Niechorze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Niechorze
Niechorze – Widok z latarni morskiej na miejscowość oraz jezioro Liwia Łuża
Niechorze – Widok z latarni morskiej na miejscowość oraz jezioro Liwia Łuża
Państwo  Polska
Województwo zachodniopomorskie
Powiat gryficki
Gmina Rewal
Sołectwo Niechorze
sołtys – Szymon Jędrzejowski[1]
Wysokość 0-18 m n.p.m.
Liczba ludności (31.12.2013) 979[2]
Strefa numeracyjna (+48) 91
Kod pocztowy 72-350
Tablice rejestracyjne ZGY
SIMC 0782818
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Niechorze
Niechorze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Niechorze
Niechorze
Ziemia 54°05′45″N 15°04′50″E/54,095833 15,080556Na mapach: 54°05′45″N 15°04′50″E/54,095833 15,080556
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Niechorze w Wikisłowniku
Strona internetowa miejscowości

Niechorze (do 1945 niem. Horst, Ostseebad Horst; od 1945 początkowo Horzewo[3]) – wieś, miejscowość wypoczynkowa z kąpieliskiem morskim i przystanią morską w północno-zachodniej Polsce, położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfickim, w gminie Rewal.

Miejscowość położona jest na Pobrzeżu Szczecińskim, dokładnie Wybrzeżu Trzebiatowskim, pomiędzy brzegiem Morza Bałtyckiego od północy a jeziorem Liwia Łuża na południu.

Na koniec 2013 roku wieś liczyła 979 mieszkańców i zajmowała 4,09 km² powierzchni[2].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Niechorze należy do typowo turystycznej gminy promowanej jako Wybrzeże Rewalskie. Niechorze jest kurortem wypoczynkowym, w którym znajduje się dużo ośrodków wczasowych, pensjonatów, pokoi gościnnych, kempingów oraz pól namiotowych. Nadmorski brzeg w miejscowości cechuje piaszczysta plaża oraz w jednej zatoce wysoki klif, na którym stoi latarnia morska.

W Niechorzu nad morzem wyznaczono letnie kąpielisko obejmujące 100 m linii brzegowej[4].

W miejscowości znajdują się dwie stacje Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej Gminy Rewal: Niechorze i Niechorze Latarnia. Przez które w okresie wakacyjnym przejeżdża kolejka wąskotorowa tak zwana Ciuchcia Retro z Gryfic do miejscowości nadmorskich gminy Rewal.

Przez Niechorze przebiegają następujące znakowane szlaki turystyczne:

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

W Niechorzu mieści się ośrodek zdrowia, apteka, urząd pocztowy, przystanek autobusowy oraz kościół św. Stanisława BM.

Przez Niechorze prowadzi linia Nadmorskiej Kolei Wąskotorowej Gminy Rewal: GryficePogorzelica, oraz znajdują się dwie stacje kolejowe: Niechorze i Niechorze Latarnia. Na południe od wsi przebiega droga wojewódzka nr 102.

W miejscowości od 1946 roku istnieje Ochotnicza Straż Pożarna, która ma swoją siedzibę w uroczyście otwartym 25 października 2008[6][7] zintegrowanym Centrum Ratownictwa zlokalizowanym przy ul. Kolejowej tuż obok dworca kolejowego. Jednostka OSP Niechorze (jedna z dwóch w gminie Rewal) włączona jest do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego[8].

Przy ul. Nadmorskiej ma siedzibę jeden z sześciu Obwodów Ochrony Wybrzeża Inspektoratu Ochrony Wybrzeża Urzędu Morskiego w Szczecinie obejmujący obchody Pobierowo, Niechorze, Mrzeżyno i Rogowo[9] oraz Straż Przybrzeżna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Fragment Wielkiej Mapy Księstwa Pomorskiego Eilerta Lübbena z l. 1610-18 z wsiami Horst i Gr.Horst
Lovis Corinth, Horst an der Ostsee, 1902
Niechorze – Widok z latarni morskiej na plażę i przystań rybacką
Niechorze – Latarnia morska

