Muranów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Herb Śródmieścia Muranów
osiedle Śródmieścia
Miasto Śródmieście (Warszawa)
Status osiedle
Przewodniczący Rady Osiedla Wiesław Marian Aleksandrowicz
brak współrzędnych
Strona internetowa
Muranów na tle sąsiednich obszarów MSI
Bloki Muranowa Południowego
Biurowce Intraco I i North Gate
Ul. Nowolipki w 1941

Muranów – historyczna część miasta Warszawy położone w dzielnicach Wola i Śródmieście.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

W 1686 Włoch Józef Szymon Bellotti, nadworny architekt polskich królów Michała Korybuta-Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego, zbudował pałacyk i nazwał go na pamiątkę wysepki Murano, która należała do jego ojczystej Wenecji.

Weneckie pochodzenie nazwy Muranów jest w tym kontekście gorzką ironią historii, bowiem słowo „getto” zostało użyte po raz pierwszy właśnie w Wenecji w 1516[1].

Muranów znajduje się w centralnej części Warszawy, a jego granice wyznaczają Aleja „Solidarności” i ul. Leszno od południa, ul. Okopowa od zachodu, tory kolejowe od północy oraz ulice Bonifraterska i Miodowa od wschodu.

Administracyjnie leży w zasięgu dwóch dzielnic: Woli oraz Śródmieścia. W oficjalnym Miejskim Systemie Informacji Muranów podzielony został na dwa obszary. Jego zachodnia część (położona na Woli) w MSI funkcjonuje pod nazwą Nowolipki, zaś wschodnia pod nazwą Muranów. Pomysłodawcy wprowadzili nową, ahistoryczną nazwę. W zamierzeniu autorów MSI nie chcieli, by ta sama nazwa osiedla funkcjonowała w dwóch dzielnicach. Odrzucono nazwy Muranów Wolski, Muranów Zachodni, Nowy Muranów. Obszar ten nazwę wziął od jednej z ulic. Decyzja ta spotkała się z niezrozumieniem. Nowolipki nie nawiązują do żadnej historycznej jurydyki (na obszarze tym funkcjonowały Leszno, Parysów i Nowolipie).

Utworzone w 2011 r. Osiedle Muranów – jednostka pomocnicza dzielnicy Śródmieście m. st. Warszawy – swoim zasięgiem obejmuje obszar mniejszy względem obszaru MSI.

Na obszarze historycznego Muranowa wyróżnić można inne jednostki urbanistyczne: Muranów Południowy, Wielądka, Parysowska, Świętojerska, Leszno, Nowolipie, Muranów Północny, Osiedle Prezydenckie, Osiedle Stawki, Osiedle Inflancka.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze osiedle mieszkalne powstało na tym terenie w XVII wieku. Tereny obecnego Muranowa zajmowały jurydyki: Wielądka, Parysowska, Świętojerska, Leszno, Nowolipie oraz Szymanowska. Jurydyki posiadały własną administrację (ratusz), prawa miejskie, osadnictwo. Spełniały zadanie współczesnych przedmieść. Rozwijały się na wąskich pasach ziemi, wzdłuż działek rolnych, wytyczonych prostopadle do Wisły. Obecny przebieg ulic przypomina owe dawne prywatne miasteczka. Początkowo jurydyki zasiedlane były przez ludność niemiecką, co dało początek wielokulturowości Muranowa.

W XIX wieku tereny współczesnego Muranowa zostały zasiedlone przez ludność żydowską, pochodzącą głównie z Litwy i Białorusi. Językami ulicy stały się jidysz, hebrajski oraz rosyjski. U progu XX wieku cała dzielnica była miastem w mieście, w dodatku pełnym skrajnych kontrastów. W 1916 roku zabudowa była bardzo gęsta, a obiekty o charakterze przemysłowym występowały na przemian z zabudową mieszkaniową. Na terenie dzielnicy znajdowało się kilka budynków o określonych funkcjach, jak np. Pałac Mostowskich, Pawiak i jego oddział kobiecy na ul. Dzielnej zwany potocznie Serbią, zajezdnia tramwajowa przy pl. Muranowskim, bocznice kolejowe wzdłuż ul. Dzikiej, kilka budynków szkół oraz szpital św. Zofii przy końcu ul. Żelaznej. W okresie międzywojennym ludność dzielnicy stanowiła 90 proc. ludność żydowska. Ogólna liczba ludności osiągnęła 300 tys. Miejscami zabudowa była tak gęsta, że przypadało 1000 osób na kilometr kwadratowy. Była to hermetyczna dzielnica, o specyficznym charakterze, określana mianem Północnej. Jej granice wyznaczały: na północy tory kolejowe w rejonie dzisiejszej ulicy Stawki, na zachodzie Okopy Lubomirskiego (obecnie ulica Okopowa), na wschodzie Ogród Krasińskich, a na południu ulica Leszno (granica południowa była dość płynna). Ludność żydowska osiedlała się także na Grzybowie i Mirowie.

Targ w getcie, ul. Leszno i Nowolipie
Tramwaj w dawnym gettcie, skrzyżowanie Karmelickiej i Leszno
Powstańcy w getcie w 1943 roku

Dominacja ludności żydowskiej wpłynęła na decyzję o włączeniu Muranowa do getta podczas II wojny światowej. 16 listopada 1940 roku getto zostało zamknięte i odcięte od świata oraz otoczone murem. Jedynym obszarem nie włączonym do getta były okolice ul. Leszno (al. Solidarności, tereny parafii kalwińskiej i szpitala ewangelickiego), okolice Arsenału, Ogród Krasińskich oraz tereny na północ od ul. Stawki. Uwięzionym w nim Żydom pomagała Żegota. W getcie istniała konspiracyjna Żydowska Organizacja Bojowa, której celem była walka z niemieckim okupantem. Ostatecznie ona i jej przywódca Mordechaj Anielewicz w 1943 r., w wigilię żydowskiego święta Paschy, doprowadzili do wybuchu powstania w getcie. Po upadku powstania zrównano z ziemią cały Muranów zostawiając jedynie kościół św. Augustyna, kilka budynków przy ul. Stawki, Dzikiej, Żelaznej, Wroniej, oraz wypalone ściany wojskowego więzienia śledczego Gęsiówka.

