Sawa (Hrycuniak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Artykuł na medal
Sawa
Michał Hrycuniak
metropolita warszawski i całej Polski
Sawa
Kraj działania Polska
Data i miejsce urodzenia 15 kwietnia 1938
Śniatycze
metropolita warszawski i całej Polski
Okres sprawowania od 1998
Wyznanie prawosławie
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Inkardynacja diecezja warszawsko-bielska
Śluby zakonne 6 lutego 1966
Diakonat 27 września 1964
Prezbiterat 6 marca 1966
Chirotonia biskupia 25 listopada 1979
Odznaczenia
Order Sergiusza Radoneżskiego I klasy Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 25 listopada 1979
Miejscowość Warszawa
Miejsce Sobór Metropolitalny Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny
Konsekrator Bazyli
Współkonsekratorzy Nikanor
Aleksy

Sawa, imię świeckie: Michał Hrycuniak (ur. 15 kwietnia 1938 w Śniatyczach) – polski duchowny prawosławny, szósty metropolita warszawski i całej Polski.

Jest absolwentem studiów teologicznych na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Po złożeniu w 1966 wieczystych ślubów mniszych został kierownikiem kancelarii metropolity warszawskiego i całej Polski. Równocześnie kontynuował na ChAT pracę naukową. Od 1970 zarządzał monasterem św. Onufrego w Jabłecznej, doprowadzając do jego odbudowy po zniszczeniach w czasie II wojny światowej i w latach powojennych. W 1979 przyjął chirotonię biskupią; do 1981 był biskupem łódzkim i poznańskim, zaś od 1981 do 1998 – białostockim i gdańskim (od 1987 jako arcybiskup). Na terenie diecezji białostocko-gdańskiej przyczynił się do znacznego ożywienia życia parafialnego, budowy nowych świątyń oraz reaktywowania lub otwarcia trzech monasterów. Od 1994 do 1998 był Prawosławnym Ordynariuszem Wojska Polskiego, od 1996 w stopniu generała brygady.

Od 1998 zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Spis treści

[edytuj] Biografia

[edytuj] Młodość i edukacja

Urodził się we wsi Śniatycze w powiecie zamojskim w rodzinie Włodzimierza i Natalii Hrycuniaków. Osierocony w wieku 2 lat przez ojca od tej pory był wychowywany przez matkę i babkę[1]. Od dzieciństwa uczęszczał do miejscowej cerkwi św. Jana[1].

W 1957 ukończył Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie i podjął studia w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej, którą ukończył w 1961. Jako student był hipodiakonem metropolity warszawskiego i całej Polski Makarego[2]. Pracę magisterską obronioną na ChAT poświęcił trzeciej podróży misyjnej św. Pawła. Tegoż roku podjął pracę w Prawosławnym Seminarium Duchownym w Warszawie jako wykładowca oraz w redakcji oficjalnego organu prasowego Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, rosyjskojęzycznego Cerkownogo wiestnika jako pomocnik redaktora. W 1962 został asystentem w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej[1].

27 września 1964 przyjął święcenia diakońskie z rąk biskupa łódzkiego i poznańskiego Jerzego (Korenistowa) w prywatnej kaplicy św. Michała Archanioła w rezydencji metropolitów warszawskich i całej Polski. W maju roku następnego został skierowany do Belgradu na studia doktoranckie w dziedzinie teologii prawosławnej na tamtejszym uniwersytecie. Rozprawę doktorską, poświęconą życiu i działalności św. Jana Chrzciciela, obronił 2 lutego 1966. Pobyt w Jugosławii i bliższe zapoznanie się z tradycją Serbskiego Kościoła Prawosławnego, w tym z pracami mnicha i teologa Justyna (Popovicia), ostatecznie utwierdziły Michała Hrycuniaka w zamiarze złożenia ślubów mniszych[1], który pojawił się u niego po raz pierwszy w 1957 r., w czasie pielgrzymki do Ławry Poczajowskiej[3].

[edytuj] Duchowny

6 lutego 1966 w monasterze Rakovica złożył śluby mnisze przed patriarchą Serbii Germanem[2]. Przyjął imię Sawa na cześć serbskiego świętego – arcybiskupa Sawy, twórcy Serbskiego Kościoła Prawosławnego. Po powrocie do Polski przyjął z rąk metropolity warszawskiego i całej Polski Stefana (Rudyka) święcenia kapłańskie, co miało miejsce w dniu 6 marca 1966 r. w soborze św. Marii Magdaleny w Warszawie[4].