Na początku Niechorze było typową wsią rybacką. Jego charakterystyczną dominantą widokową jest wybudowana w 1866 roku latarnia morska. Rozwój wsi jako kąpieliska datuje się od XIX wieku, ale jego prawdziwy rozkwit zaczął się w 1870 roku. W 1889 roku zarejestrowano tu 700 letników, w 1910 roku było już 1873 wczasowiczów[10], a w 1923 przyjechało ich do Niechorza 3000[11]. Na potrzeby letnich gości tuż przy plaży, na płyciźnie, wybudowano na olbrzymich palach pawilon kąpielowy (Familienbad) ze zjeżdżalnią[12] istniejące jeszcze w 1947 roku[13]. Wydany w 1938 roku przewodnik po niemieckich kurortach, oprócz istniejących licznych kwater prywatnych, odnotowuje w miejscowości 4 hotele (o łącznie 131 łóżkach) i 19 większych pensjonatów (oferujących razem 429 miejsc noclegowych); w sezonie trwającym od 15 maja do 30 września poza wypoczynkiem świadczono także usługi wodolecznicze (zabiegi kąpieli w zimnej i ciepłej wodzie morskiej oraz kąpiele medyczne). We wsi funkcjonowały wówczas: lokalna kasa oszczędnościowo-pożyczkowa Spar- und Darlehnskasse Horst i filia powiatowej kasy oszczędności Kreissparkasse Greifenberg i. P., urząd pocztowy oraz gabinet lekarski[14].

1 lipca 1896 roku otwarto pierwszą, zachodnią linię Gryfickiej Kolei Wąskotorowej łączącą Gryfice z Niechorzem. Końcowy dworzec linii Groß Horst wybudowano w zachodniej części wsi. 1 maja 1913 roku Niechorze wzbogaciło się o połączenie z Trzebiatowem przez Pogorzelicę oraz o kolejny, położony nad jeziorem i użytkowany do dziś, dworzec kolei wąskotorowej Horst Seebad a także dodatkowo – położony 1 km w kierunku wschodnim przystanek kolejowy Horst Liebelose[15].

Współczesne Niechorze dawniej stanowiły dwie odrębne wsie: nadmorska, rybacka Klein Horst oraz położona na południe od niej, nad zachodnim brzegiem jeziora Liwia Łuża, rolnicza Gross Horst. 1 kwietnia 1936 do miejscowości Gross Horst przyłączono Klein Horst a 1 października 1937 zmieniono jej nazwę na obowiązującą do 1945 roku (Ost)Seebad Horst[16].

U schyłku II wojny światowej w pierwszej połowie marca 1945 roku Niechorze znalazło się na obszarze działań bojowych prowadzonych w ramach operacji pomorskiej 1 Frontu Białoruskiego. W tej okolicy miały one na celu likwidację jednostek rozbitej 11 Armii Pancernej SS z Grupy Armii Wisła zgrupowanych pomiędzy Trzebiatowem a Trzęsaczem w sile około 10 tysięcy żołnierzy[17]. Miejscowość leżała na szlaku wycofującej się na zachód jednej z compagne de marche pod dowództwem Henri Feneta ze składu rozbitej francuskiej 33. Dywizji Grenadierów SS „Charlemagne”, którzy nocowali tu z 9 na 10 marca licząc na możliwość ewakuacji drogą morską, co nie nastąpiło[18]. Tego samego dnia nastąpiło uderzenie wojsk 1. FB na zgrupowanie trzebiatowskie wojsk niemieckich a kolejnej nocy niemiecki kontratak. Ostatecznie Niechorze zostało zdobyte 12 marca przez jednostki 7 Korpusu Kawalerii Gwardii Armii Czerwonej oraz 2. Warszawską Dywizję Piechoty i 13 Pułk Artylerii Pancernej Ludowego Wojska Polskiego[19]. Podczas walk o nadmorską wieś zniszczona została laterna latarni morskiej.