Kolejnych zniszczeń dokonano w trakcie działań powstania warszawskiego i po jego upadku. 21 sierpnia 1944 r. grupy powstańcze wycofały się z Muranowa. Niemcy w odwecie wymordowali ok. 200 osób, których podejrzewali o związki z powstańcami.

Po zakończeniu wojny, Muranów został odbudowany bezpośrednio na gruzach getta, co jest przyczyną jego charakterystycznej pagórkowatości[2].

Obiekty niezachowane[edytuj | edytuj kod]

Budynki zniszczone przed II wojną światową[edytuj | edytuj kod]

Budynki zniszczone w wyniku działań wojennych[edytuj | edytuj kod]

Widok z wieży kościoła św. Augustyna w 1945

Budynki zburzone po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Więzienie Gęsiówka w 1944 r.
  • Ratusz jurydyki Leszno – al. Solidarności 103, dawne Leszno 29, mimo że ocalał po wojnie, w czasie odbudowy ulicy rozebrano go
  • Budynek byłych zabudowań Koszar Artylerii Koronnej (zwane także Koszary Wołyńskie), byłego przedwojennego więzienia wojskowego do 1939 roku i późniejszej siedziby w czasie wojny Judenratu na terenie naprzeciwko Pomnika Bohaterów Getta w Warszawie – dawniej przy ulicy Zamenhofa 19, róg Gęsiej
  • Gęsiówka – ocalałe resztki obozu rozebrano w latach 60. XX wieku, dawna ul. Gęsia 24, róg ul. Lubeckiego
  • Fabryka Kamlera, ul. Dzielna

Dawne cmentarze[edytuj | edytuj kod]

Dawne ulice[edytuj | edytuj kod]

Ulice nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

  • Więzienna (okolice Pawiaka)
  • Kupiecka (okolice współczesnej Miłej)
  • Esplandowa (okolice współczesnej Inflanckiej)
  • Przebieg (okolice współczesnego pl. Muranowskiego)
  • Ostrowska (okolice współczesnej Miłej)
  • Libelta (okolice współczesnej Miłej)
  • Wołyńska (okolice współczesnej Nalewki)
  • Meiselsa (okolice współczesnej Nalewki)
  • Mylna (okolice współczesnej Nowolipie)
  • Nowowołńska (okolice współczesnej Niskiej)
  • Gliniana lub Glinki(okolice współczesnej Niskiej)
  • Sochaczewska (okolice współczesnej Niskiej)
  • Kampinowska (okolice współczesnej Okopowej)
  • Zielona (okolice współczesnej Inflanckiej)
  • pl. Parysowski (okolice współczesnej Dzikiej)
  • Sierakowska (okolice współczesnej Inflanckiej)
  • Rogatki Powązkowskie (okolice współczesnej Okopowej)
  • Załuskich (okolice współczesnego pl. Bankowego)
  • pl. Broni (okolice współczesnej Stawki)
  • Szczęśliwa (okolice współczesnego ronda „Radosława”)
  • Nowodzika (okolice współczesnego ronda „Radosława”)
  • Błońska (okolice Arkadii)

Nowe nazwy ulic[edytuj | edytuj kod]

  • Nowokarmelicka, Parysowska, Druckiego-Lubeckiego, obecnie część al. Jana Pawła II
  • Nalewki, zachowała się tylko część dawnej ulicy pod nazwą Bohaterów Getta

Współczesna architektura[edytuj | edytuj kod]

Muranów - 1945 r.
Muranów - 1945 r.
Widok na Muranów od strony Metra Dworzec Gdański

Budowę osiedli mieszkalnych na terenie Muranowa rozpoczęto od wyrównania gruzów po budynkach getta. Zalegający na obszarze ok. 200 hektarów gruz stanowił ok. 3-4 mln m³. Wysokość górek dochodziła do 3 m.

Według koncepcji architekta Bohdana Lacherta do budowy użyto bloczków z gruzobetonu. W zamierzeniu miało to być miasto-pomnik, powstałe na gruzach i z gruzów[8]. Bohdan Lachert podkreślał, że decyzję tę podjął świadomie, nie kierował się pragmatyzmem lub brakiem miejsca pod wywóz gruzu[9]. Niektóre budynki zostały zrealizowane w układzie galeriowym, co miało przynieść oszczędności na klatkach schodowych.

Pierwsze domy Lachert kazał zostawić nieotynkowane. Początkowy sino-różowy odcień murów został jednak z czasem otynkowany, gdyż wygląd budynków przeszkadzał nowym mieszkańcom[10]. Dzielnica stała się symbolem nieobecności Żydów warszawskich i pamięci po nich[11].

Lachert początkowo zaprojektował osiedle w stylu modernistycznym. Pod wpływem Bolesława Bieruta dokonano jednak zmian eksponujących sztukę socrealizmu. Osiedle miało mieć charakter kolektywny. Nie odbudowano nic z przedwojennej architektury. Całkowicie odcięto się od historii, co doprowadziło do wyburzeń nielicznych na tym terenie pozostałości przedwojennej zabudowy. Osiedle było symbolem świata, który bezpowrotnie odszedł. Muranów został całkowicie zrównany z ziemią. Inne dzielnice posiadały chociaż ruiny, szkielety, zarys dawnych budynków. Na Muranowie ocalały pojedyncze elementy. Nigdy nie prowadzono tu systematycznych ekshumacji i nadal zdarza się, że podczas budów na Muranowie znajdowane są ludzkie kości, jak to się stało podczas budowy centrum handlowego „Arkadia”.