W latach 1966–1970 pełnił funkcję dyrektora Kancelarii Metropolitalnej w Warszawie. W wymienionym okresie kontynuował pracę naukową na ChAT, wziął znaczący udział w przeprowadzeniu remontu soboru św. Marii Magdaleny w Warszawie oraz wielokrotnie wyjeżdżał na Podkarpacie w celu wspierania tamtejszych parafii pozbawionych stałego duchowieństwa. Za swoją pracę na rzecz PAKP otrzymał 11 maja 1969 godność igumena[4].

W połowie lat 60. pojawiła się jego kandydatura do objęcia katedry biskupiej, jednak do chirotonii ostatecznie nie doszło[5].

[edytuj] Kwestia współpracy z SB

W 2009 dziennik Rzeczpospolita podał, iż według dokumentów zgromadzonych w IPN od 1965 roku miał być świadomym i tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa, jako TW Jurek[6][7]. Dziennik poinformował, iż zachowała się jego teczka pracy z donosami sporządzanymi własnoręcznie przez duchownego oraz pokwitowaniami za przyjmowane pieniądze. Zdaniem autorów publikacji treść teczki pozwala również stwierdzić, że Sawa (Hrycuniak) kontaktował się z SB jeszcze zanim został oficjalnie zwerbowany oraz że jego donosy dotyczyły duchownych prawosławnych (w tym metropolitów warszawskich Stefana i Bazylego), rzymskokatolickich i protestanckich[6].

We wcześniejszym wywiadzie dla Gazety Wyborczej (przeprowadzonym i opublikowanym po prośbie dziennikarzy Rzeczpospolitej o wywiad[6]) metropolita twierdził, iż nie podpisał zobowiązania do współpracy, zaś przekazywane mu pieniądze pochodziły z Urzędu ds. Wyznań i były wręczane także innym hierarchom[8]. Współpracujący z oddziałem IPN w Rzeszowie historyk Krzysztof Sychowicz wskazał, że Służba Bezpieczeństwa PRL prowadziła szeroką operację inwigilacyjną PAKP pod kryptonimem "Bizancjum". Charakteryzując natomiast samą postawę Sawy (Hrycuniaka) wobec SB stwierdził:

Quote-alpha.png
Były to dosyć szczere, długie rozmowy, prowadzone przez osoby znające się dosyć długo, ponieważ te kontakty z poszczególnymi oficerami trwały po kilka, czy kilkanaście lat w odosobnionych wypadkach (...). Sam metropolita przyznaje, że zorientował się, iż jest traktowany przez SB jako tajny współpracownik, więc myślę że tutaj słowa metropolity są najlepsze[9]

Metropolita Sawa przyznał, że skarżył się na kontakty z katolikami w Białymstoku, w okresie, gdy był zwierzchnikiem diecezji białostocko-gdańskiej. Celem jego wypowiedzi w tym zakresie było odzyskanie zrujnowanego monasteru Zwiastowania w Supraślu[8].

[edytuj] Przełożony monasteru w Jabłecznej

8 lutego 1970 otrzymał godność archimandryty i skierował do monasteru św. Onufrego w Jabłecznej, gdzie przeprowadził remont zniszczonych w czasie II wojny światowej obiektów[10], a po jego zakończeniu w 1974[4] został również rektorem seminarium duchownego, którego wyższe klasy zostały przeniesione do monasteru z Warszawy[2]. Archimandryta Sawa doprowadził również do rozbudowy kompleksu budynków klasztornych oraz do reorganizacji gospodarstwa rolnego prowadzonego przez mnichów[4]. Od roku akademickiego 1977/78 pozostaje wykładowcą Sekcji Teologii Prawosławnej Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej[11]. W 1978 uzyskał tytuł doktora habilitowanego w dziedzinie teologii (specjalność: teologia dogmatyczna)[12]. Jego praca habilitacyjna poświęcona była pojęciu małżeństwa w teologii prawosławnej[4]. W październiku 1979 decyzją ministra nauki, szkolnictwa wyższego i techniki został mu nadany tytuł naukowy docenta[4].