Kilka dni po zdobyciu, wieś znalazła się w strefie obrony przeciwdesantowej wybrzeża Bałtyku od Łukęcina do Mrzeżyna utworzonej przez wojska 6. Pomorskiej Dywizji Piechoty po zakończeniu bitwy o Kołobrzeg (co miało miejsce 18 marca 1945 roku). 7 kwietnia jej obowiązki przejęła 4. Pomorska Dywizja Piechoty im. Jana Kilińskiego pod dowództwem gen. Bolesława Kieniewicza, która dyslokowana była następująco: 10 Pułk Piechoty odpowiedzialny za odcinek jezioro Resko Przymorskie-Niechorze, 11 Pułk Piechoty chroniący odcinek Niechorze-Łukęcin. W takim ugrupowaniu dywizja pozostała do 11 kwietnia 1945 roku[20][21].

Na mocy traktatów pokojowych konferencji poczdamskiej miejscowość włączona została do Polski a jej dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec. Początkowo nosiła nazwę Horzewo[3], którą w 1947 roku[22] zmieniono na obecną. 12 marca 1972 roku upamiętniono zdobycie miejscowości ustawiając głaz z tablicą w niechorskim parku[23].

W latach 1946–1998 miejscowość położona była w województwie szczecińskim.

Od jesieni 2013 roku prowadzone są przez Urząd Morski w Szczecinie, prace wzmacniające wybrzeże Niechorza.

Rozwój demograficzny wsi
  • 1821 – 52 mieszkańców (Groß Horst) i 90 mieszkańców (Klein Horst)[24]
  • 1870 – 140 mieszkańców (Groß Horst) i 150 mieszkańców (Klein Horst)[25]
  • 1905 – 350 mieszkańców[26]
  • 1910 – 400 mieszkańców[10]
  • 1923 – 400 mieszkańców[11]
  • 1925 – 373 mieszkańców (gmina Groß Horst)[27] i 265 mieszkańców (gmina Klein Horst)[28]
  • 1933 – 774 mieszkańców[16]
  • 1938 – 850 mieszkańców[14]
  • 1939 – 805 mieszkańców[16]
  • 2006 – 904 mieszkańców[29]
  • 2007 – 933 mieszkańców[29]
  • 2008 – 936 mieszkańców[29]
  • 2009 – 932 mieszkańców[2]
  • 2010 – 953 mieszkańców[2]
  • 2011 – 983 mieszkańców[2]
  • 2012 – 980 mieszkańców[2]
  • 2013 – 979 mieszkańców[2]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Niechorze – Budynek przy ul. Ludnej

Na obszarze wsi przylegającym do jeziora, w starszej części wsi, można spotkać dawne zagrody i kamieniczki rybackie z XVIII i XIX wieku z ozdobnymi bramami wjazdowymi.

Największym zabytkiem miejscowości jest zespół latarni morskiej wybudowany w latach 1863-1866. Do zespołu prócz latarni, zaliczany jest także dom latarników, dwa budynki gospodarcze, a także ogród z murowanym ogrodzeniem i furtkami[30].

W Niechorzu znajduje się dworzec Gryfickiej Kolei Wąskotorowej z przełomu XIX/XX wieku[31].

Przy ul. Środkowej 7 mieści się zabytkowa zagroda z przełomu XVIII/XIX wieku[32].

Kultura, sport, oświata[edytuj | edytuj kod]

Niechorze jest jednym z miejsc, gdzie co roku odbywają się Mistrzostwa Polski w Siatkówce Plażowej Mężczyzn[33].

Miejscowość posiada zespół sportowo-rekreacyjny, w którym znajdują się boiska do piłki nożnej, koszykówki, siatkówki oraz korty tenisowe.