Początkowo wszystkie budynki nowych osiedli miały ujednolicone szczegóły elewacji. Z biegiem lat pojawiały się nawiązujące do tradycji ludowej – w dalszym ciągu zachowujące socrealistyczną treść – detale.

Pierwsze mieszkania w okolicy ul. Żelaznej, z galeriami zamiast korytarzy, oddano do użytku już w 1950. Dostali je: Franciszek Klapiński, dozorca 6 nowych bloków, który oprowadzał świeżych lokatorów po nowych budynkach; przodownik pracy z Mostostalu, budowniczy mostu Śląsko-Dąbrowskiego Stanisław Korycki oraz kontroler z Miejskich Zakładów Komunikacyjnych Marian Jackowski.

Dokończeniem dzieła Lecherta było dobudowywanie w latach 1959-1969 nowych bloków, których charakter nawiązywał do otoczenia. Ich autorami byli jego uczniowie: Wacław Eytner, Tadeusz Mrówczyński, Tadeusz Perzyński i Stanisław Rymaszewski.

Razem z budową osiedli wytyczano nowe ulice, zmieniano bieg starych. Najważniejszym ciągiem komunikacyjnym stały się arterie – obecna Jana Pawła II (północ-południe) i trasa W-Z, współczesna Al. Solidarności (wschód-zachód). By wybudować Trasę W-Z w 1962 przesunięto na szynach kościół Narodzenia NMP 21 metrów w głąb Muranowa[12]. Zburzono przy tym budynki klasztoru karmelitów trzewiczkowych[13].

Architektura później zrealizowanych osiedli jest bardziej zróżnicowana. Zostały zbudowane na poziomie ulic, już po wywiezieniu gruzów. Obiektem charakterystycznym jest tzw. osiedle Muranów II, czyli potężny blok mieszkalny kształtem przypominającym złączone: prostokąt, koło i trapez. Leży on w kwadracie ulic: gen. Władysława Andersa, Mordechaja Anielewicza, Ludwika Zamenhofa i Nowolipek. Wewnątrz znajdują się trzy podwórka, nazywane potocznie:

  • Milicyjniak, od sąsiedztwa z pałacem Mostowskich, siedzibą Komendy Stołecznej Policji.
  • Okrąglak, od kształtu z otwarciem na tzw. alejki i na skwer z Pomnikiem żołnierza I armii WP z roku 1963 według projektu Xawerego Dunikowskiego
  • Trzecie podwórko, po prostu nie posiadało nazwy.

Przez teren getta w latach 1948-1949 wybudowano składającą się z jednej jezdni i wydzielonego torowiska tramwajowego ulicę Marcelego Nowotki (obecnie Władysława Andersa) obudowaną monumentalnymi budynkami o klasycystycznej architekturze. Po upadku doktryny socrealizmu zaniechano realizacji wystroju, pozostawiając budynki bez projektowanego wykończenia. Mimo upływu ponad 50 lat nie zbudowano nawet drugiej jezdni, nie zrealizowano również planowanej wcześniej stacji metra A16 Muranów.

W latach 50. XX wieku u zbiegu obecnych ulic Andersa, Anielewicza i Świętojerskiej wybudowano potężne gmachy Osiedla Prezydenckiego. Wysokie na 6-8 pięter budynki przypominały zabudowania Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej i powstającej w tym samym czasie Stalinallee w Berlinie (dzisiejszej Karl-Marx-Allee). Zaprojektowano tu 9000 mieszkań o niewielkich metrażach dla potencjalnych 15 000 nowych warszawiaków.

Jedyną placówką dyplomatyczną mieszczącą się na Muranowie jest ambasada Chińskiej Republiki Ludowej. Funkcjonalistyczny budynek wybudowany w latach 1957-1959 zaprojektował Romuald Gutt[14]. Budynek otoczony jest rozległym ogrodem, który w zamierzeniu projektantki Aliny Scholtz przypominać ma ogrody azjatyckie.

Pierwszym powojennym muranowskim „centrum handlowym” były Warszawskie Pawilony Rzemieślnicze. Wybudowane w latach 1961-1965 przetrwały do dziś i funkcjonują jako Pasaż Muranów[15]. Współczesny Pasaż Muranów zaprojektował Józef Heliński. Ukończony został w 2008 r.

W 1967 r., przy ulicy Inflanckiej powstał letni basen odkryty. W 1977 r. zbudowano tymczasowe zadaszenie, które niezmienione pozostało do dziś[16].

Wśród nowych budynków dwa otrzymały tytuł Mistera Warszawy: blok osiedla Muranów Północny (ul. Niska 11, rok 1960, I nagroda), blok osiedla Muranów Północny (obecnie al. Jana Pawła II 68, rok 1962, II nagroda), Budynek Technikum Poligraficznego (ul. Stawki 14, rok 1968, I nagroda).

W 1975 r. po raz pierwszy przekroczono barierę 100 m. na Muranowie – Intraco.

W latach 70. powstało Osiedle Stawki z wysokimi na kilkanaście pięter wieżowcami. Zaprojektowane zostało przez Zofię Haman.

W 1999 r. otwarto Centrum Handlowe Klif (obecnie Dom Mody Klif) przy ul. Okopowej 58/72. W tym samym roku ukończono budynek mieszkalny przy Nalewki 8.

Wybudowana w 2000 r. Babka Tower był pierwszym mieszkalnym budynkiem Warszawy z wysokością ponad 100 m.

W 2004 r. na północnych obrzeżach Muranowa wybudowano Centum Handlowe Arkadia. W momencie otwarcia było to największe centrum handlowe Europy Środkowo-Wschodniej.

