Pasternak zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pasternak zwyczajny
Pastinake-2.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd selerowce
Rodzina selerowate
Rodzaj pasternak
Gatunek pasternak zwyczajny
Nazwa systematyczna
Pastinaca sativa L.
Sp. pl. 1:262. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Wikibooks-logo.svg
Zobacz publikację na Wikibooks:
Uprawa pasternaku
Pokrój
Korzenie odmiany uprawnej
Owoce

Pasternak zwyczajny (Pastinaca sativa L.) – gatunek rośliny należący do rodziny selerowatych (Apiaceae Lindl.). We florze Polski jest obecnie (2012) klasyfikowany jako archeofit, wcześniej uważany był za gatunek rodzimy[2].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rodzimy obszar jego występowania to Europa i część Azji (Turcja, Kaukaz i Syberia Zachodnia)[3]. Rozprzestrzenił się jako gatunek zawleczony w Australii i Nowej Zelandii, Kanadzie, na niektórych rejonach Afryki, Ameryki Południowej i Azji tropikalnej[3]. W Polsce rośnie dziko i jest bardzo pospolity na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Jego odmiana jest także uprawiana jako warzywo.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
W pierwszym roku wytwarza odziomkową rozetę wyprostowanych liści o wys. ok. 40 cm. W drugim roku wytwarza łodygi kwiatostanowe o wys. do 100 cm, kanciasto bruzdkowane, u podstawy delikatnie owłosiona.
Korzeń
U dzikich roślin cienki i wcześnie drewniejący, u odmian uprawnych gruby, jadalny o charakterze spichrzowym. Kształt wydłużony (do 35 cm), o białym, silnie pachnącym miąższu.
Łodyga
Wzniesiona, o wysokości 30–100 cm. Jest bruzdowana i krótko owłosiona.
Liście
Pojedynczo pierzaste; odziomkowe składające się z 4–7 par podługowatych listków o ząbkowanym brzegu, listek szczytowy trójklapowy. Liście łodygowe siedzące, pochwiaste.
Kwiaty
Złocistożółte. Płatki korony u nasady zaokrąglone, o tępych końcach, zagiętych do środka. Zebrane są w 6–20 szypułkowe baldachy, szypułki owłosione, nierówne, pokryw i pokrywek brak.
Owoc
Jajowatookrągła rozłupka, żółtobrązowej barwy z wąskimi skrzydełkami brzeżnymi.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina dwuletnia, geofit. Siedlisko: miedze, łąki, śmietniska, przydroża i pola uprawne (chwast). Lubi tereny lekko wilgotne. W Ameryce zdziczały z uprawy stał się uciążliwym chwastem. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Arrhenatherion, Ass. Arrhenathereteum, gatunek wyróżniający dla Onopordetalia[4]

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Występuje w 3 podgatunkach[3]:

  • Pastinaca sativa L. subsp. sativa
  • Pastinaca sativa L. subsp. sylvestris (Mill.) Rouy & E. G. Camus
  • Pastinaca sativa L. subsp. urens (Req. ex Godr.) Čelak. (syn. Pastinaca urens Req. ex Godr)

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W dawnych czasach na Podhalu w okresie przednówka zjadano korzenie dziko rosnącego pasternaku.
  • Czasami korzeń pasternaku nieuczciwi handlowcy sprzedają jako pietruszkę[5].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-01].
  2. B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Srodowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
  3. 3,0 3,1 3,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-05].
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  5. wywiad z Markiem Szczygielskim, kujawsko-pomorskim Inspektorem Jakości Towarów Rolno-Spożywczych, „Gazeta Wyborcza” DF nr 7/815

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
  2. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.