Placówkami oświatowymi w Niechorzu są:

  • Zespół Szkolno-Przedszkolny przy ul. Szczecińskiej 6[34]:
    • Przedszkole Publiczne im. Sindbada Żeglarza[35]
    • Szkoła Podstawowa im. Leonida Teligi[36]
  • Przedszkole nr 15 Sióstr Służebniczek NMP im. bł. Edmunda Bojanowskiego przy ul. Pocztowej 6[37][38]

Mieszczą się tu również Muzeum Rybołówstwa Morskiego, które ukazuje specyfikę zawodu rybaka oraz przedstawia cząstkę kultury pomorskiej, Park Miniatur Latarni Morskich oraz motylarnia.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Obrzeża miejscowości znalazły się w specjalnym obszarze ochrony siedliskTrzebiatowsko-Kołobrzeskim Pasie Nadmorskim (PLH320017)[39] oraz obszarach specjalnej ochrony ptakówZatoce Pomorskiej (PLB990003) oraz Wybrzeżu Trzebiatowskim (PLB320010) programu Natura 2000. Ponadto Niechorze leży na terenie obszaru mającego znaczenie dla Wspólnoty EuropejskiejOstoi na Zatoce Pomorskiej (PLH990002).

Przystań morska[edytuj | edytuj kod]

Niechorze – Kutry na przystani rybackiej

W Niechorzu znajduje się przystań morska[40][41], z której korzystają tutejsi rybacy. Składa się ona z dalby wyciągowej i dwóch pomostów rybackich, z których zachodni ma długość 62,5 m, a środkowy 53,95 m[42]. Rybacy na kutrach wykorzystują także światło na pirsie. Kutry rybackie miejscowych rybaków pływają z sygnaturą NIE na burcie.

W granicach przystani morskiej znajduje się akwatorium o powierzchni 0,0141 km², które stanowi obszar wód Morza Bałtyckiego o średniej szerokości 100 m, licząc od linii brzegu, położonym naprzeciw części lądowej przystani[43].

Społeczność[edytuj | edytuj kod]

  • Samorząd gminy Rewal utworzył jednostkę pomocniczą „Sołectwo Niechorze”, obejmujące jedynie miejscowość Niechorze. Mieszkańcy wsi wybierają sołtysa oraz radę sołecką, która składa się z 6 osób[44]
  • 31 grudnia 1986 decyzją Kurii Diecezji Szczecińsko-Kamieńskiej powstała parafia św. Stanisława BM w Niechorzu[45]

Film[edytuj | edytuj kod]

Kilka scen filmu Beata z 1964 roku, w reżyserii Anny Sokołowskiej, rozgrywa się na plaży w Niechorzu oraz przed budynkiem, na wieży i w latarni morskiej. Film opowiada o szesnastoletniej dziewczynie Beacie (Pola Raksa), która ucieka z domu. Poszukiwanie dziewczyny prowadzi jej kolega Olek Smoleński „Ramzes” (Marian Opania). W trakcie poszukiwań Olek trafia między innymi nad morze i na latarnię, gdzie spotyka latarnika (Wirgiliusz Gryń), u którego prawdopodobnie zatrzymała się Beata.