[edytuj] Biskup

Biskup Sawa w czasie uroczystości na Świętej Górze Grabarce, z metropolitą warszawskim i całej Polski Bazylim i metropolitą mińskim i całej Białorusi Filaretem

20 listopada 1979 otrzymał nominację na biskupa łódzkiego i poznańskiego[4], zaś pięć dni później przyjął chirotonię biskupią[12]. W tym samym roku biskup Sawa objął stanowisko kierownika Sekcji Teologii Prawosławnej ChAT, a w jej ramach kierownika Katedry Teologii Dogmatycznej i Moralnej. Jako biskup łódzki i poznański zainicjował remont soboru św. Aleksandra Newskiego w Łodzi[13]. Jego działalność na katedrze została pozytywnie oceniona przez łódzki oddział Urzędu ds. Wyznań oraz jego placówki działające w miastach, gdzie funkcjonowały parafie diecezji. Według raportów tychże instytucji działalność biskupa i wprowadzone przez niego zmiany personalne ożywiły życie religijne w diecezji[14].

31 lipca 1981 został przeniesiony na katedrę białostocko-gdańską. W nowej diecezji podjął działania na rzecz ożywienia życia parafialnego, tworząc 13 nowych placówek duszpasterskich (z czego 11 w Białymstoku). Działał również na rzecz wznoszenia nowych cerkwi i rozbudowy istniejących. Był m.in. inicjatorem budowy największej w Polsce cerkwi prawosławnej – cerkwi Świętego Ducha w Białymstoku[13]. 18 kwietnia 1987 otrzymał godność arcybiskupa[12].

Zainicjował cykliczne koncerty muzyki cerkiewnej w Białymstoku; część z nich służyła pozyskiwaniu funduszy na działalność charytatywną diecezji. Znacząco przyczynił się do reaktywacji życia monastycznego w męskim monasterze Zwiastowania w Supraślu, stopniowego odzyskiwania przez PAKP jego kolejnych zabudowań oraz do rozpoczęcia ich remontu. W 1992, rok po odzyskaniu pierwszych budynków monasterskich w Supraślu, doprowadził do powstania żeńskiego monasteru Zaśnięcia Matki Bożej w Białymstoku-Dojlidach (obecnie działający w miejscowości Zwierki). W klasztorze tym znalazły się sprowadzone przez niego do Polski relikwie św. Gabriela Zabłudowskiego. Dwa lata później arcybiskup Sawa powołał do życia jeszcze jeden żeński monaster, w Wojnowie. W 1996 pobłogosławił powstanie Diecezjalnego Ośrodka Miłosierdzia "Eleos". Z ramienia Świętego Soboru Biskupów PAKP był duchowym opiekunem Bractwa Młodzieży Prawosławnej. Zainicjował powstanie w Białymstoku Centrum Kultury Prawosławnej[15]. W latach 1984–1990 prorektor Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. W 1990 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego nauk teologicznych za całokształt dorobku naukowego, zaś dwa lata później – tytuł profesora zwyczajnego[16]. W latach 1994–1998 kierował reaktywowanym Prawosławnym Ordynariatem Wojska Polskiego. W 1996 otrzymał nominację na generała brygady z rąk prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego[17]. Jako Prawosławny Ordynariusz Wojska Polskiego rozpoczął publikację kwartalnika Polski Żołnierz Prawosławny i zainicjował powstanie prawosławnych parafii we wszystkich okręgach wojskowych. Dzięki jego staraniom kapelani prawosławni rozpoczęli działalność również w jednostkach straży granicznej oraz w więzieniach i aresztach śledczych. Od 1980 do 1991 był uczestnikiem prac komisji "Wiara i Ustrój" Światowej Rady Kościołów. Ponadto w latach 1979–1989 zasiadał w Katolicko-Prawosławnej Komisji Mieszanej ds. Dialogu Teologicznego. Jest członkiem honorowym Towarzystwa Biblijnego, Komitetu Międzynarodowej Konferencji Etyki oraz działa w Polskiej Radzie Ekumenicznej[16]. W latach 1990–1991 współprzewodniczył Państwowo-Kościelnemu Zespołowi Redakcyjnemu, którego zadaniem było opracowanie projektu ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Prawosławnego[18].

[edytuj] Metropolita warszawski i całej Polski

Metropolita Sawa z patriarchą jerozolimskim Teofilem III i delegacją Patriarchatu Jerozolimskiego, Warszawa, czerwiec 2010
Metropolita w czasie spotkania prezydenta Lecha Kaczyńskiego z przedstawicielami działających w Polsce Kościołów chrześcijańskich
Metropolita Sawa i arcybiskup lubelski i chełmski Abel w czasie oficjalnej wizyty w Rosyjskim Kościele Prawosławnym z okazji urodzin patriarchy moskiewskiego Cyryla. Spotkanie z prezydentem Dmitrijem Miedwiediewem, listopad 2011

W czasie choroby metropolity warszawskiego Bazylego, od 28 stycznia 1998[19], pełnił funkcję locum tenens metropolii warszawskiej. Po jego śmierci 12 maja 1998 został wybrany przez Sobór Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego na kolejnego zwierzchnika Cerkwi w Polsce. Uroczysta intronizacja miała miejsce 31 maja tego samego roku w soborze św. Marii Magdaleny w Warszawie[16].W 1999 zainicjował utworzenie Katedry Teologii Prawosławnej na Uniwersytecie w Białymstoku i sam został jej pierwszym kierownikiem. W toku całej pracy naukowej opublikował ponad 100 tekstów teologicznych i artykułów, jak również zbiór 63 swoich kazań w języku rosyjskim, Słowa i propowiedi[3]. Jako metropolita rozwinął działalność charytatywną Kościoła, organizując cztery domy opieki społecznej prowadzone przez ośrodek "Eleos", przekształcony w Prawosławny Metropolitalny Ośrodek Miłosierdzia "Eleos". Zainicjował również doroczne zjazdy duchowieństwa diecezji warszawsko-bielskiej, małżonek służących w niej kapłanów, psalmistów i dyrygentów chórów cerkiewnych oraz spotkania mnichów i mniszek PAKP. Przy jego współudziale powstało kilka nowych świątyń na terenie tejże diecezji; część pozostałych cerkwi przeszła remonty. Metropolita przyczynił się również do urządzenia akademickiej kaplicy Trójcy Świętej na ulicy Podwale w Warszawie, w kamienicy, na miejscu której przed wojną znajdowała się cerkiew pod tym samym wezwaniem, jak i do odzyskania przez PAKP budynku przy ul. Świętych Cyryla i Metodego w Warszawie, zarekwirowanego Kościołowi przez władze PRL[20]. 6 lutego 2000 prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski odznaczył go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[21]. 13 marca 2002 Sobór Biskupów PAKP pod przewodnictwem metropolity Sawy ogłosił, iż autonomiczny Portugalski Kościół Prawosławny, który od lat 90. znajdował się w jurysdykcji PAKP, stracił z nim łączność kanoniczną. Od tego momentu Kościół posiadał poza terytorium Polski jedynie placówki misyjne w Brazylii (pierwotnie część Kościoła portugalskiego) oraz parafię w Alghero na Sardynii[22]. W 2003 koordynował przygotowania do kanonizacji męczenników chełmskich i podlaskich[23]. Od 25 czerwca do 15 lipca 2008 metropolita przebywał w szpitalu w związku z niewydolnością oddechową i nie pełnił w tym czasie swoich obowiązków[24]. Od 10 kwietnia 2010 pełnił funkcję tymczasowego Prawosławnego Ordynariusza Wojska Polskiego w związku z tragiczną śmiercią abpa Mirona[25]. 10 czerwca Sobór Biskupów PAKP wyznaczył na ten urząd biskupa siemiatyckiego Jerzego (Pańkowskiego)[26].

Jest doktorem honoris causa seminarium św. Włodzimierza w Crestwood w USA (2000), Uniwersytetu w Białymstoku (2001), Uniwersytetu w Salonikach (2002), Mińskiej Akademii Teologicznej (2002)[3], Moskiewskiej Akademii Duchownej[27]. 21 stycznia 2007 otrzymał z rąk patriarchy Moskwy Aleksego II nagrodę "Za wybitną działalność na rzecz umocnienia jedności narodów prawosławnych"[28]. Jako metropolita warszawski i całej Polski przyczynił się do znacznego poszerzenia kontaktów PAKP z innymi Kościołami autokefalicznymi i autonomicznymi. Wielokrotnie odbywał w nich oficjalne wizyty:

Trzykrotnie uczestniczył w Świętych Soborach Panprawosławnych – spotkaniach wszystkich zwierzchników autokefalicznych Kościołów. W 1998 w Bułgarii uczestniczył w rozwiązaniu problemu rozłamu w Bułgarskim Kościele Prawosławnym (powstanie Synodu alternatywnego)[41]. W 2000 w Jerozolimie uczestniczył w soborze z okazji 2000. rocznicy narodzenia Chrystusa[42]. Natomiast w 2005 uczestniczył w rozwiązaniu konfliktu między patriarchą Jerozolimy Ireneuszem a Synodem Kościoła[43].