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat przygotowań do budowy Muzeum Historii Żydów Polskich

W sąsiedztwie Pomnika Bohaterów Getta powstaje Muzeum Historii Żydów Polskich. Zwyciężył projekt dwóch fińskich architektów: Rainera Mahlamäkiego oraz Ildariego Lahdemy. We wrześniu 2006 w miejscu, gdzie powstanie muzeum stanął namiot, w którym będą odbywały się wystawy i happeningi związane z muzeum. Będzie czynny aż do uruchomienia muzeum. Kamień węgielny pod budowę muzeum został wmurowany 26 czerwca 2007 roku[17]. W roku 2009 rozpoczęto prace budowlane.

W 2004 r. ukończono Stawki Residence, a w 2008 r. oddano do użytku Osiedle Inflancka. W tej samej okolicy powstał trójkątny Apartamenty Trio (2010 r.) i szklana 18. kondygnacyjna, wysoka na 60 metrów wieża Apartamentów Murano (planowane zakończenie na 2015 r.)[18]. Przy ul. Słomińskiego w 2006 r. zakończono budowę dwóch 65 metrowych wież M2. Rok później zakończono budowę 70 metrowych Apartamentów Gdański przy Słomińskiego 5.

Tereny na północ od ulicy Stawki są w trakcie szybkich przemian. Powstają nowe, wielkie inwestycje mieszkalne i biurowe. 17. kondygnacyjny ogromny gmach biurowy Gdański Business Center planowany jest na 2014 r. Dodatkowo w okolicach Arkadii planowany jest Balmoral Business Centre oraz Gdański Business Court. W budowie są też budynki mieszkalne przy Inflanckiej 15 i Stawki 8. Na placu przy Okopowej, Dzikiej, Jana Pawła II i Rondzie „Radosława” planuje się postawienie 120 metrowych wież Rafaello Tower.

Na Muranowie Południowym, na ul. Nowolipie pomiędzy starymi blokami Lecherta powstaje apartamentowiec Casa del Arte Murano autorstwa Krzysztofa Kozielewicza. Blok ten stylem nawiązywać ma do przedwojennej, modernistycznej architektury[19].

Innym obszarem Muranowa silnie zmieniającym swój wygląd jest zachodnia część, nazywana współcześnie Nowolipkami. W 2000 r. zakończono budowę centrum biurowo-konferencyjnego przy Leszno 12 oraz Leszno 14. Duży budynek mieszkalny zwany Kercelak Bellottiego ukończono w 2007 r. Rok później wybudowano kompleks mieszkalny przy Okopowej 56a oraz Leszno 8. Przy Dzielnej 72, na miejscu dawnej Fabryki Kamlera, powstaje Kamienica Muranów[20].

Na początku 2013 r. pojawiły się doniesienia o planach Polskiego Holdingu Nieruchomości zburzenia biurowca Intraco i wybudowania w tym miejscu innego obiektu o standardzie klasy A[21][22].

Lista muranowskich wysokościowców[edytuj | edytuj kod]

Lp. Nazwa Adres Wysokość
całkowita [m]
Wysokość
do dachu [m]
Liczba
kondygnacji
Rok
ukończenia
1 Intraco I ul. Stawki 2 138 107 39 1975
2 Babka Tower aleja Jana Pawła II 80 105 96 28 2000
3 North Gate ul. Bonifraterska 17 94 87 25 2008
4 Gdański ul. Słomińskiego 70 ~70 23 2007
5 Kościół św. Augustyna ul. Nowolipki ~70 ~70 22 1896
6 Gdański Business Center ul. Inflancka 71 69 17 2014
7 M2 ul. Słomińskiego 13 65 65 17 2006
8 Apartamenty Murano ul. Pokorna 2 60 60 19 2015
9 Apartamenty Trio ul. Stawki 2A ~55 ~55 19 2015
10 Apartamenty Okopowa 56a ul. Okopowa 56a ~55 ~55 18 2008
11 Osiedle Prezydenckie ul. Słomińskiego 15-19 ~53 ~53 17 2000
12 DM Klif / Klif Tower ul. Okopowa 58/72 ~50 ~50 b/d 1999
13 CH Arkadia al. Jana Pawła II 82 ~50 ~50 b/d 2003
14 Kościół ewangelicko-reformowany al. Solidarności ~50 ~50 b/d 1866
15 Osiedle Inflancka ul. Stawki 6 ~50 ~50 16 2008
16 Apartamenty Inflancka 15 ul. Inflancka 15 ~50 ~50 14 2014

Parki, place i skwery[edytuj | edytuj kod]

  • Ogród Krasińskich
  • Plac Krasińskich
  • Skwer Batalionu Harcerskiego AK „Wigry”
  • Skwer Więźniów Politycznych Stalinizmu
  • Skwer Willy'ego Brandta
  • Skwer Mieczysława Apfelbauma
  • Skwer Tekli Bądarzewskiej
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Skwer im. „Jura” Gorzechowskiego (teren d. więzienia kobiecego „Serbia”) - Ogród Sprawiedliwych[23]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze obiekty i instytucje[edytuj | edytuj kod]

Urzędy, instytucje i agencje[edytuj | edytuj kod]

Pałac Mostowskich – siedziba Komendy Stołecznej Policji
Rzeźba przy pałacu Teppera-Dückerta – siedziba Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego oraz polskiego oddziału WHO
  • Prokuratura Rejonowa Warszawa-Żoliborz, ul. Karmelicka
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa, al. Solidarności
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Komenda Stołeczna Policji, ul. Nowolipie
  • Ambasada Chińskiej Republiki Ludowej, ul. Bonifraterska
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Ministerstwo Zdrowia, ul. Miodowa
  • Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, ul. Długa
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Główny Inspektorat Farmaceutyczny, ul. Długa
  • Distinctive emblem for cultural property.svg polska siedziba Światowej Organizacji Zdrowia, ul. Długa
  • Wojewódzki Inspektorat Transportu Drogowego, ul. Andersa
  • Drugi Mazowiecki Urząd Skarbowy, ul. Stawki
  • Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, al. Jana Pawła II
  • Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, ul. Bellottiego
  • Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, skwer Kardynała Wyszyńskiego
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Urząd Dzielnicy Wola, al. Solidarności
  • Rada Osiedla Muranow, ul. Nowolipie
  • Urzędu Stanu Cywilnego m.st. Warszawy, I Wydział Rejestracji Stanu Cywilnego, Obrotu Zagranicznego oraz Zmiany Imion i Nazwisk, ul. Andersa
  • Urząd Miasta Stołecznego Warszawy, Biuro Działalności Gospodarczej i Zezwoleń, Biuro Inwestycji, Biuro Polityki Lokalowej, Biuro Zamówień Publicznych, ul. Bohaterów Getta

Pałace[edytuj | edytuj kod]

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Jedyny ocalały – Kościół św. Augustyna
Zbór kalwinów

Klasztory[edytuj | edytuj kod]

  • Klasztor sióstr dominikanek, al. Jana Pawła II[24]

Szpitale[edytuj | edytuj kod]

Centra handlowe[edytuj | edytuj kod]

Ośrodki kultury[edytuj | edytuj kod]

Pałac Krasińskich – Biblioteka Narodowa, Zbiory Specjalne
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Warszawska Opera Kameralna, al. Solidarności
  • Kino Muranów, ul. Andersa
  • Cinema City Arkadia, al. Jana Pawła II 82 (CH Arkadia)
  • Młodzieżowy Dom Kultury – Muranów [1]
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Muzeum Więzienia „Pawiak”
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Biblioteka Narodowa – Zbiory Specjalne
  • Muzeum Historii Żydów Polskich
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Państwowe Muzeum Archeologiczne
  • Instytut Awangardy – Studio Edwarda Krasińskiego, al. Solidarności [2]
  • Państwowe Ognisko Artystyczne „Nowolipki”, ul.Nowolipki 9b [3]
  • Biblioteka Publiczna m. st. Warszawy w Dzielnicy Śródmieście
    • Wypożyczalnia dla Dorosłych i Młodzieży Nr 53, Wypożyczalnia dla Dorosłych i Młodzieży Nr 74 (edukacyjna), Biblioteka dla Dzieci i Młodzieży Nr 10 – ul. Anielewicza 2
    • Wypożyczalnia dla Dorosłych i Młodzieży Nr 105, Biblioteka dla Dzieci i Młodzieży Nr 6 – ul. Dzika 4
  • Biblioteka Publiczna m. st. Warszawy w Dzielnicy Wola
    • Wypożyczalnia dla Dorosłych i Młodzieży nr 32, Biblioteka dla Dzieci i Młodzieży nr 21, III Czytelnia Naukowa, XII Czytelnia Młodzieżowa – al. Solidarności 90
    • Wypożyczalnia dla Dorosłych i Młodzieży nr 73, Biblioteka dla Dzieci i Młodzieży nr 25 – ul. Żytnia 64
    • Wypożyczalnia Zbiorów Obcojęzycznych nr 115, Poliglotka – ul. Nowolipie 20

Pomniki i upamiętnienia[edytuj | edytuj kod]

Wzniesiony w 1948 pomnik Bohaterów Getta. Autorzy: Natan Rapaport – rzeźbiarz i Leon Suzin – architekt
Muzeum więzienia Pawiak
Pomnik batalionu „Chrobry I”
Tablica upamiętniająca Ludwika Zamenhofa na bloku przy ul. Zamenhofa 5
Tablica na ścianie gmachu Urzędu Dzielnicy Wola
Mural Marka Edelmana – „Najważniejsze jest życie, a kiedy już jest życie, najważniejsza jest wolność. A potem odda się życie za wolność...”
„O! Ty młodości mej stolico, z bruku radbym mieć kamień, na którym krew i łza nie świecą” C. K. Norwid
Mural upamiętniający Bohdana Lacherta na ul. Nowolipki

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

  • Pomnik Bohaterów Getta, ul. L. Zamenhofa, al. I. Sendlerowej
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Bunkier Anielewicza, skrzyżowanie ul. Miłej i Dubois (d. ul. Miła 18)
  • Distinctive emblem for cultural property.svg Pomnik Umschlagplatz, ul. Stawki
  • Pomnik Poległym i Pomordowanym na Wschodzie, ul. Muranowska, skwer Matki Sybiraczki
  • Pomnik Szmula Zygielbojma,ul. Zamenhofa
  • Pomnik Willy’ego Brandta, skwer Willy’ego Brandta
  • Pomnik Rady Pomocy Żydom „Żegota”, ul. Zamenhofa
  • Ławeczka Jana Karskiego, aleja I. Sendlerowej
  • Pomnik upamiętniający Redutę Matki Boskiej, al. „Solidarności”
  • Kamień upamiętniający żołnierzy batalionu AK „Miotła” Zgrupowania „Radosław” z dowódcą batalionu mjr. Franciszkiem Mazurkiewiczem „Nieborą”, ul. Stawki
  • Pomnik poległych żołnierzy batalionu „Chrobry I” oraz resztki Pasażu Simonsa, ul. Bohaterów Getta
  • Trakt Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów, ul. Zamenhofa, ul. Lewartowskiego, ul. Stawki, ul. Dubois
    • Drzewo Wspólnej Pamięci, ul. Zamenhofa, al. I. Sendlerowej
    • Pomnik Emanuela Ringelbluma, ul. Zamenhofa, al. I. Sendlerowej
    • Pomnik Józefa Lewartowskiego, ul. Zamenhofa róg Lewartowskiego
    • Pomnik Michała Klepfisza, ul. Zamenhofa róg Lewartowskiego
    • Pomnik Szmula Zygielbojma, ul. Lewartowskiego 6
    • Pomnik Ariego Wilnera „Jurka”, ul. Zamenhofa róg Miłej
    • Pomnik Mordechaj Anielewicz, ul. Dubois róg Miłej
    • Pomnik Meira Majerowicza „Marka”, ul. Dubois
    • Pomnik Pawła Frenkela, ul. Dubois róg Niskiej
    • Pomnik Frumka Płotnicka, ul. Dubois
    • Pomnik Icchaka Nyssenbauma, ul. Dubois
    • Pomnik Janusza Korczaka, ul. Dubois róg Stawki
    • Pomnik Icchaka Kacenelsona, ul. Stawki
  • Pomniki granic getta:
    • ul. Dzika przy al. Jana Pawła II
    • ul. Dzika róg Stawki
    • al. „Solidarności” 76b (obok gmachu Warszawskiej Opery Kameralnej)
    • ul. Stawki przy Okopowej
    • ul. Andersa róg Świętojerskiej, Ogród Krasińskich
  • Pomnik Drzewa Pawiackiego, Pawiak, ul. Dzielna
  • Pomnik upamiętniający miejsce ukrycia Archiwum Ringelbluma, ul. Nowolipki 28 i 30[25]
  • Kamień upamiętniający datę śmierci Jana Pawła II, al. Jana Pawła II
  • Kamień Więzienia Kobiecego „Serbia”, al. Jana Pawła II
  • Kamień na pamiątkę akcji uwolnienia więźniów PPS z Pawiaka w 1906, al. Jana Pawła II
  • Głaz pamięci Bat. AK „Czata 49”, skwer Bat. AK Czata 49, róg ul. Dawidowskiego i Słomińskiego
  • Głaz pamięci Bat. Harcerskiego AK „Wigry”, ul. W. Andersa
  • Pomnik Żołnierza 1 Armii Wojska Polskiego, ul. gen. Andersa, skwer Więźniów Politycznych Stalinizmu
  • Pomnik Bitwy o Monte Cassino oraz tablica upamiętniająca otwarcie armiom aliantów drogi na Rzym, Ogród Krasińskich

Tablice[edytuj | edytuj kod]

  • Tablica upamiętniająca nieistniejący Szpital Ewangelicki, ul. Karmelicka 2B, dawniej Karmelicka 10
  • Tablica Pamięci Ludności Woli Wymordowanej w czasie Powstania 1944, u zbiegu ul. Leszno i al. „Solidarności”
  • Tablica upamiętniająca Cypriana Kamila Norwida, al. „Solidarności” 72
  • Tablica upamiętniająca Ludwika Zamenhofa, ul. Zamenhofa 5
  • Tablica upamiętniająca Karola Levittoux, al. „Solidarności” 74 A
  • Tablica upamiętniająca Redutę „Nałęcza”, al. „Solidarności” 68
  • Tablica upamiętniająca ofiary prowokacji Hotelu Polskiego, Pawiak, ul. Dzielna
  • Tablica upamiętniająca „Mały Przegląd”, ul. Nowolipki 9/13
  • Tablica poświęcona Żydom, którzy w 1968 wyjechali z Polski, ul. Słomińskiego - Dworzec Gdański
  • Tablica upamiętniająca Oddział Armii Krajowej Kedyw Kolegium „A”, ul. Stawki 6/8
  • Tablica upamiętniająca mur Getta, ul. Stawki, róg ul. Dzikiej
  • Tablica upamiętniająca szlak Powstania Warszawskiego, ul. Stawki, róg ul. Dzikiej
  • Tablica upamiętniająca zdobycie „Gęsiówki” przez batalion „Zośka”, ul. Anielewicza 34[26]
  • Tablice pamiątkowe Tchorka:
    • Miejsce Uświęcone Krwią Polaków 6 sierpnia 1944 r., ul. Ptasia
    • Miejsce Uświęcone Krwią Polaków 31 sierpnia 1944 r., al. „Solidarności” 66
    • Miejsce Uświęcone Krwią Polaków 11 lutego 1944 r., al. „Solidarności” 84
    • Miejsce Uświęcone Krwią Polaków 16 września 1944 r., al. „Solidarności” 90, Urząd Dzielnicy Wola
    • Miejsce Uświęcone Krwią Polaków, ul. Dzika 17
    • Miejsce Uświęcone Krwią Polaków, ul. W. Andersa, skwer Bat. AK Czata 49
  • Tablica poświęcona pamięci oficerów i podoficerów Policji Państwowej II Rzeczypospolitej, ul. Nowolipie 2
  • Tablica poświęcona poległym marynarzom, ul. Długa 13-15
  • Tablica poświęcona żołnierzom Batalionu „Pięść”, ul. Długa 24
  • Tablica poświęcona prof. dr hab. Marianowi Ratajowi, ul. Nowolipki

Murale[edytuj | edytuj kod]

  • Mural upamiętniający Marię Skłodowską-Curie, ul. Nowolipki 11[27]
  • Mural Kobiet Muranowa: Tekli Bądarzewskiej, Cywii Lubetkin, Mary Berg, Janiny Bauman, Racheli Auerbach, Marysi Ajzensztadt; ul. Nowolipie 3[28][29]
  • Mural przedstawiający wędrującego krasnala z katarynką i małpą, ul. Dzielna 79
  • Mural Janusza Korczaka, Andersa 27
  • Mural Ludwika Zamenhofa i języka esperanto, ul. Nowolipki 4
  • Mural Bohdana Lacherta, ul. Nowolipki 17 (obecnie już nie istnieje)
  • Mural byłych mieszkańców al. Solidarności, dawnej ulicy Leszno, al. Jana Pawła II 44
  • Mural Marka Edelmana (ul. Nowolipki)[30][31]
  • Mural Małego Powstańca, Szkoła Podstawowa nr 32 im. Małego Powstańca, ul. Lewartowskiego

Obiekty sportu i rekreacji[edytuj | edytuj kod]

  • Baseny na Inflanckiej

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Żłobki i przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole nr 8, ul. Karmelicka 3B
  • Przedszkole nr 9, ul. Dzielna 5A
  • Przedszkole nr 10, ul. Nowolipki 10A
  • Przedszkole nr 11, ul. Dubois 3
  • Przedszkole nr 12, ul. Niska 9
  • Przedszkole nr 13, ul. Schillera 6A
  • Przedszkole nr 72 dla Dzieci z Alergiami, al. Solidarności 72A
  • Przedszkole nr 118, ul. Nowolipie 31A
  • Przedszkole nr 124, ul. Dzielna 15B
  • Przedszkole nr 127, ul. Nowolipki 21A
  • Przedszkole nr 208 Specjalne, ul. Dzielna 1A
  • Przedszkole nr 217 Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi, ul. Żelazna 97
  • Przedszkole nr 269, ul. Smocza 22

Szkoły podstawowe i gimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 210 im. Bohaterów Pawiaka, ul. Karmelicka 13 [4]
  • Szkoła Podstawowa nr 234 im. Juliana Tuwima, ul. Esperanto 5 [5]
  • Szkoła Podstawowa nr 32 im. Małego Powstańca, ul. Lewartowskiego 2 [6]
  • Szkoła Muzyczna I stopnia nr 1 im. Oskara Kolberga, ul. Świętojerska 24 [7]

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie[edytuj | edytuj kod]

Hotele[edytuj | edytuj kod]

  • Old Town Atmosphere
  • Warsaw Overnight – Apartament Karmelicka
  • Apartament Marshal
  • Babka Tower Apartments & Suites
  • E-Apartments
  • Apartament Dzielna
  • El-Hostel
  • Apartamenty Sun&Snow Warszawa Murano
  • ApartmentsApart-Varsovia
  • Pirelli Apartament Hotel
  • Bed and Breakfast Nowolipki
  • Apartament Nowolipki 8

Pozostałe budynki i obiekty[edytuj | edytuj kod]

Babka Tower
Ulica Bohaterów Getta, dawne Nalewki
Fontanna na skwerze Batalionu Harcerskiego AK „Wigry” i kino Muranów przy ul. Andersa 1 od strony wschodniej

Organizacje pozarządowe[edytuj | edytuj kod]

  • Księgarnia i Klub Gazety Polskiej, al. Jana Pawła II, róg Dzielnej
  • Fundacja Rodzić po Ludzku, ul. Nowolipie
  • Polski Związek Esperantystów, ul. Andersa
  • Fundacja Integracja, ul. Andersa [10]
  • Polskie Towarzystwo Psychologiczne, ul. Stawki [11]
  • Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, ul. Dzielna
  • Stowarzyszenie Stacja Muranów, ul. Andersa [12]
  • Centrum Edukacyjno-Kulturalne Karmelicka, ul. Karmelicka [13]
  • Stowarzyszenie Nowe Horyzonty, ul. Zamenhofa
  • Fundacja Przyjaciel, ul. Nowolipki
  • Kolektyw UFA / Fundacja Centra, ul. Nowolipki [14] [15]
  • Fundacja SOS Obrony Poczętego Życia, ul. Nowolipie [16]
  • Fundacja Café, ul. Andersa [17]..
  • Fundacja Archeologia Fotografii, ul. Andersa [18]
  • Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Ognisko Muranów
  • Federacja na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, ul. Nowolipie
  • Ośrodek Nowolipie. Centrum Usług Socjalnych i Szkolenia Kadr Pomocy Społecznej, ul. Nowolipie [19]
  • Centrum Kultury Jidysz Fundacji Shalom, ul. Andersa [20]
  • Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Centrum Mazowsze, ul. Długa
  • Fundacja Oświata Polska Za Granicą, skwer Kardynała Wyszyskiego
  • Fundacja Pozytywny Impuls, ul. Leszno
  • Stowarzyszenie mali bracia Ubogich, ul. Andersa [21]
  • Państwo/Miasto, ul. Andersa [22]
  • Centrum Architektury, ul. Andersa [23]
  • Klubu dla Rodzin Fundacji Chrzescijanskiej NEBO, ul. Nowolipie [24]

Wizyty zagranicznych dygnitarzy[edytuj | edytuj kod]

  • Niemcy Kanclerz Niemiec Zachodnich Willy Brandt – pomnik Bohaterów Getta, 7 grudnia 1970 r.
  • Stany Zjednoczone Prezydent Stanów Zjednoczonych Richard Nixon – pomnik Bohaterów Getta, 1972 r.
  • Stany Zjednoczone Prezydent Stanów Zjednoczonych Jimmy Carter – pomnik Bohaterów Getta, grudzień 1977 r.
  • Watykan Papież Jan Paweł II – Muzeum Więzienia „Pawiak”, pomnik Bohaterów Getta, Pałac Arcybiskupi, 18 czwerwca 1983 r.
  • Watykan Papież Jan Paweł IIPałac Arcybiskupi, 8 czerwca oraz 13 czerwca 1987 r.
  • Izrael Prezydent Izraela Ezer Weizman – pomnik Bohaterów Getta (50. rocznica Powstania w Getcie Warszawskim), 19 kwietnia 1993 r.
  • Stany Zjednoczone Prezydent Stanów Zjednoczonych Bill Clinton – pomnik Bohaterów Getta, 7 lipca 1994 r.
  • Wielka Brytania Królowa Elżbieta II i książę Edynburga Filip – Pomnik Umschlagplatz, 25 marca 1996 r.
  • Watykan Papież Jan Paweł II – Pomnik Umschlagplatz, 11 czerwca 1999 r.
  • Stany Zjednoczone Prezydent Stanów Zjednoczonych George W. Bush – pomnik Bohaterów Getta, 15 czerwca 2001 r.
  • Stany Zjednoczone Prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama – pomnik Bohaterów Getta, 27 maja 2011 r.