Przypisy

  1. www.rewal.net.pl
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 www.rewal.pl
  3. 3,0 3,1 Piskorski, Czesław Szczecin i Dolne Przyodrze. Przewodnik wyd. Czytelnik, listopad 1948, s. 105.
  4. Uchwała Nr XXXVIII/299/13 Rady Gminy Rewal z dnia 24 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2013 r. poz. 2512).
  5. [1]
  6. strona posła na Sejm RP Konstantego Tomasza Oświęcimskiego.
  7. rewal.pl.
  8. Wykaz OSP w KSRG w wojewódzktwie zachodniopomorskim w lutym 2011 r. Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Szczecinie, 2011-03-02. [dostęp 2011-08-14].
  9. UM Szczecin.
  10. 10,0 10,1 Meyers Reisebücher: Ostseebäder und Städte der Ostseeküste. 4. Auflage, Bibliographisches Institut, Lipsk i Wiedeń 1910, s. 135-136 (niem.).
  11. 11,0 11,1 Meyers Reisebücher: Deutsche Ostseeküste. Teil II: Rügen und die pommersche Küste mit ihrem Hinterland. wydanie II, Bibliographisches Institut, Lipsk 1924, s. 162-163 (niem.).
  12. fot. z 1929 r.
  13. fot. z 1947 r.
  14. 14,0 14,1 Reichs-Handbuch der deutschen Fremdenverkehrsorte, Reichs-Bäder-Adressbuch-Verlag Erwin Jäger, wydanie 10., Berlin, 1938, str. C92 (niem.)
  15. Deutsches Kursbuch – Jahresfahrplan 1944/45 – Teil 1 (KBS 100 – 178), str. 68, tabela 126h (niem.)
  16. 16,0 16,1 16,2 [2] (niem.).
  17. Jan Bogutyn, Józef Bohatkiewicz Szlakami walki i męczeństwa po ziemi szczecińskiej w latach 1939-1945, Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej i Reklamy "Pomerania" w Szczecinie, s. 10
  18. Forbes, Robert: For Europe: The French Volunteers of the Waffen-SS, s. 366-367, ISBN 978-0-8117-3581-0 (ang.).
  19. Informacja z tablicy pamiątkowej przy ul. Parkowej w Niechorzu.
  20. Śliwiński, Jan: Z kroniki bojowych dni, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965, s. 271.
  21. Baranowski, Bohdan: Historia XVIII-XX w., Uniwersytet Łódzki, 1981, s. 150.
  22. Monitor Polski nr 37/1947 poz. 297 – Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości
  23. Opis planowanych przedsięwzięć. W: Plan odnowy miejscowości Niechorze. Niechorze: Prozped Consulting Piotr Rozpędek, 2007-11, s. 25.
  24. Mützell, Alexander August: Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats, Bei Karl August Kümmel, Halle, 1821, t. 2, s. 217 (niem.).
  25. Berghaus, Heinrich: Landbuch des Herzogtums Pommern und des Fürstentums Rügen. cz. II, rozdz.5, s. 1058 (niem.).
  26. Meyer’s Großes Konversations-Lexikon, wydanie 6., 1905, t.IX, s. 568 (niem.).
  27. Die Gemeinde Groß Horst im ehemaligen Kreis Greifenberg in Pommern (niem.).
  28. Die Gemeinde Klein Horst im ehemaligen Kreis Greifenberg in Pommern (niem.).
  29. 29,0 29,1 29,2 Informacja o liczbie ludności w Gminie Rewal.
  30. Zachodniopomorski rejestr zabytków nieruchomych KOBiDZ, nr rej. A-1350 z 23.09.1997.
  31. Zachodniopomorski rejestr zabytków nieruchomych KOBiDZ, nr rej. A-1286 z 11.05.1995.
  32. Zachodniopomorski rejestr zabytków nieruchomych KOBiDZ, nr rej. 754 z 28.02.1974.
  33. Mistrzostwa Polski w Siatkówce Plażowej Mężczyzn (pol.). Live. i Polski Związek Piłki Siatkowej. [dostęp 2009-02-15].
  34. szkolnictwo.pl.
  35. strona www przedszkola.
  36. strona www szkoły.
  37. google+.
  38. rewal.pl.
  39. Mapa nr 4 obszaru PLH320017 (Trzebiatowsko-Kołobrzeski Pas Nadmorski) Ministerstwo Środowiska RP.
  40. Zarządzenie Nr 1 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 15 lutego 2010 r. ws. ustalenia granicy przystani morskiej w Niechorzu (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2010 r. Nr 57, poz. 1111).
  41. (zniesione) Zarządzenie Nr 4/92 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 27 maja 1992 r. ws. ustalenia granicy morskiej przystani rybackiej w Niechorzu (Dz. Urz. Woj. Szczecińskiego z 1992 r. Nr 7, poz. 89).
  42. (§ 14.) Zarządzenie nr 3 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 7 października 2004 roku (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2004 r. Nr 81, poz. 1405).
  43. (§ 16.) Zarządzenie Nr 2 Dyrektora Urzędu Morskiego w Szczecinie z dnia 3 czerwca 2002 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2002 r. Nr 38, poz. 798).
  44. Uchwała Nr XIV/116/03 Rady Gminy Rewal z dnia 29 października 2003 r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2003 r., Nr 111, poz. 1871, s. 13477).
  45. serwis www Kurii Metropolitalnej Szczecińsko-Kamieńskiej.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons