kowalczuk
Powierzchnia 31 km²
Populacja (2001)
• liczba ludności
• gęstość

21 624
698 os./km²
Nr kierunkowy +380 3546
Kod pocztowy 47003
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Krzemieniec
Krzemieniec
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Krzemieniec
Krzemieniec
Ziemia 50°05′N 25°43′E/50,083333 25,716667Na mapach: 50°05′N 25°43′E/50,083333 25,716667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Krzemieniec w Wikicytatach
Portal Portal Ukraina

Krzemieniec[1], Krzemieniec Wołyński (ukr. Крем’янець (Kremjaneć), Кременець (Kremeneć), łac. Cremenecia) – miasto w obwodzie tarnopolskim, rejonie krzemienieckim Ukrainy, u podnóża Wzgórz Krzemienieckich na Wołyniu.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Krzemieńcu
Zamek w Krzemieńcu
Zamek w Krzemieńcu

W okresie II RP z inicjatywy miejscowego nauczyciela Liceum Krzemienieckiego Ludwika Gronowskiego powstała Wołyńska Szkoła Szybowcowa słynna w całej Polsce. Tutaj kurs szybowcowy odbywała m.in. córka marszałka Józefa Piłsudskiego - Jadwiga Piłsudska

3 lipca 1941 r., dzień po zajęciu Krzemieńca przez Wehrmacht, w mieście doszło do antysemickiego pogromu dokonanego przez nacjonalistów ukraińskich, w którym zginęło od 300 do 500 Żydów[10]. Pretekstem do pogromu było wymordowanie przez NKWD w więzieniu w Krzemieńcu około 100-150 więźniów (głównie Ukraińców, lecz także Polaków) tuż przed wycofaniem się Sowietów z miasta[11].
28 lipca 1941 r. na podstawie listy ułożonej przez nacjonalistów ukraińskich, Niemcy aresztowali przedstawicieli inteligencji polskiej z Krzemieńca, głównie nauczycieli Liceum Krzemienieckiego. W dniach 28-30 lipca 1941 r. 30 z tych osób zostało przez Niemców rozstrzelanych pod Górą Krzyżową[11].
1 marca 1942 r. Niemcy utworzyli w Krzemieńcu getto dla ludności żydowskiej. W sierpniu 1942 roku getto zostało „zlikwidowane” przez Sicherheitsdienst, niemiecką żandarmerię i złożony z Ukraińców Schutzmannschaft. Żydów w liczbie ok. 8 tys. rozstrzeliwano w rejonie dawnej fabryki tytoniowej i wrzucano do dołów i rowów[12]. W celu wygonienia Żydów z kryjówek getto zostało podpalone[13]. Trwający kilka dni pożar zniszczył zabytkowe centrum miasta[14].
  • 1945-1991 – w składzie Ukraińskiej SRR
  • od 1991 miasto należy do Ukrainy
  • w 2002 otwarto w Krzemieńcu Muzeum Juliusza Słowackiego. Remont budynku przeznaczonego pod muzeum trwał dwa lata. Polska na jego remont przeznaczyła milion dolarów[15].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabytki
Liceum w Krzemieńcu
Liceum w Krzemieńcu
  • zamek w Krzemieńcu
  • zespół klasztorny oo. jezuitów
    • klasztor jezuitów - Liceum Krzemienieckie jest najbardziej charakterystyczną budowlą Krzemieńca, która powstała w latach 1731-1753[16] według projektu architekta – jezuity Pawła Giżyckiego z fundacji książąt Wiśniowieckich.
    • kościół pw. św. Ignacego Loyoli i św. Stanisława. Po kasacji zakonu jezuitów w 1773 r. kościół zamieniono w parafialny, a następnie w 1832 roku w cerkiew prawosławną[17], kiedy to został odebrany katolikom, którzy odzyskali go w 1920 roku w czasach II Rzeczypospolitej.
  • katolicki kościół pw. św. Stanisława Biskupa z lat 1853-1857 został wybudowany na wzór kościoła św. Katarzyny w Sankt Petersburgu. Wewnątrz znajduje się pomnik Juliusza Słowackiego. Do jego zachowania w czasach sowieckich przyczynili się miejscowi Polacy, przekonując Rosjan, że chodzi tu o upamiętnienie „rewolucyjnego poety”. Po roku 1946 budowla używana była jako sala sportowa. Obecnie kościół zamieniono na cerkiew Przemienienia Pańskiego jako własność Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego[18]
  • kościół, który jako fara został przekazany franciszkanom w początkach XVII w., ufundowała w roku 1538 królowa Bona Sforza. Franciszkanów sprowadził biskup łucki Marcin Szyszkowski. Istniejącą dziś świątynię ufundowali w 1606 Książęta Wiśniowieccy i Zbarascy – oni sfinansowali też budowę klasztoru. Kościół znacznie przebudowano i powiększono w połowie XVII w. Wówczas też powstała dzwonnica. W roku 1832 w ramach represji po upadku powstania listopadowego, klasztor zamknięto, a świątynię przekazano wiernym prawosławnym. Obecnie sobór pw. św. Mikołaja
  • żeński monaster Objawienia Pańskiego stoi przy ulicy Szewczenki (do 1939 Szerokiej). Jest on kontynuatorem tradycji prawosławnego klasztoru założonego w 1636, który w XVIII w. został przejęty przez jezuitów, następnie przekazany bazylianom. W 1805[19] Tadeusz Czacki doprowadził do przeniesienia zakonników do budynków osiemnastowiecznego klasztoru reformatów (ufundowany w 1750 przez Stanisława Potockiego, wojewodę poznańskiego), zaś dawny obiekt klasztorny włączył do kompleksu budynków Liceum Krzemienieckiego. Bazylianie działali w Krzemieńcu do 1832, gdy w ramach represji po powstaniu listopadowym decyzją władz carskich budynek został przejęty na katedrę przez Rosyjski Kościół Prawosławny i przebudowany w stylu bizantyjskim. W czasach II Rzeczypospolitej rezydował tutaj prawosławny biskup wołyński[20][21]
  • Bliźniaki Krzemienieckie – dwie złączone kamienice z przełomu XVII i XVIII wieku, znajdują się w centralnym punkcie miasta.
  • cmentarze
  • synagoga