Muranów w filmie[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Muranowem[edytuj | edytuj kod]

Poniżej znajduje się spis osób powiązanych z Muranowem (kolejność alfabetyczna):

Przypisy

  1. http://zmh.um.warszawa.pl/wstep2.htm.
  2. Przekleterewiry: Przeklęte rewiry Odcinek 4 – Tajemnice Muranowa (pol.). YouTube, 2011-12-01. [dostęp 2012-12-17].
  3. Wspólny cmentarz luterański i kalwiński na Lesznie (pol.). Cmentarium sowa.website.pl. [dostęp 2012-12-16].
  4. Cmentarz przy kościele św. Trójcy (przyklasztorny ss. Brygidek) (pol.). Cmentarium sowa.website.pl. [dostęp 2012-12-16].
  5. Cmentarz przy szpitalu i kościele Jana Bożego (przyklasztorny oo. Bonifratrów) (pol.). Cmentarium sowa.website.pl. [dostęp 2012-12-16].
  6. Cmentarz przy kościele Przemienienia Pańskiego (przyklasztorny oo. Kapucynów) (pol.). Cmentarium sowa.website.pl. [dostęp 2012-12-16].
  7. Cmentarz przy kościele oo. Karmelitów Trzewiczkowych na Lesznie (pol.). Cmentarium sowa.website.pl. [dostęp 2012-12-16].
  8. Beata Chomątowska: Muranów – dobre miejsce do życia (pol.). Życie Warszawy, 2009-05-18. [dostęp 2012-12-17].
  9. Muranów: życie na wielkim grobowcu (pol.). Program Drugi Polskiego Radia, 2012-11-12. [dostęp 2012-12-17].
  10. Marta Sapała: Nowy dom (pol.). Onet Podróże, 2011-11-16. [dostęp 2012-12-17].
  11. Agnieszka Haska: Duchy Muranowa (pol.). Przekrój, 2012-05-20. [dostęp 2012-12-17].
  12. Jerzy Stanisław Majewski: Spektakularna operacja: przesunęli kościół na rolkach (pol.). warszawa.gazeta.pl, 2012-12-02. [dostęp 2012-12-16].
  13. Jerzy Stanisław Majewski: Al. „Solidarności” 80 (dawniej Leszno 32) (pol.). wyborcza.pl, 2002-05-06.
  14. Michał Mateusz Duda: Mozart modernizmu. Romuald Gutt – Nagroda Honorowa SARP 1966 (pol.). Sztuka Architektury. [dostęp 2012-12-21].
  15. Historia (pol.). Pasaż Muranów. [dostęp 2012-12-18].
  16. Trochę historii (pol.). Warszawskie Ośrodki Wypoczynku „Wisła”, Ośrodek „Inflancka”. [dostęp 2012-12-22].
  17. Uroczystość wmurowania aktu erekcyjnego MHŻP (pol.). Muzeum Historii Żydów Polskich, 2007-06-29. [dostęp 2012-12-17].
  18. Magazyn nieruchomości M2, 7 stycznia 2011. Telewizja Polska, TVP Warszawa. [dostęp 2012-12-22].
  19. Tomasz Szpyt: Elegancki apartamentowiec na Muranowie (pol.). Dziennik Gazeta Prawna, 2010-11-23. [dostęp 2012-12-22].
  20. Michał Wojtczuk: Luksusowa kamienica powstaje zamiast fabryki na Woli (pol.). Gazeta Wyborcza Stołeczna, 2013-03-23. [dostęp 2013-03-24].
  21. Tomasz Urzykowski: Intraco jest za stare. Zburzą i zbudują nowy wieżowiec? (pol.). Gazeta Wyborcza Stołeczna, 2013-02-11. [dostęp 2013-02-24].
  22. Karol Kobos: PHN debiutuje na giełdzie. Potem rozbierze Intraco? (pol.). TVN Warszawa, 2013-02-11. [dostęp 2013-02-24].
  23. http://warszawa.gazeta.pl/warszawa/1,34885,15578836,Na_Woli_powstaje_Ogrod_Sprawiedliwych__Kogo_tam_upamietnia_.html
  24. http://dominikanki.pl/klasztory/35-WARSZAWA-Al-Jana-Pawla-II_308.
  25. Tomasz Urzykowski: Nowy niezwykły pomnik: ze szkła, betonu i światła (pol.). Gazeta Wyborcza Stołeczna, 2013-02-11. [dostęp 2013-02-24].
  26. Gęsiówka (pol.). Wirtualny Szetl. [dostęp 2014-03-02].
  27. Mural na Nowolipkach upamiętni Marię Skłodowską-Curie (pol.). Moje Miasto Warszawa, 2011-07-06. [dostęp 2013-06-13].
  28. http://warszawa.gazeta.pl/warszawa/1,34862,14456109,Powstanie_kolejny_mural_na_Muranowie__Wizerunki_kobiet.html.
  29. http://tvnwarszawa.tvn24.pl/informacje,news,nowy-mural-na-muranowie,97864.html.
  30. Tomasz Urzykowski: Nowy mural znanego twórcy powstanie na Muranowie (pol.). Gazeta Wyborcza Stołeczna, 2013-03-26. [dostęp 2013-03-26].
  31. japan: Powstał mural dla Marka Edelmana. W hołdzie człowiekowi (pol.). Gazeta Wyborcza Stołeczna, 2013-04-07. [dostęp 2013-04-07].
  32. Jolanta Gajda-Zadworna: Miejsca Kieślowskiego, czyli „Dekalog” 20 lat później (pol.). Życie Warszawy, 2008-02-28. [dostęp 2013-02-17].
  33. 33,0 33,1 33,2 33,3 33,4 Inflancka (pol.). Ulice Twojego Miasta. [dostęp 2013-02-24].
  34. Nowolipki, róg Karmelickiej (pol.). Audioprzewodnik - miejsca Marii Skłodowskiej-Curie. [dostęp 2013-06-13].
  35. 35,0 35,1 Dubois (pol.). Ulice Twojego Miasta. [dostęp 2013-02-24].
  36. Aleja Solidarności (pol.). Ulice Twojego Miasta. [dostęp 2013-02-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]