Jabłoń domowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jabłoń domowa
Cleaned-Illustration Malus domestica.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj jabłoń
Gatunek jabłoń domowa
Nazwa systematyczna
Malus domestica Borkh.
Theor. prakt. Handb. Forstbot. 2:1272. 1803
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Jabłoń domowa (Malus domestica Borkh.) – gatunek rośliny z rodziny różowatych. Jest to gatunek który powstał w wyniku samoczynnego krzyżowania dwóch dziko rosnących na Kaukazie jabłoni - Malus pumila Mill. oraz Malus sylvestris Mill., a następnie w wyniku działań hodowlanych człowieka uzupełnionego o geny kilku innych naturalnie występujących w Azji i Europie gatunków[2]. Należy do najbardziej popularnych w uprawie drzew owocowych w strefie klimatu umiarkowanego.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kwiaty jabłoni domowej
Pokrój
Niewysokie drzewo osiągające 5-12 m wysokości, z szeroką i gęstą koroną.
Liście
Pojedyncze, owalne, osiągają 5-12 cm długości i 3-6 cm szerokości. Osadzone są na ogonku długim na 2-5 cm. Koniec blaszki liściowej jest zaostrzony, brzeg liścia jest piłkowany.
Kwiaty
Rozwijają się wiosną równocześnie z liśćmi, osiągają średnicę 2,5-3,5 cm. Korona pięciopłatkowa, płatki biało-różowe, wyraźne słupki i żółte pylniki. Jabłoń może zapylać się własnym pyłkiem choć najczęściej wymaga zapylenia krzyżowego.
Owoc
Jabłkowaty, potocznie nazywany jabłkiem. Dojrzewa jesienią. Zwykle kulisty, różnobarwny (zielony, żółty, czerwony lub żółty z rumieńcami). Miąższ znacznie zróżnicowany pod względem smaku, aromatu, słodyczy, konsystencji.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Jest gatunkiem łatwo się krzyżującym z innymi jabłoniami przez co spotyka się czasem mieszańce wzdłuż dróg, w zadrzewieniach śródpolnych i w czyżniach. Kwitnie na przełomie od kwietnia i maja[3]. Jest rośliną owadopylną i miododajną.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Sztuka kulinarna
Owoce spożywane są surowe i w postaci przetworów (soki, kompoty, nadzienia do ciast). Mają znaczne walory odżywcze. Obfitują w witaminy, cukier, pektyny, substancje aromatyczne i sole mineralne.
Surowiec drzewny
Drewno jabłoni używane jest w stolarce.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

W uprawie są liczne (ok. 10 tys.) odmiany hodowlane jabłoni domowej. W Polsce rośnie ok. 40 mln jabłoni, które dostarczają ok. 2–2,5 mln ton owoców[4].

Struktura odmianowa jabłoni uprawianych w Polsce w 2012 roku przedstawiała się następująco[5]:

Według raportu z kwalifikacji materiału szkółkarskiego przeprowadzonego przez Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa w 2011 roku największą liczbę roślin w szkółkach sadowniczych miały odmiany[6]. :

  • 'Szampion' i sporty (Reno1, Reno2, Arno) – 1 494 tys. drzew,
  • 'Idared' i jego sport ('Idareset') - 1 305 tys. drzew,
  • 'Golden Delicious' i sporty (Golden Delicious Reinders) – 1 092 tys. drzew,
  • 'Gala' i sporty ('Gala Must', 'Royal Gala', 'Natali Gala') – 803 tys. drzew,
  • 'Jonagold' i jego sporty ('Jonagold Decosta', 'Jonica', 'Rubinstar', 'Rubinstep' i inne) - 797 tys. drzew,
  • 'Gloster' – 589 tys. drzew,
  • 'Ligol' i jego sport ('Ligolina') – 418 tys. drzew.


Information icon.svg Zobacz też: Lista odmian jabłoni.

Produkcja jabłek[edytuj | edytuj kod]

Światowa produkcja jabłek wynosi ok. 75,6 milionów ton. Do największych producentów jabłek należą: Chiny (47,6% światowej produkcji w 2011 roku), Stany Zjednoczone (5,6%) i Turcja (3,8%). Polskie sadownictwo w 2011 roku miało 3,3% udział w światowej produkcji jabłek. Wielkość produkcji jabłek w Polsce ze względu na ryzyko przyrodnicze podlega znacznym wahaniom. W latach 2001 - 2010 w dwóch latach (2004 i 2010) produkcja wyniosła mniej niż 2 mln ton, natomiast w trzech latach (2004, 2008 i 2009) przekroczyła 2,5 mln ton. Rekordowym rokiem był 2008 kiedy zebrano 2 mln 831 tys. ton., co uplasowało Polskę na trzecim miejscu na świecie[7]

10 największych producentów jabłek w 2011 roku[7]
(w tonach)
 Chiny 35 987 221
 Stany Zjednoczone 4 272 840
 Indie 2 891 000
 Turcja 2 680 080
 Polska 2 493 080
 Włochy 2 411 200
 Francja 1 858 880
 Iran 1 651 840
 Brazylia 1 339 000
 Rosja 1 200 000
Świat 75 635 283

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-26].
  2. Bolesław Sękowski: Pomologia systematyczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-10859-2.
  3. Bolesław Sękowski: Pomologia systematyczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-10859-2.
  4. FAOSTAT (ang.). Food and Agriculture Organization of the United Nations. [dostęp 2012-12-31].
  5. Produkcja ogrodnicza, badanie sadów, Powszechny Spis Rolny 2010. Główny Urząd Statystyczny, 2012. [dostęp 07-09-2014].
  6. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Raport z wyników kwalifikacji w 2011 roku. [dostęp 2013-06-28].
  7. 7,0 7,1 Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO): Production/Crops - element: production quantity; item: apples; country: World > (List); year: 2011 (ang.). styczeń 2013. [dostęp 2013-03-29].