Znane osoby związane z miastem[edytuj | edytuj kod]

Wystawa plenerowa – Krzemieniec. Fotografie z lat 1929-1939 – na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie (26 października 2012) na fotografii widoczna plansza ze zdjęciami fotografów: Henryka Hermanowicza, Ludwika Gronowskiego i Stanisława Sheybala


Miasta partnerskie

Zobacz też

Przypisy

  1. Elżbieta Chudorlińska (oprac.): Nazewnictwo geograficzne świata. Z. 11 cz. 1, Europa. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 233. ISBN 978-83-254-0463-5.
  2. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  3. 3,0 3,1 3,2 Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. IV. Warszawa: 1883, s. 776-780.
  4. Кременець w: Енциклопедія історії України: Т. 5. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. - Київ 2010, Wyd. «Наукова думка». ISBN 966-00-0632-2 s.312
  5. Кременець w: Енциклопедія історії України: Т. 5. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. - Київ 2010, Wyd. «Наукова думка». ISBN 966-00-0632-2 s.312
  6. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. IV. Warszawa: 1883, s. 776-780.
  7. Ewakuacja wojsk Ober-Ostu.
  8. Por. Traktat ryski.
  9. Główny Urząd Statystyczny, Statystyka Polski, Seria C, z.70 Drugi powszechny spis ludności z 9.XII.1931 Województwo wołyńskie tabela 12 s. 28 wersja elektroniczna.
  10. Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6, s. 478.
  11. 11,0 11,1 Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945, Warszawa 2000, s. 478.
  12. Холокост на территории СССР: Энциклопедия, op.cit.
  13. Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo..., op.cit., s. 479.
  14. Grzegorz Rąkowski, Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część I. Wołyń.
  15. Głos Kresowian. Biuletyn Informacyjny Kresowego Ruchu Patriotycznego. nr 18. s. 35
  16. jako data zakończenia budowy podawany jest też rok 1742
  17. Tokarski J.: Lwów i okolice. Bielsko-Biała: Pascal, 2007, s. 339-340. ISBN 978-83-7304-776-1.
  18. J. Tokarski, 'Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Ukrainie, t. 2, Burchard Edition 2001, ISBN 83-87654-11-6, s. 119.
  19. Dylewski w przewodniku po Ukrainie podaje datę 1807.
  20. U. Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 129–. ISBN 978-83-7431-127-4.
  21. J. Tokarski, Ilustrowany przewodnik..., s. 120.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Julian Ursyn Niemcewicz, „Juljana Ursyna Niemcewicza, podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte”, wydawcy A. Franck; B. M. Wolff, Petersburg 1858, s. 191-199 Czytaj
  • Кременець w: Енциклопедія історії України: Т. 5. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. - Київ 2010, Wyd. «Наукова думка». ISBN 966-00-0632-2
  • Jan Skłodowski, Krzemieniec - Ateny Wołyńskie = Wolyn Athens, Warszawa, "Ad Oculos" 2006

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]