Autor ponad stu publikacji teologicznych[44], z czego siedemnaście artykułów zostało opublikowanych na łamach Rocznika Teologicznego[45]. Część artykułów metropolity została wydana w 2003 w zbiorze Chrystus-najwierniejszy przyjaciel człowieka[46]. W 1994 została wydana jego książka pt. Prawosławne pojmowanie małżeństwa[46].

[edytuj] Odznaczenia

Lista odznaczeń metropolity Sawy na podstawie strony diecezji białostocko-gdańskiej[44].

[edytuj] Kościelne

  • Order św. Marii Magdaleny z ozdobami (Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny)
  • Order Krzyża Grobu Pańskiego I stopnia (Patriarchat Jerozolimski)
  • Order św. Sergiusza z Radoneża I stopnia (Rosyjski Kościół Prawosławny)
  • Order św. księcia Daniela Moskiewskiego I stopnia (Rosyjski Kościół Prawosławny)[47]
  • Order Równego Apostołom Księcia Włodzimierza[48]
  • Krzyż św. Innocentego I stopnia (Kościół Prawosławny w Ameryce)
  • Gwiazda ESCO (Międzynarodowe Bractwo Dobroczynności Templariuszy)
  • Order Krzyża Świętej Eufrozyny Połockiej (Egzarchat Białoruski)[49]

[edytuj] Świeckie

  • Złoty Krzyż Zasługi
  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1999)[50]
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • Order Autonomii Palestyńskiej
  • Order księcia Jarosława Mądrego[51]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 11. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Za wszystko dziękuję Bogu i Wam, "Przegląd Prawosławny", nr 1 (295), styczeń 2010, ss.2–3
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 A. Matreńczyk: Jubileusz metropolity Sawy (pol.). "Przegląd Prawosławny", grudzień 2004. [dostęp 2011-01-18].
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 12. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  5. ↑ A. Mironowicz: Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2001, s. 272. ISBN 83-7431-046-4. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Agenturalna przeszłość abp. Sawy na podstawie dokumentów IPN. [dostęp 2009-01-13].
  7. ↑ Metropolita Sawa: to atak na życie Cerkwi. [dostęp 2011-01-18].
  8. ↑ 8,0 8,1 Metropolita Sawa: Rozmawiałem z SB
  9. ↑ IPN o kontaktach SB z Cerkwią. [dostęp 2011-01-18].
  10. ↑ ks. A. Kuryłowicz, Prawosławne ośrodki zakonne na ziemiach polskich w okresie powojennym [w:] red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, P. Chomik, Życie monastyczne w Rzeczypospolitej, Zakład Historii Kultur Pogranicza Instytutu Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2001, ISBN 83-902928-8-2, ss.252–253
  11. ↑ "Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego", nr 1-2/1979, s.152
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Dudra S.: Kościół Prawosławny na ziemiach zachodnich i północnych Polski po II wojnie światowej. Zielona Góra: Wydawnictwo Uniwersytetu Zielonogórskiego, 2004, s. 31. ISBN 83-89712-37-7. 
  13. ↑ 13,0 13,1 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 13. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  14. ↑ A. Mironowicz: Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2001, s. 286. ISBN 83-7431-046-4. 
  15. ↑ W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 14. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 15. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  17. ↑ Nominacja generalska dla Jego Ekscelencji Arcybiskupa Sawy, "Polski Żołnierz Prawosławny", nr 3(8), lipiec-sierpień-wrzesień 1996, ISSN 1233-7587, s.3
  18. ↑ A. Mironowicz: Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2001, s. 290–291. ISBN 83-7431-046-4. 
  19. ↑ A. Mironowicz: Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2001, s. 303. ISBN 83-7431-046-4. 
  20. ↑ W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 16. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  21. ↑ E. Czykwin, Inni nas wzbogacają, "Przegląd Prawosławny", nr 7/2000, ISSN 0867-7476, s.7
  22. ↑ A. Mironowicz: Kościół prawosławny na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2001, s. 304. ISBN 83-7431-046-4. 
  23. ↑ W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 16–17. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  24. ↑ Hospitalizacja Jego Eminencji metropolity Sawy, "Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego", Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2008, nr 8(225), ISSN 02039-4499, s.7
  25. ↑ D. Sulima, Metropolita Sawa tymczasowym Ordynariuszem WP
  26. ↑ meg: Wybrano nowego zwierzchnika prawosławnego ordynariatu (pol.). W: Polska Agencja Prasowa [on-line]. Wirtualna Polska. [dostęp 2010-06-09].
  27. ↑ W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 17. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  28. ↑ W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 522. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  29. ↑ 29,0 29,1 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 25. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  30. ↑ 30,0 30,1 30,2 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 87. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  31. ↑ 31,0 31,1 31,2 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 453. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  32. ↑ 32,0 32,1 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 291. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  33. ↑ Pielgrzymka Jego Eminencji, Wielce Błogosławionego Sawy, metropolity warszawskiego i całej Polski do Ziemi Świętej (26 listopada – 3 grudnia 2010, "Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego", Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2008, nr 8(225), ISSN 02039-4499, ss.3–9
  34. ↑ W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 515. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  35. ↑ A. Matreńczyk, Bóg i Cerkiew nakładają na mnie ciężki krzyż, "Przegląd Prawosławny", nr 3 (285), marzec 2009, ISSN 1230–1078, s.2
  36. ↑ На празднование 65-летия Предстоятеля Русской Православной Церкви в Москву прибыл Блаженнейший Митрополит Варшавский и всей Польши Савва (ros.). patriarchia.ru. [dostęp 2011-11-19].
  37. ↑ 37,0 37,1 37,2 37,3 37,4 37,5 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 373. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  38. ↑ 38,0 38,1 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 185. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  39. ↑ ks. D. Sawicki, Historia Cypru i Cypryjskiej Cerkwi Prawosławnej, "Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego", nr 5 (234), ISSN 02039-4499, s.8
  40. ↑ 40,0 40,1 40,2 40,3 W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 237. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  41. ↑ W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 45–49. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  42. ↑ W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 90–100. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  43. ↑ W służbie Bogu i ludziom. Księga Jubileuszowa Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy. Warszawa: Warszawska Metropolia Prawosławna, 2008, s. 455–459. ISBN 978-83-60311-14-1. 
  44. ↑ 44,0 44,1 Metropolita Sawa (pol.). orthodox.bialystok.pl. [dostęp 2010-09-06].
  45. ↑ Spis treści poszczególnych numerów pisma
  46. ↑ 46,0 46,1 SAWA METROPOLITA WARSZAWY I CAŁEJ POLSKI 1938
  47. ↑ Предстоятель Польской Православной Церкви митрополит Савва награжден орденом святого благоверного князя Даниила Московского I степени
  48. ↑ На Соборной площади Московского Кремля
  49. ↑ ХРОНИКА - Две радуги
  50. ↑ M.P. z 1999 r. Nr 16, poz. 219
  51. ↑ УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАИНЫ № 424/2008

[edytuj] Linki zewnętrzne


Poprzednik
Eulogiusz (Horbowiec)		 Namiestnik monasteru św. Onufrego w Jabłecznej 1970–1979 Następca
Miron (Chodakowski)
Poprzednik
Jerzy (Korenistow)		 Biskup łódzki i poznański 1979–1981 Następca
Szymon (Romańczuk)
Poprzednik
Nikanor (Niesłuchowski)		 Biskup białostocki i gdański 1981–1998 Następca
Jakub (Kostiuczuk)
Poprzednik
Powstanie struktury		 Prawosławny Ordynariusz Wojska Polskiego 1994–1998 Następca
Miron (Chodakowski)
Poprzednik
Bazyli (Doroszkiewicz)		 Metropolita warszawski i całej Polski od 1998 Następca
nadal sprawuje urząd
p • d • e
Obecni zwierzchnicy prawosławnych patriarchatów oraz Kościołów autokefalicznych
Starożytne patriarchaty
Inne patriarchaty
Autokefaliczne Kościoły Prawosławne
Hierarcha oznaczony * jest uznawany za zwierzchnika kanonicznego Kościoła przez Kościoły Rosyjski, Bułgarski, Polski oraz Czech i Słowacji.
p • d • e
Sobór Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego
Metropolita warszawski i całej Polski
metropolita Sawa
Biskupi ordynariusze
Biskupi pomocniczy
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sawa_(Hrycuniak)&oldid=28879932”
Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia
W innych językach